کتاب تکنیک های ساخت و تعمیرات طلا و نقره

کتاب تکنیک های ساخت و تعمیرات طلا و نقره نوشته‌ی صبا افتخاری دوست و رهبر طرفه نگار اثری آموزشی در حوزه‌ی زیورسازی است که نشر موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران آن را منتشر کرده است. در این کتاب فرایند کامل کار با طلا و نقره از مرحله‌ی شناخت فلز و عیارکردن تا ساخت، طراحی، ریخته‌گری، مخراجکاری، آبکاری، گوهرشناسی، فروشندگی و حتی ری‌گیری و قالکاری به‌صورت گام‌به‌گام توضیح داده شده است. نویسندگان باتکیه‌بر تجربه‌ی کارگاهی تلاش کرده‌اند مباحث را طوری تنظیم کنند که برای هنرجویان تازه‌کار و کسانی که قصد ورود جدی به بازار کار طلا و نقره را دارند قابل‌استفاده باشد. ساختار کتاب از معرفی شاخه‌های مختلف این هنر شروع می‌شود، سپس ابزارآلات اصلی و جانبی، روش‌های سنتی و مدرن ساخت و تعمیر، و در ادامه مباحث تخصصی‌تر مثل طراحی دوبعدی و سه‌بعدی، کار با وکس و رزین، انواع ریختگی، مخراجکاری، آبکاری، گوهرتراشی، گوهرشناسی، فروشندگی، ری‌گیری و قالکاری را پوشش می‌دهد. در بخش‌های پایانی نیز به‌طور مشخص به فلزات طلا و نقره، عیارها، ترکیب آلیاژها و استانداردهای رایج در کارگاه‌ها پرداخته شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تکنیک های ساخت و تعمیرات طلا و نقره

کتاب تکنیک های ساخت و تعمیرات طلا و نقره اثری است که صبا افتخاری دوست و رهبر طرفه نگار آن را بر اساس تجربه‌ی مستقیم کارگاهی و آموزش در کارگاه‌های طلاسازی نوشته‌اند. متن کتاب از مقدمه‌ی ناشر و مقدمه‌ی نویسندگان آغاز می‌شود که در آن بر هدف اصلی اثر یعنی ارائه‌ی آموزشی «عمل‌محور» و قابل‌استفاده در کارگاه تأکید شده است. فصل اول با عنوان «آشنایی با شاخه‌های مختلف در این هنر» تصویری کلی از گستره‌ی صنعت طلا و نقره ارائه می‌دهد: ساخت فلزات، تعمیرات، طراحی دوبعدی با دست، طراحی نرم‌افزاری، کار با وکس، ریختگی و قالب‌گیری سنتی و مدرن، مخراجکاری و نگین‌کاری، آبکاری، گوهرتراشی و کاروینگ، گوهرشناسی، میناکاری، فروشندگی، ری‌گیری و کوپلاسیون، و قالکاری. در همین فصل برای هر شاخه، ابزارهای اصلی و کاربردشان معرفی شده است؛ از دستگاه‌های لیزر و سی‌ان‌سی و پرینتر سه‌بعدی گرفته تا ابزارهای سنتی مثل مته‌کمان، ماردلا، مشته، لاک مخراجکاری و انواع قالب‌های ریختگی شن و ماسه و کف دریا. در ادامه‌ی کتاب تکنیک های ساخت و تعمیرات طلا و نقره فصل دوم با عنوان «آشنایی با هنر ساخت» به‌طور مفصل به محیط کارگاه و ابزارآلات می‌پردازد: انواع میز کار طلاسازی، دماغه، نطع چرمی و چوبی، صندلی مناسب، کفی کف کارگاه برای جمع‌آوری خاک، نور و چراغ کار، و سپس ابزارهای ذوب مثل هواگاز، کوره‌های ذغالی، گازی و برقی، بوته‌ها، پودر ذوب و همزن گرافیتی. بعد از آن ابزارهای ساخت معرفی شده‌اند: چرخ نورد دستی و برقی، حدیده و گیرپیچ، سندانچه، صفحه آهن، سوپاپ، قالب‌های خوشه و فرم، چکش‌های فلزی و پلاستیکی، کمان اره و دماغه‌ی اره‌کاری، انواع دم‌باریک و چنگ‌چین، سوهان‌ها، میل‌انگشتر و میل‌النگو، ترازو، کولیس، مگنت، تخته‌پوست، مگنت و پلی‌ساچمه، جک انگشتر و النگو، سمبه و مارک‌زن، پولک‌زن، چسب‌ها، گچ و خمیر برای گچ‌گیری. بخش مفصل دیگری نیز به ابزار و روش‌های جوشکاری اختصاص یافته است: دمبوری بنزینی و برقی، مشعل‌های گازی، اسمیت، فندک، جوش لمپرت و جوش لیزر، همراه با تخته نسوز، چفت‌ها، تنه‌کار، اسیدبوریک و نکات ایمنی. فصل سوم به‌طور متمرکز سراغ فلزات طلا و نقره، عیارها، ترکیب آلیاژها، تفاوت طلای زرد، سفید و رزگلد، نقره‌ی پنبه و نقره‌ی ۹۲۵ و روش عیارکردن می‌رود و نشان می‌دهد که چگونه این مباحث نظری مستقیماً در کار ساخت و تعمیر به‌کار می‌آیند.

خلاصه کتاب تکنیک های ساخت و تعمیرات طلا و نقره

در این کتاب نویسندگان ابتدا چارچوب کلی هنر طلاسازی و نقره‌کاری را ترسیم کرده‌اند و نشان داده‌اند که «ساخت» فقط یکی از شاخه‌های این حوزه است و در کنار آن تعمیرات، طراحی، ریخته‌گری، مخراجکاری، آبکاری، گوهرشناسی، فروشندگی، ری‌گیری و قالکاری نیز قرار دارد. پیام اصلی متن این است که هر استادکار در هر شاخه‌ای که فعالیت می‌کند باید مبانی ساخت را به‌طور کامل بداند تا بتواند در بازار کار به‌عنوان حرفه‌ای مستقل عمل کند. به همین دلیل کتاب از سطح مقدماتی شروع کرده است: تعریف عیار، ذوب، ذوغاب، معرفی ابزارهای پایه‌ی کارگاه، نحوه‌ی چیدمان میز و نور، و سپس قدم‌به‌قدم وارد فرایند ساخت می‌شود. در بخش‌های میانی، فرایند ساخت فلزات توضیح داده شده است: تشخیص فلز و عیار، ذوب در بوته با هواگاز یا کوره، ریختن در قالب، ذوغاب‌دادن و شست‌وشو، نوردکردن به صفحه و تسمه، تبدیل تسمه به مفتول با حدیده، فرم‌دهی روی سندانچه و صفحه آهن، اره‌کاری، سوهان‌کاری، پوست‌کاری و آماده‌سازی برای جوش. سپس دو مسیر اصلی تولید مدل معرفی شده است: مسیر سنتی با کار مستقیم روی وکس و موم، و مسیر مدرن با طراحی سه‌بعدی در نرم‌افزارهایی مثل ماتریکس و راینو و پرینت رزینی. کتاب نشان داده است که چگونه مدل‌های وکسی و رزینی شاخه می‌شوند، در سیلندر گچ‌گیری می‌شوند، در کوره پخته و سوزانده می‌شوند و بعد با سانتریفیوژ یا وکیوم ریخته‌گری می‌شوند؛ و بعد از آن مراحل بساب‌کاری، لاستیک‌گیری، موم‌زنی و تکرار ریختگی برای تولید انبوه انجام می‌شود. بخش دیگری از کتاب به مخراجکاری و نگین‌کاری اختصاص دارد؛ از ابزارهای سنتی مثل مته‌کمان، لاک، مشته و ماردلا تا فرزهای برقی، لوپ، عینک مخراجی، انواع مته‌ها و گوارسه‌ها. نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه با ایجاد حفره‌ها و دیواره‌ها، سنگ روی پایه سوار می‌شود و چه ابزارهایی برای نگه‌داشتن قطعه، چیدن چنگ‌ها و کنترل ضربه لازم است. در ادامه، آبکاری به‌عنوان روکش‌دادن فلز با روش الکترولیز توضیح داده شده است؛ با معرفی دستگاه پرداخت، فرچه‌ها، پودرهای آبکاری، التراسونیک، وارنیش، سیم‌های مسی، خاک‌اره برای خشک‌کردن و حتی اشاره به آبکاری نانو به‌عنوان لایه‌ی محافظ. کتاب سپس به گوهرتراشی و گوهرشناسی می‌رسد؛ از سنگ راف تا تراش دامله و فست و کاروینگ، ابزارهای اندازه‌گیری، ترازوهای قیراطی و لوپ‌ها. در بخش فروشندگی، مفاهیم مثقال، تبدیل عیارها، استفاده از سنگ محک، تیزآب و ترازو برای تشخیص عیار طلا و نقره توضیح داده شده است. در پایان نیز ری‌گیری و قالکاری به‌عنوان حلقه‌ی کنترل و بازیافت معرفی شده‌اند؛ از کوپلاسیون و استفاده از فلاکس و اکسید سرب تا تیزآب سلطانی و جداسازی طلا، نقره و فلزات مزاحم. در مجموع کتاب تصویری یکپارچه از زنجیره‌ی کامل کار با طلا و نقره ارائه کرده است؛ از لحظه‌ای که فلز خام یا خاک کارگاه در اختیار کارآموز قرار می‌گیرد تا زمانی که به زیور ساخته‌شده، فروخته‌شده یا دوباره بازیافت‌شده تبدیل می‌شود.

چرا باید کتاب تکنیک های ساخت و تعمیرات طلا و نقره را بخوانیم؟

این کتاب برای کسانی که می‌خواهند با طلا و نقره به‌عنوان یک حرفه کار کنند تصویری واقع‌بینانه و جزئی از این حوزه ارائه کرده است. مزیت اصلی آن در کنار هم آوردن تمام حلقه‌های زنجیره‌ی کار است: از طراحی دوبعدی و سه‌بعدی تا ساخت، ریخته‌گری، مخراجکاری، آبکاری، فروشندگی، ری‌گیری و قالکاری. به این ترتیب خواننده فقط با یک بخش محدود آشنا نمی‌شود بلکه می‌تواند جایگاه هر مهارت را در کل فرایند ببیند و بفهمد که برای ورود به بازار کار به چه دانشی نیاز است. نکته‌ی دیگر این است که متن کتاب به‌طور مداوم ابزار را در کنار کاربرد نشان داده است؛ یعنی فقط نام ابزارها را فهرست نکرده بلکه توضیح داده است در کدام مرحله، با چه هدفی و همراه با چه نکات ایمنی باید از آنها استفاده شود. از هواگاز و کوره و بوته گرفته تا دمبوری، اسمیت، جوش لیزر، تخته نسوز، ماردلا، مشته، مگنت، تخته‌پوست، جک انگشتر و دستگاه‌های ریختگی سانتریفیوژ و وکیوم، همگی در متن در پیوند با عمل معرفی شده‌اند. همچنین کتاب تفاوت روش‌های سنتی و مدرن را در هر بخش نشان داده است؛ مثلاً ریختگی با شن و ماسه و کف دریا در کنار ریختگی رزینی و وکسی، یا اره‌کاری دستی در کنار لیزر و سی‌ان‌سی. این مقایسه‌ها کمک می‌کند خواننده درک کند که چگونه فناوری‌های جدید به این هنر اضافه شده‌اند و چه تأثیری بر سرعت، دقت و هزینه‌ها گذاشته‌اند. از سوی دیگر، حضور مباحثی مثل فروشندگی، عیارسنجی، ری‌گیری و قالکاری در کنار ساخت و طراحی باعث شده است کتاب فقط به مهارت‌های کارگاهی محدود نماند و به جنبه‌های اقتصادی و کنترلی کار هم بپردازد. توضیح فرمول‌های تبدیل عیار، روش کار با سنگ محک و تیزآب، و روند تعیین عیار در آزمایشگاه ری‌گیری، به خواننده کمک می‌کند نگاه دقیق‌تری به ارزش واقعی فلز و مسئولیت حرفه‌ای در این حوزه پیدا کند. برای هنرجویان و کارآموزان، این کتاب می‌تواند نقش یک نقشه‌ی راه را داشته باشد که نشان می‌دهد از کجا باید شروع کرد، چه ابزارهایی ضروری است، چه خطراتی وجود دارد و چگونه می‌توان به‌تدریج از کارآموزی به سطح استادکاری نزدیک شد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به هنرجویان و کارآموزان رشته‌ی طلا و جواهرسازی، کسانی که قصد راه‌اندازی کارگاه کوچک ساخت یا تعمیرات طلا و نقره دارند، فروشندگان زیورآلات که می‌خواهند درک فنی‌تری از محصول خود داشته باشند، و علاقه‌مندان به طراحی و ساخت زیورآلات که به‌دنبال آشنایی عملی با ابزار، فرایندها و اصطلاحات این حوزه هستند، خواندن این کتاب پیشنهاد می‌شود.