کتاب ایران و نظم های منطقه ای

کتاب ایران و نظم های منطقه ای نوشته فرهاد قاسمی و سیده بنت الهدی هاشمی به بررسی جایگاه ایران در میان شبکه‌ای از نظم‌های منطقه‌ای و جهانی می‌پردازد. نویسندگان که هر دو در حوزه‌ی روابط بین‌الملل دانشگاه تهران فعالیت علمی دارند با تکیه بر ادبیات نظری پیچیدگی و شبکه‌ها تلاش کرده‌اند تصویری تحلیلی از سازه و کنترل نظم در پیرامون ایران ارائه دهند. انتشارات دانشگاه تهران این کتاب را منتشر کرده است و متن کتاب با تمرکز بر مفاهیم نظم، کنترل، نوپدیدگی و شبکه‌های پیچیده سامان یافته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ایران و نظم های منطقه ای

کتاب ایران و نظم‌های منطقه‌ای با طرح این پرسش آغاز می‌شود که ایران در چه نوع شبکه‌ی منطقه‌ای قرار گرفته و این شبکه چگونه کنترل می‌شود. فرهاد قاسمی و سیده بنت‌الهدی هاشمی ابتدا مفهوم نظم در روابط بین‌الملل را از یونان باستان تا نظریه‌های معاصر دنبال کرده‌اند و گونه‌های مختلف نظم را بر اساس سازه، پویش‌ها، چرخه‌ها، الگوهای رفتاری و مدل‌های کنترل دسته‌بندی کرده‌اند. در این بخش به تمایز نظم‌های رسمی و غیررسمی، موقعیت‌محور و قانون‌محور، جهانی و منطقه‌ای و نیز خطی و غیرخطی پرداخته شده است.

کتاب ایران و نظم‌های منطقه‌ای سپس معمای کنترل نظم را در سطح جهانی و منطقه‌ای بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه گذار از سیستم‌های ساده و قطبی به سیستم‌های پیچیده و چندپیکره، الگوهای کلاسیک کنترل مبتنی بر قطبیت را ناکافی کرده است. نویسندگان با استفاده از مفاهیم شبکه‌های پیچیده، غیرخطی بودن، نوپدیدگی، هم‌تکاملی و کنترل چرخه‌ای چارچوبی مفهومی برای فهم نظم‌های منطقه‌ای ارائه داده‌اند. در ادامه، شبکه‌ی منطقه‌ای ایران با زیرشبکه‌ها و خوشه‌های مختلف در غرب آسیا، قفقاز، شامات و حوزه‌ی شرقی ترسیم شده و فرایندهای ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک و جمعیتی آن تحلیل شده است.

در فصل پایانی کتاب ایران و نظم‌های منطقه‌ای الگوهای گوناگون کنترل در شبکه‌ی منطقه‌ای ایران معرفی شده است؛ از مدل کنترل خوشه‌ای رقابتی و کنترل توزیعی تا مدل‌های بلوکی مشارکتی، شبکه‌ای تعویض‌پذیر و چندمتغیره‌ی غیرمتمرکز. نویسندگان بحران‌ها، جنگ‌ها، بهار عربی، خروج آمریکا از افغانستان و کنشگری بازیگران نوپدیدی مانند بریکس، ترکیه و دولت‌های خلیج فارس را به‌عنوان بخشی از چرخه‌های هم‌تکاملی می‌بینند که ساختار کنترل نظم در شبکه‌ی ایران را دگرگون کرده است.

خلاصه کتاب ایران و نظم های منطقه ای

کتاب ایران و نظم‌های منطقه‌ای بر این ایده استوار است که سیستم بین‌الملل کنونی یک شبکه‌ی پیچیده و چندپیکره است و نظم‌های منطقه‌ای، از جمله نظم پیرامون ایران، در چنین بستری شکل می‌گیرند. نویسندگان ابتدا نشان می‌دهند که چگونه الگوهای تاریخی کنترل نظم از امپراتوری‌ها و نظم وستفالیایی تا دوقطبی و هژمونی آمریکایی بر قطبیت و کنترل متمرکز استوار بوده است. سپس توضیح داده شده که فرسایش تک‌قطبی، رشد بازیگران نوپدید، پیشرفت‌های فناورانه و افزایش ارتباطات، سازه‌ی نظم را به سمت شبکه‌های متداخل چندکانونی سوق داده است.

در این چارچوب، کتاب ایران و نظم‌های منطقه‌ای شبکه‌ی منطقه‌ای ایران را به‌صورت مجموعه‌ای از زیرشبکه‌ها و خوشه‌ها در غرب آسیا، قفقاز و حوزه‌ی شرقی ترسیم می‌کند که در آن فرایندهای ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک، مذهبی و امنیتی درهم‌تنیده‌اند. کتاب نشان می‌دهد که چگونه جنگ عراق، بهار عربی، خروج آمریکا از افغانستان و کنشگری قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای، قواعد کنترل در این شبکه را از مدل‌های قطبی به سمت کنترل شبکه‌ای، شاخه‌ای و توزیعی تغییر داده است و ایران در این میان به یکی از کانون‌های کارگزاری کنترل نظم تبدیل شده است.

چرا باید کتاب ایران و نظم های منطقه ای را بخوانیم؟

این کتاب تصویری تحلیلی از نظم‌های منطقه‌ای در عصر پیچیدگی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که چرا الگوهای کلاسیک قطبیت برای فهم وضعیت کنونی پیرامون ایران کافی نیست. خواننده با مفاهیم نوپدیدگی، شبکه‌های پیچیده، هم‌تکاملی و کنترل چرخه‌ای آشنا می‌شود و می‌تواند تحولات ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک منطقه‌ی ایران را در قالب یک دستگاه مفهومی منسجم دنبال کند.

خواندن کتاب ایران و نظم های منطقه ای را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران روابط بین‌الملل، مطالعات منطقه‌ای و ژئوپلیتیک پیشنهاد می‌شود. همچنین به سیاست‌پژوهان، تحلیلگران امنیتی و علاقه‌مندان به فهم عمیق‌تر جایگاه ایران در نظم‌های منطقه‌ای و جهانی توصیه می‌شود که به‌دنبال چارچوبی نظری برای تحلیل تحولات معاصر هستند.