کتاب بازنده نهایی

کتاب بازنده نهایی (Losing the Long Game) نوشته فیلیپ اچ. گوردون، تصویری تحلیلی از سیاست تغییر رژیم توسط ایالات متحده در کشورها خاورمیانه، از ایران ۱۹۵۳ تا عراق، افغانستان، لیبی، مصر، سوریه و مناقشه‌ی هسته‌ای معاصر ایران ارائه کرده است. نویسنده که سال‌ها در جایگاه تحلیل‌گر و سیاستگذار در دولت آمریکا حضور داشته، تجربه‌های میدانی خود را با مرور تاریخی کودتاها، مداخلات نظامی و فشارهای سیاسی ترکیب کرده و روندی تکرارشونده از امید، مداخله، بی‌ثباتی و شکست را به تصویر کشیده است. نشر ستاک این کتاب را با ترجمه فاطمه‌ سادات موسوی‌ کریمی منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازنده نهایی

کتاب بازنده نهایی با تمرکز بر خاورمیانه، تاریخ هفتاد ساله‌ی تلاش‌های ایالات متحده برای تغییر رژیم در این منطقه را مرور کرده و نشان می‌دهد چگونه این سیاست تقریباً همیشه با نتایجی متفاوت از وعده‌های اولیه همراه شده است. فیلیپ اچ. گوردون که خود در دولت اوباما درگیر پرونده‌های عراق، افغانستان، لیبی، مصر، سوریه و ایران بوده، روایت شخصی و تحلیلی خود را در کنار اسناد، خاطرات و نمونه‌های تاریخی قرار داده تا نشان دهد چرا ایده‌ی سرنگونی یک رژیم متخاصم و جایگزینی آن با حکومتی باثبات، دموکراتیک و دوست در عمل به‌ندرت محقق شده است. 

فیلیپ اچ. گوردون در کتاب بازنده نهایی، وسوسه‌ی تغییر رژیم را توضیح داده و سپس نشان داده که چگونه در عمل، تهدیدها اغراق شده، هزینه‌ها دست‌کم گرفته شده و وعده‌ها بیش از حد خوش‌بینانه مطرح شده‌اند. کتاب در هر فصل، هم روایت تاریخی مداخله را بازسازی کرده و هم پیامدهای ناخواسته، هزینه‌های انسانی و مالی و تأثیرات بلندمدت بر افکار عمومی، ساختارهای سیاسی و جایگاه آمریکا را بررسی کرده است. 

گوردون در نهایت، پرونده‌ای عملی علیه سیاست تغییر رژیم ارائه کرده و به‌ جای آن بر ترکیبی از مهار، بازدارندگی، دیپلماسی، مشارکت منطقه‌ای و پرهیز از خیال‌پردازی درباره‌ی توان آمریکا برای مهندسی جوامع خاورمیانه تأکید کرده است.

خلاصه کتاب بازنده نهایی

کتاب بازنده نهایی استدلال می‌کند که سیاست تغییر رژیم در خاورمیانه، از کودتای ۱۹۵۳ در ایران تا حمله به عراق و مداخلات در افغانستان، لیبی، مصر و سوریه، در بلندمدت تقریباً همیشه شکست خورده است. 

نویسنده نشان داده که در هر مورد، سیاستمداران آمریکایی تهدید را بزرگ کرده‌اند، هزینه‌ها و خطرات را کوچک شمرده‌اند و وعده داده‌اند که با سرنگونی یک رهبر، دموکراسی و ثبات برقرار می‌شود؛ اما نتیجه اغلب خلأ امنیتی، خشونت فرقه‌ای، مداخلهٔ بازیگران منطقه‌ای و تقویت نیروهای افراطی بوده است. 

کتاب ضمن مرور نمونه‌های تاریخی، به تجربه‌ی دولت اوباما و سیاست فشار حداکثری ترامپ علیه ایران پرداخته و در نهایت نتیجه گرفته که تغییر رژیم نه به‌خاطر اجرای بد، بلکه به‌ دلیل محدودیت‌های ساختاری جوامع و سیاست بین‌الملل، ابزاری پرهزینه و کم‌ثمر برای پیشبرد منافع آمریکا است.

چرا باید کتاب بازنده نهایی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری درونی و مستند از منطق و پشت‌صحنه‌ی مداخلات آمریکا در خاورمیانه ارائه کرده و نشان می‌دهد چگونه تصمیم‌هایی که با شعار دموکراسی و امنیت گرفته شده‌اند به بی‌ثباتی و خشونت انجامیده‌اند. خواندن آن به درک بهتر رابطه‌ی ایران و آمریکا، ریشه‌های بی‌اعتمادی متقابل و چرخه‌ی تکرارشونده‌ی مداخله و شکست کمک می‌کند و نگاه انتقادی‌تری به بحث تغییر رژیم می‌دهد.

خواندن کتاب بازنده نهایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

بازنده نهایی به پژوهشگران و دانشجویان علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران و خاورمیانه، فعالان رسانه‌ای و کسانی که می‌خواهند منطق درونی سیاست خارجی آمریکا را از زبان یک سیاستگذار سابق بشناسند، پیشنهاد می‌شود.

جوایز و افتخارات کتاب بازنده نهایی

• کتاب سال ۲۰۲۰ به انتخاب نشریه‌ی فایننشال‌تایمز
• در لیست بهترین کتاب‌های سال ۲۰۲۱ فارن افرز
• در لیست «کتاب‌های قرن» فارن افرز
• کتاب هفته به انتخاب فرید ذکریا

نظر افراد مشهور درباره کتاب بازنده نهایی

«کتابی درجه‌یک که مسئله‌ای پیچیده را هوشمندانه تحلیل می‌کند و درس‌های درستی از تاریخ می‌گیرد.» (فرید ذکریا)

بخشی از کتاب بازنده نهایی

«چیزی که آنها در ذهن داشتند فقط سرنگونی مصدق بود.

این خلاصهٔ تلخی از تفکر بریتانیا بود که توسط رئیس قسمت عملیات خاورمیانه سیا، کرمیت "کیم" روزولت و بعد از دیداری کوتاه در نوامبر ۱۹۵۲ در لندن، به اطلاع مقامات ارشد آمریکا رسید. تنها چند روز قبل از آن که روزولت به واشنگتن برود، کاندیدای جمهوری خواه، دوایت دی آیزنهاور کاندیدای دموکرات، آدلای استیونسون را در انتخابات ریاست جمهوری شکست سختی داده بود. نتیجه‌ای که دولتی را در ایالات متحده بر قدرت می‌نشاند که با "چیزی که بریتانیا در مورد ایران در سر داشت" همسوتر بود.

روزولتِ سی و شش ساله نوهٔ رئیس جمهور اسبق تئودور روزولت بود. کسی که دارای اشتهایی مشابه برای عمل، ماجراجویی و دسیسه بود و در نهایت نقشی محوری در رویدادهای مهم بعدی ایفا کرد. او و کسانی که از مأموریت او حمایت کردند از روی احساسی واقعی دست به این اقدام زدند و باور داشتند که با خلاصی از دست رژیم گستاخ، متخاصم و بالقوه ناپایدار در ایران می‌توان منافع آمریکا را به خوبی تأمین نمود، ولی آنها اصلاً خبر نداشتند در راه دستیابی به آن هدفِ باارزش در نهایت چه نیروهایی را آزاد خواهند کرد. کودتایی که آیزنهاور قبول کرده بود از آن حمایت کند ممکن بود (یا ممکن نبود) مانع افتادن ایران در اردوگاه اتحاد جماهیر شوروی گردد، ولی آن کودتا همچنین مانع از توسعه دموکراتیک ایران شد، دیکتاتوری ظالم (که همیشه هم همکاری نمی‌کرد) را به قدرت رساند، به احساسات عمیق ضدآمریکایی دامن زد و در نهایت منجر به انقلابی شد که پایهٔ آن بر خصومت پایدار و رویارویی مستقیم با ایالات متحده بنا شده بود.»