کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه های نگهبان

کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان نوشته‌ی میلاد باری‌پور و به‌کوشش موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران منتشر شده است. نویسنده که تجربه‌ی علمی و اجرایی در پروژه‌های عمرانی و ساختمانی دارد در این اثر به یکی از حساس‌ترین و حادثه‌خیزترین مراحل ساخت‌وساز یعنی تخریب، گودبرداری و پایدارسازی گود پرداخته است. متن کتاب از دل پروژه‌های واقعی، آیین‌نامه‌ها، مقررات ملی ساختمان و دستورالعمل‌های ایمنی استخراج شده و تلاش کرده است تصویری منسجم از مسیر کار، از شناخت نوع ساختمان و خاک تا انتخاب روش گودبرداری و طراحی سازه‌ی نگهبان ارائه کند. ساختار کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان فصل‌بندی روشن و آموزشی دارد؛ از مبانی ساختمان و طبقه‌بندی سازه‌ها شروع می‌شود، به مباحث ژئوتکنیک و مکانیک خاک می‌رسد، سپس وارد جزئیات تخریب، گودبرداری، ایمنی، مقررات و در نهایت انواع روش‌های پایدارسازی گود و سازه‌های نگهبان می‌شود. در متن کتاب علاوه‌بر توضیح مفهومی، نمودارها، جداول و شکل‌های متعدد برای درک بهتر رفتار خاک، فشار جانبی، روش‌های اجرا و طبقه‌بندی‌ها آمده است. این اثر هم برای مهندسان شاغل در کارگاه، هم برای دانشجویان عمران و معماری و هم برای داوطلبان آزمون‌های نظام مهندسی منبعی کاربردی به‌شمار می‌آید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه های نگهبان

کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان با تمرکز بر سه حلقه‌ی به‌هم‌پیوسته‌ی چرخه‌ی ساخت‌وساز یعنی تخریب بناهای موجود، گودبرداری و پایدارسازی جداره‌ها نوشته شده است. میلاد باری‌پور در فصل‌های آغازین ابتدا مفهوم ساختمان را تعریف کرده و انواع ساختمان‌ها را از نظر اهمیت، جنس سازه، سیستم سازه‌ای و نظم کالبدی دسته‌بندی کرده است. در این بخش به گروه‌بندی ساختمان‌ها بر اساس آیین‌نامه ۲۸۰۰ (اهمیت خیلی زیاد، زیاد، متوسط و کم) پرداخته شده و نمونه‌هایی مانند بیمارستان، مدرسه، موزه، پالایشگاه، ساختمان مسکونی و انبار کشاورزی برای هر گروه آورده شده است. سپس انواع سیستم‌های سازه‌ای مانند دیوار باربر، قاب ساختمانی، قاب خمشی، سیستم دوگانه، ستون کنسولی و سایر سیستم‌ها معرفی شده و معیارهای منظم یا نامنظم‌بودن ساختمان در پلان و ارتفاع توضیح داده شده است؛ از نامنظمی هندسی و پیچشی تا نامنظمی در دیافراگم، جرم، مقاومت و سختی. کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان در ادامه وارد مباحث ژئوتکنیک و مکانیک خاک شده و فصل مفصلی را به طبقه‌بندی خاک‌ها، رفتار مکانیکی آن‌ها و تأثیر این رفتار بر گودبرداری اختصاص داده است. در این فصل سیستم‌های طبقه‌بندی بافت خاک (استاندارد وزارت کشاورزی آمریکا)، سیستم آشتو و سیستم متحد معرفی شده و مفاهیمی مانند زاویه اصطکاک داخلی، چسبندگی، رانش خاک، فشار جانبی در حالت سکون، محرک و مقاوم بر اساس نظریه‌های رانکین و کولمب با روابط، نمودارها و جداول متعدد تشریح شده است. سپس کتاب به مشکلات رایج خاک در گودبرداری مانند شکاف تنشی، لیز خوردن، واژگونی، برآمدگی و نشست، خیزبرداشتن، جوشش و اثر ارتعاشات و بارهای سطحی می‌پردازد و نقش شرایط آب‌وهوایی، یخ‌زدگی و ذوب، خشک‌شدن بیش‌ازحد و سطح آب زیرزمینی را در پایداری گود بررسی کرده است. فصل بررسی‌های ژئوتکنیکی نیز به تعداد و عمق گمانه‌ها، روش‌های شناسایی زیرسطحی، آزمایش‌های برجا و آزمایشگاهی و توصیه‌های منابع مختلف برای جانمایی گمانه‌ها اختصاص دارد. در فصل‌های بعدی، تخریب ساختمان، اهمیت آن، ارتباطش با محیط زیست، اقتصاد تخریب، دستورالعمل‌های کارگاهی، مقررات ملی (به‌ویژه مبحث دوازدهم) و آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی تشریح شده و سپس گودبرداری، ایمنی گود، دستورالعمل‌های اجرایی، وظایف عوامل پروژه و در نهایت انواع سازه‌های نگهبان و روش‌های پایدارسازی مانند خرپایی، سپرکوبی، شمع‌کوبی، دیوار برلنی، دیوار حائل، نیلینگ، انکراژ، ترانشه مسلح، روش بالا به پایین و روش‌های بهسازی خاک (تراکم دینامیکی، تراکم ویبره‌ای، پیش‌بارگذاری، تسلیح خاک، ریزشمع، ژئوگرید، تزریق و جت گروتینگ) به‌تفصیل بررسی شده است.

خلاصه کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه های نگهبان

کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان از یک مقدمه‌ی ناشر و مقدمه‌ی نویسنده آغاز می‌شود که در آن‌ها به رشد عمودی شهرها، افزایش تعداد گودهای عمیق، پایان عمر مفید بسیاری از ساختمان‌های دهه‌های گذشته و سهم بالای حوادث در مرحله‌ی تخریب و گودبرداری اشاره شده است. نویسنده تأکید کرده است که این مرحله علاوه‌بر پیچیدگی فنی، ابعاد حقوقی و ایمنی گسترده‌ای دارد و آشنایی مهندسان، دانشجویان و داوطلبان آزمون نظام مهندسی با آن ضروری است. در فصل اول، مفهوم ساختمان و انواع آن از نظر اهمیت، جنس سازه، سیستم سازه‌ای و نظم کالبدی توضیح داده شده است. چهار گروه اهمیت ساختمان (خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم) با مثال‌های مشخص معرفی شده و سپس انواع سازه‌ها شامل ساختمان‌های بتنی، فلزی، بنایی، خشتی و گلی، چوبی، پیش‌ساخته و ترکیبی تشریح شده است. بعد از آن سیستم‌های سازه‌ای (دیوار باربر، قاب ساختمانی، قاب خمشی، سیستم دوگانه، ستون کنسولی و سایر سیستم‌ها) و معیارهای منظم یا نامنظم‌بودن در پلان و ارتفاع، همراه با تعاریفی مانند طبقه نرم، طبقه ضعیف و نامنظمی پیچشی آمده است. فصل دوم به خاک اختصاص دارد. ابتدا سیستم‌های طبقه‌بندی خاک (بافت خاک، آشتو، متحد) و مفاهیم زاویه اصطکاک داخلی، چسبندگی، رانش خاک و فشار جانبی معرفی شده است. سپس فشار خاک در حالت سکون، محرک و مقاوم با استفاده از نظریه‌های رانکین و کولمب، همراه با روابط تحلیلی، نمودار فشار، جداول ضرایب و مثال‌های شماتیک توضیح داده شده است. روش تقریبی محاسبه توزیع تنش در خاک، مقایسه با روش دقیق و محاسبه افزایش تنش متوسط در لایه‌ها نیز در همین فصل آمده است. در ادامه، مشکلات رایج خاک در گودبرداری مانند شکاف تنشی، لیز خوردن، واژگونی، برآمدگی و نشست، خیزبرداشتن، جوشش و اثر ارتعاشات و بارهای سطحی و شرایط آب‌وهوایی تشریح شده و نقش یخ‌زدگی، ذوب و خشک‌شدن در ناپایداری خاک بررسی شده است. بخش بعدی فصل دوم به بررسی‌های ژئوتکنیکی و مکانیک خاک می‌پردازد. در این قسمت، هدف گزارش مکانیک خاک، شناسایی سطحی و زیرسطحی، حفر گمانه، چاهک دستی، آزمایش‌های برجا (برش برجا، بارگذاری صفحه‌ای، دانهول) و آزمایش‌های آزمایشگاهی توضیح داده شده است. سپس معیارهای تعیین تعداد و عمق گمانه‌ها برای ساختمان‌های با و بدون گودبرداری، بر اساس مساحت، اهمیت ساختمان، عمق گود و شرایط زیرسطحی در قالب جداول و دستورالعمل‌ها ارائه شده است. توصیه‌های منابع مختلف مانند کلایتون، باولز و داس و نیز پیشنهادهای متناسب با شرایط ایران برای پروژه‌های کوچک، ساختمان‌های مرتفع، مجتمع‌های مسکونی، پروژه‌های خطی، تونل‌ها و سدها آورده شده است. در فصل سوم، تخریب ساختمان تعریف شده و اهمیت آن از منظر ایمنی، روانی، مالی و محیط‌زیستی بررسی شده است. نویسنده تخریب را گاهی شبیه یک فرایند باستان‌شناسی می‌بیند که در آن نحوه‌ی انهدام سازه می‌تواند آثار روانی متفاوتی بر جامعه بگذارد. در این فصل به دامنه‌ی کاربرد تخریب، ارتباط آن با پایداری محیط زیست، پتانسیل اقتصادی تخریب، دستورالعمل‌های تخریب در کارگاه‌های عمرانی، اقدامات و مطالعات لازم قبل و حین تخریب، ضایعات ویژه، آلودگی ناشی از ماشین‌آلات، الزامات مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان و آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی پرداخته شده است. در فصل‌های بعدی که در فهرست کتاب آمده‌اند، گودبرداری و خاکبرداری ساختمان، انواع گودبرداری، عوامل مؤثر بر انتخاب روش، مطالعات قبل و حین گودبرداری، زهکشی، پایش و کنترل سلامتی گود، ایمنی گودبرداری، ارزیابی خطر گود، شیب پایدار، مقررات ملی و آیین‌نامه‌های حفاظتی، دستورالعمل‌های اجرایی، وظایف و مسئولیت‌های عوامل پروژه و در نهایت انواع سازه‌های نگهبان و روش‌های پایدارسازی و بهسازی خاک به‌صورت گام‌به‌گام تشریح شده است.

چرا باید کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه های نگهبان را بخوانیم؟

کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان به‌طور هم‌زمان سه حوزه‌ی به‌هم‌پیوسته را پوشش داده است: شناخت سازه و خاک، برنامه‌ریزی و اجرای تخریب و گودبرداری، و طراحی و اجرای سازه‌های نگهبان. این ترکیب باعث شده است خواننده به‌جای مراجعه به منابع پراکنده، زنجیره‌ی کامل تصمیم‌گیری از مرحله‌ی شناخت ساختمان و زمین تا انتخاب روش اجرا و کنترل ایمنی را در یک متن دنبال کند. در این کتاب، مفاهیم تئوریک مانند طبقه‌بندی خاک، فشار جانبی، رانش، نظریه‌های رانکین و کولمب و معیارهای نامنظمی سازه در کنار دستورالعمل‌های اجرایی و آیین‌نامه‌ای مانند مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی، دستورالعمل‌های گودبرداری و تخریب و جداول تعیین تعداد و عمق گمانه‌ها قرار گرفته است. این کنارهم‌نشینی باعث می‌شود خواننده بتواند بین محاسبات طراحی، شرایط واقعی کارگاه و الزامات قانونی ارتباط برقرار کند. کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان همچنین به جنبه‌های ایمنی و خطرات رایج در گودبرداری و تخریب توجه ویژه‌ای نشان داده است؛ از شکاف تنشی، لیز خوردن و واژگونی خاک تا جوشش، خیزبرداشتن، اثر بارهای سطحی، ارتعاشات و شرایط آب‌وهوایی. این نگاه، دیدگاه صرفاً محاسباتی را به دیدگاهی مبتنی بر رفتار واقعی خاک و سازه در کارگاه تبدیل کرده است. علاوه‌بر این، معرفی روش‌های متنوع پایدارسازی گود و بهسازی خاک مانند نیلینگ، انکراژ، دیوار برلنی، دیوار حائل، روش خرپایی، سپرکوبی، شمع‌کوبی، ترانشه مسلح، روش بالا به پایین، تراکم دینامیکی، ریزشمع و جت گروتینگ همراه با شکل‌ها و نمودارها، امکان مقایسه و انتخاب آگاهانه‌تر روش مناسب برای شرایط مختلف پروژه را فراهم کرده است. برای داوطلبان آزمون نظام مهندسی، این کتاب به‌دلیل پوشش هم‌زمان مباحث آیین‌نامه‌ای، ژئوتکنیکی و اجرایی می‌تواند منبعی منسجم برای مرور و جمع‌بندی باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب مهندسی تخریب، گودبرداری و سازه‌های نگهبان به مهندسان عمران، طراحان سازه، ناظران و مجریان کارگاه‌های ساختمانی که با تخریب، گودبرداری و پایدارسازی گود سروکار دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین به دانشجویان عمران و معماری در درس‌های مرتبط با سازه، ژئوتکنیک و مدیریت کارگاه و به داوطلبان آزمون‌های نظام مهندسی که به‌دنبال منبعی برای مرور هم‌زمان مباحث آیین‌نامه‌ای، ژئوتکنیکی و اجرایی هستند توصیه می‌شود.