کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) نوشته مهدی امیری و گردآوری محمدتقی فیاض‌بخش است که نشر فیض فرزان آن را منتشر کرده است. این اثر بر یکی از پایه‌های اصلی سلوک اخلاقی تمرکز دارد: مراقبه بر حدود الهی. متن از توبه و بیداری آغاز می‌شود و سپس نشان می‌دهد که رعایت واجبات، ترک محرمات، محاسبه‌ی نفس و پرهیز از غفلت چگونه به‌عنوان تمرین‌های پیوسته در زندگی روزانه معنا پیدا می‌کنند. کتاب فقط به بیان مفهوم مراقبه بسنده نمی‌کند و آن را در قالب اربعین‌های روزانه، آیات، روایات، حکایت‌ها و نمونه‌های رفتاری پیش می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) نوشته مهدی امیری بر این ایده بنا شده است که انسان پس از توبه، برای حفظ مسیر بندگی به مراقبتی دائمی نیاز دارد؛ مراقبتی که فقط در لحظه‌ی روبه‌روشدن با گناه معنا پیدا نمی‌کند، بلکه باید در گفتار، رفتار، نیت و حتی توجهات درونی ادامه داشته باشد. متن از هدف آفرینش انسان، مقام عبودیت و نسبت انسان با وسوسه، غفلت و اختیار آغاز می‌شود و بعد به این پرسش می‌رسد که نخستین گام عملی در این مسیر چیست. پاسخ کتاب روشن است: انجام واجبات و ترک محرمات. از همین‌جا بحث مراقبه به‌عنوان نگهبانی از نفس، حفظ حدود الهی و توجه پیوسته به حضور خداوند شکل می‌گیرد.
کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) در دو فصل تنظیم شده است. فصل اول به مقدمات مراقبه و محاسبه و سپس اربعین انجام واجبات و ترک محرمات اختصاص دارد. فصل دوم نیز به تقوا، ورع و ترک شبهات می‌پردازد و پیوند این مفاهیم را با مراقبه‌ی مرحله‌ی اول نشان می‌دهد. در توضیح ساختار روزانه، متن از ۸ عنوان ثابت سخن می‌گوید: آیات قرآن، روایات، توضیح و تبیین، فتاوا، سخنان عالمان، حکایت، شعر و دعا. همین ترکیب باعث شده کتاب فقط مجموعه‌ای از تعریف‌ها نباشد و هر روز از مسیر بحث، نمونه‌ها و تذکرهای متنوعی پیش روی مخاطب بگذارد.
کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) در بخش‌های آغازین خود میان مراقبه و محاسبه تفاوت می‌گذارد و هر دو را لازم می‌داند. مراقبه در اینجا به معنای کشیک‌کشیدن بر نفس است و محاسبه به معنای حسابرسی دقیق از آنچه در طول روز گذشته است. متن بارها بر دائمی‌بودن این فرایند تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که سلوک اخلاقی بدون توجه به جزئیات رفتار، خوراک، گفتار، روابط و عادت‌های روزمره پیش نمی‌رود. در کنار این مباحث، نقل‌قول‌هایی از قرآن، اهل‌بیت(ع)، عالمان اخلاق و نیز حکایت‌هایی از زندگی شهدا و اهل عمل آمده است تا بحث از سطح مفهوم فراتر برود و به میدان تجربه و سنجش روزانه وارد شود.

خلاصه کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) بر این محور پیش می‌رود که انسان پس از بیداری و توبه، باید زندگی خود را زیر نظر بگیرد تا از غفلت و گناه دور بماند. متن ابتدا از هدف آفرینش، عبودیت و جایگاه انسان سخن می‌گوید و سپس مراقبه را به‌عنوان نگهبانی دائمی از نفس توضیح می‌دهد. در ادامه، مرحله‌ی نخست این مراقبه یعنی انجام واجبات و ترک محرمات شرح داده می‌شود. کتاب فقط به اصل دستورها اکتفا نمی‌کند و از لزوم شناخت احکام، توجه به گناهان رایج در روابط روزمره، ثبت خطاها، محاسبه‌ی شبانه و تکرار این فرایند در قالب اربعین سخن می‌گوید. نتیجه‌ی کلی متن این است که بندگی از مراقبت‌های کوچک و پیوسته در زندگی روزانه آغاز می‌شود.

چرا باید کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم مراقبه را از حالت کلی و انتزاعی بیرون می‌آورد و آن را به رفتارهای روزانه پیوند می‌دهد.
• متن نشان می‌دهد انجام واجبات و ترک محرمات چگونه به‌عنوان نخستین مرحله‌ی تربیت نفس فهمیده می‌شود.
• خواننده با تفاوت مراقبه و محاسبه و نقش هریک در سنجش زندگی روزمره آشنا می‌شود.
• کتاب بر گناهانی تمرکز دارد که در روابط عادی و اجتماعی بیشتر تکرار می‌شوند؛ مانند غیبت، دروغ، تهمت و بی‌دقتی در حقوق دیگران.
• ساختار اربعینی اثر به فهم تدریجی و پیگیری منظم مطالب کمک می‌کند.
• ترکیب آیات، روایات، حکایت‌ها، دعاها و نمونه‌های رفتاری باعث می‌شود بحث فقط در حد تعریف باقی نماند.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند میان عبادت، خودکنترلی و حسابرسی نفس نسبت روشن‌تری پیدا کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی مراقبه، محاسبه و نسبت آن‌ها با بندگی شناخت دقیق‌تری به‌دست آورند.
• خوانندگانی که در پی فهم مرحله‌ی نخست سلوک اخلاقی یعنی انجام واجبات و ترک محرمات هستند.
• مخاطبانی که می‌خواهند عادت‌های روزانه، گفتار و روابط خود را از منظر دینی دقیق‌تر بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به آثاری که آیات، روایات، حکایت‌ها و سخنان عالمان را در کنار هم می‌آورند.
• کسانی که به دنبال برنامه‌ای اربعینی برای توجه بیشتر به رفتار و محاسبه‌ی نفس هستند.

بخشی از کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

«مراقبه در لغت به معنای کنترل‌کردن و اشراف‌ دقیق بر امری است؛ مراقبه همان حفظ‌کردن چیزی به اضافه عنایت علمی و شهودی بر آن است؛ به‌همین‌جهت، مراقبت در معنای حراست، داروغگی، انتظار، برحذربودن و درکمین‌نشستن استعمال می‌شود. شخصِ مراقِب باید دائماً نسبت به خود ترقّب داشته باشد. یعنی کشیک نفس ‌را بکشد. انسانِ مراقِب، دائماً در حال کنترل نفس خود در همه مراتب و همه اوقات است؛ و تفاوت سالک با سایرین در همه مراتب مراقبات از همین جهت است؛ یعنی دیگران تنها در مواجهه با گناه مراقب نفس خود هستند و کشیک نفس را در اوقات خاصی از شبانه‌روز انجام می‌دهند اما سالک در همه اوقات مراقب نفس خود است؛ همانند مادری مهربان که نه فقط در هنگام مواجهه با خطر مراقب فرزند خود است، بلکه در همه لحظات مراقب خطرات احتمالی است که فرزند را تهدید می‌کند.
غرض آنکه مراقبه در فرهنگ سلوک یعنی نفس به گونه‌ای تربیت شود که دائما توجه به خداوند داشته باشد؛ و این توجه که ذکر قلبی نامیده می‌شود، در منازل مختلف سلوک به صورت‌های گوناگون ظاهر می‌شود؛ گاه به رعایت حدود حلال و حرام احکام الهی و حریم‌داری آنها و گاه با توجه به عقبات عوالم بعد از مرگ؛ و در یک‌قاعده کلی، توجه دائمی به پروردگار و تحصیل رضای الهی در همه آنات و لحظات زندگی است.»