کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) نوشته مهدی امیری و گردآوری محمدتقی فیاض بخش، بر یکی از پایه‌های اصلی سلوک اخلاقی تمرکز دارد: مراقبه بر حدود الهی. متن از توبه و بیداری آغاز می‌شود و سپس نشان می‌دهد که رعایت واجبات، ترک محرمات، محاسبه‌ی نفس و پرهیز از غفلت چگونه به‌ عنوان تمرین‌های پیوسته در زندگی روزانه معنا پیدا می‌کنند. این کتاب که توسط نشر فیض فرزان منتشر شده، فقط به بیان مفهوم مراقبه بسنده نمی‌کند و آن را در قالب اربعین‌های روزانه، آیات، روایات، حکایت‌ها و نمونه‌های رفتاری پیش می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) نوشته‌ی مهدی امیری و نظارت و گردآوری محمدتقی فیاض بخش، بر این ایده بنا شده که انسان پس از توبه، برای حفظ مسیر بندگی به مراقبتی دائمی نیاز دارد؛ مراقبتی که فقط در لحظه‌ی روبه‌روشدن با گناه معنا پیدا نمی‌کند، بلکه باید در گفتار، رفتار، نیت و حتی توجهات درونی ادامه داشته باشد. متن از هدف آفرینش انسان، مقام عبودیت و نسبت انسان با وسوسه، غفلت و اختیار آغاز می‌شود و بعد به این پرسش می‌رسد که نخستین گام عملی در این مسیر چیست. پاسخ کتاب روشن است: انجام واجبات و ترک محرمات.

کتاب در دو فصل تنظیم شده است. فصل اول به مقدمات مراقبه و محاسبه و سپس اربعین انجام واجبات و ترک محرمات اختصاص دارد. فصل دوم نیز به تقوا، ورع و ترک شبهات می‌پردازد و پیوند این مفاهیم را با مراقبه‌ی مرحله‌ی اول نشان می‌دهد. مهدی امیری و محمدتقی فیاض بخش در توضیح ساختار روزانه، از ۸ عنوان ثابت سخن می‌گویند: آیات قرآن، روایات، توضیح و تبیین، فتاوا، سخنان عالمان، حکایت، شعر و دعا.

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) در بخش‌های آغازین خود میان مراقبه و محاسبه تفاوت می‌گذارد و هر دو را لازم می‌داند. مراقبه در این‌جا به معنای کشیک‌کشیدن بر نفس است و محاسبه به معنای حسابرسی دقیق از آنچه در طول روز گذشته است. متن بارها بر دائمی‌بودن این فرایند تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که سلوک اخلاقی بدون توجه به جزئیات رفتار، خوراک، گفتار، روابط و عادت‌های روزمره پیش نمی‌رود. در کنار این مباحث، نقل‌قول‌هایی از قرآن، اهل‌بیت، عالمان اخلاق و نیز حکایت‌هایی از زندگی شهدا و اهل عمل آمده تا بحث از سطح مفهوم فراتر برود و به میدان تجربه و سنجش روزانه وارد شود.

خلاصه کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) بر این محور پیش می‌رود که انسان پس از بیداری و توبه، باید زندگی خود را زیر نظر بگیرد تا از غفلت و گناه دور بماند. متن ابتدا از هدف آفرینش، عبودیت و جایگاه انسان سخن می‌گوید و سپس مراقبه را به‌ عنوان نگهبانی دائمی از نفس توضیح می‌دهد. 

در ادامه، مرحله‌ی نخست این مراقبه یعنی انجام واجبات و ترک محرمات شرح داده می‌شود. کتاب فقط به اصل دستورها اکتفا نمی‌کند و از لزوم شناخت احکام، توجه به گناهان رایج در روابط روزمره، ثبت خطاها، محاسبه‌ی شبانه و تکرار این فرایند در قالب اربعین سخن می‌گوید.

چرا باید کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) را بخوانیم؟

• این کتاب مفهوم مراقبه را از حالت کلی و انتزاعی بیرون می‌آورد و آن را به رفتارهای روزانه پیوند می‌دهد.
• متن نشان می‌دهد انجام واجبات و ترک محرمات چگونه به‌ عنوان نخستین مرحله‌ی تربیت نفس فهمیده می‌شود.
• خواننده با تفاوت مراقبه و محاسبه و نقش هر یک در سنجش زندگی روزمره آشنا می‌شود.
• کتاب بر گناهانی تمرکز دارد که در روابط عادی و اجتماعی بیشتر تکرار می‌شوند؛ مانند غیبت، دروغ، تهمت و بی‌دقتی در حقوق دیگران.
• ساختار اربعینی اثر به فهم تدریجی و پیگیری منظم مطالب کمک می‌کند.
• ترکیب آیات، روایات، حکایت‌ها، دعاها و نمونه‌های رفتاری باعث می‌شود بحث فقط در حد تعریف باقی نماند.

خواندن کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی مراقبه، محاسبه و نسبت آن‌ها با بندگی شناخت دقیق‌تری به‌ دست آورند.
• خوانندگانی که در پی فهم مرحله‌ی نخست سلوک اخلاقی یعنی انجام واجبات و ترک محرمات هستند.
• مخاطبانی که می‌خواهند عادت‌های روزانه، گفتار و روابط خود را از منظر دینی دقیق‌تر بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به آثاری که آیات، روایات، حکایت‌ها و سخنان عالمان را در کنار هم می‌آورند.
• کسانی که به دنبال برنامه‌ای اربعینی برای توجه بیشتر به رفتار و محاسبه‌ی نفس هستند.

بخشی از کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب دوم)

«علم فقه یکی از مقدّس‌ترین علوم ارزنده اسلامی است که عهده‌دار بیان روش اصیل بندگی خداوند متعال و کیفیّت صحیح آن است. این علم در عصر اهل‌بیت(ع) پژوهندگان زیاد و رونقی چشمگیر داشت. به‌ویژه در زمان صادقین؟ عهما؟ به حدّ اعلای اوج خود رسیده و دانشمندان بسیاری در مسائل مختلف دینی و فروع احکام در محضر آن دو پیشوای بزرگ شیعه پرورش یافتند.

در زمان ائمّهٔ معصومین(ع)، خود حضرات عهده‌دار بیان احکام الهی بودند و گاهی این موضوع را به عهدهٔ اصحاب و شاگردان خاص خویش می‌گذاردند. مردان فاضل و مایه‌دار و بافضیلتی مانند زراره و محمّدبن‌مسلم و ابوبصیر و ابان‌بن‌تغلب، مسائل حلال و حرام و احکام دین را در اختیار مردم می‌گذاشتند و خود ائمّه(ع)، مردم را به آنان ارجاع می‌دادند.

شعیب عقرقوفی می‌گوید: به امام‌صادق(ع) عرض کردم: چه‌بسا نیاز پیدا می‌کنیم که در موردی سؤال کنیم؛ از چه کسی بپرسیم؟ حضرت فرمودند: بر تو باد به اسدی (ابوبصیر)!»