کتاب عصب شناسی خلاقیت

کتاب عصب شناسی خلاقیت (The neuroscience of creativity) نوشته آنا آبراهام و ترجمه زینب کارشناس و اثری است که به بررسی علمی و عمیق فرایند خلاقیت از منظر علوم اعصاب پرداخته است. این کتاب که توسط انتشارات اندیشه احسان منتشر شده، بخشی از مجموعه‌ای تخصصی در حوزه‌ی علوم شناختی است. نویسنده باتکیه‌بر پژوهش‌های نوین و مثال‌های متنوع کوشیده ماهیت پیچیده و چندلایه‌ی خلاقیت را از دیدگاه زیستی و روان‌شناختی واکاوی کند. اثر حاضر به دانشجویان و پژوهشگران علوم اعصاب و روان‌شناسی، علاقه‌مندان حوزه‌ی هنر و آموزش، به والدین و مدیرانْ ابزارهایی برای شناخت و پرورش خلاقیت ارائه می‌دهد. این کتاب که مفاهیم پایه و مباحث پیشرفته را پوشش داده، با رویکردی میان‌رشته‌ای به ارتباط خلاقیت با محیط، شخصیت، محصول و فرایندهای ذهنی می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عصب شناسی خلاقیت اثر آنا آبراهام

کتاب عصب شناسی خلاقیت به قلم آنا آبراهام به‌عنوان یکی از منابع جامع در حوزه‌ی علوم اعصاب و روان‌شناسی خلاقیت شناخته می‌شود. این کتاب با رویکردی تحلیلی و میان‌رشته‌ای به بررسی سازوکارهای مغزی و شناختی خلاقیت می‌پردازد و می‌کوشد پلی میان یافته‌های علمی و کاربردهای عملی در زندگی روزمره برقرار کند. کتاب شامل فصل‌هایی است که ابتدا به تعریف و مؤلفه‌های خلاقیت می‌پردازد و سپس انواع خلاقیت را در حوزه‌های علمی، هنری، ادبی و حرکتی بررسی می‌کند. نویسنده با بهره‌گیری از مثال‌های تاریخی و معاصر نشان داده است که خلاقیت نه‌تنها ویژگی فردی، بلکه پدیده‌ای وابسته به تعامل عوامل ژنتیکی، محیطی و تجربی است. در بخش‌هایی از کتاب به چالش‌های ارزیابی خلاقیت، تفاوت‌های فردی، نقش محیط و حتی تأثیر آسیب‌های مغزی بر بروز خلاقیت پرداخته شده است. همچنین ابزارها و رویکردهای مختلف سنجش خلاقیت و ارتباط آن با ساختار و عملکرد مغز به‌تفصیل شرح داده شده است.

خلاصه کتاب عصب شناسی خلاقیت

کتاب با تمرکز بر ماهیت و سازوکارهای خلاقیت به تعریف این پدیده می‌پردازد و دو مؤلفه‌ی اصلی آن، یعنی اصالت و تناسب را به‌عنوان پایه‌های هر ایده‌ی خلاقانه معرفی می‌کند. نویسنده با ذکر نمونه‌هایی از حوزه‌های علمی و هنری نشان داده که خلاقیت صرفاً به نوآوری محدود نمی‌شود؛ بلکه باید با زمینه و نیازهای واقعی سازگار باشد. کتاب به بررسی چالش‌های ارزیابی خلاقیت می‌پردازد و تفاوت آن را با سایر فرایندهای شناختی مانند حافظه و تصمیم‌گیری برجسته می‌کند. چهار رویکرد اصلی در مطالعه‌ی خلاقیت شامل رویکرد فردی (ویژگی‌های شخصیتی و هوش)، رویکرد مبتنی‌بر محصول (خروجی‌های خلاقانه)، رویکرد محیطی (تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی) و رویکرد فرایندی (مراحل ذهنی تولید ایده) شرح داده شده‌اند. هر یک از این رویکردها با مثال‌ها و پژوهش‌های علمی پشتیبانی شده و نقاط قوت و محدودیت‌های آن‌ها بررسی شده است. کتاب به نقش شبکه‌های مغزی در تولید و ارزیابی ایده‌های خلاقانه می‌پردازد و تعامل میان شبکه‌ی پیش‌فرض و شبکه‌ی اجرایی را به‌عنوان کلید فهم خلاقیت معرفی می‌کند. همچنین تفاوت‌های فردی، نقش آموزش و تمرین و شرایط خاص مانند آسیب‌های مغزی یا بیماری‌های روانی که گاه به افزایش خلاقیت منجر می‌شود، مورد توجه قرار گرفته‌اند. این کتاب با ارائه‌ی ابزارها و روش‌های سنجش خلاقیت و بررسی کاربردهای عملی یافته‌های عصب‌شناسی، تصویری جامع از ذهن خلاق و مسیرهای پرورش آن ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب عصب شناسی خلاقیت را بخوانیم؟

کتاب عصب‌شناسی خلاقیت با ارائه‌ی تصویری علمی و چندوجهی از خلاقیت به خواننده امکان می‌دهد تا این پدیده را فراتر از استعداد ذاتی یا مهارت فردی درک کند. اثر حاضر با ترکیب پژوهش‌های نوین، مثال‌های تاریخی و تحلیل‌های میان‌رشته‌ای به بررسی نقش مغز، محیط، شخصیت و فرایندهای ذهنی در شکل‌گیری و پرورش خلاقیت پرداخته است. از ویژگی‌های شاخص کتاب حاضر می‌توان به توضیح دقیق تفاوت‌های فردی، بررسی ابزارهای سنجش خلاقیت و تحلیل شرایطی اشاره کرد که می‌تواند خلاقیت را تقویت یا محدود کند. همچنین این کتاب با پرداختن به کاربردهای عملی یافته‌های علمی، به دانشجویان، پژوهشگران، هنرمندان و والدین و معلمان کمک می‌کند تا راهکارهایی برای پرورش خلاقیت در خود و دیگران بیابند. مطالعه‌ی این کتاب نه‌تنها به افزایش دانش نظری کمک می‌کند، بلکه دیدگاه تازه‌ای نسبت به نقش خلاقیت در حل مسائل روزمره و پیشرفت فردی و اجتماعی ارائه می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم اعصاب، روان‌شناسی، هنر و آموزش و نیز به معلمان، والدین و مدیرانی که به‌دنبال درک و پرورش خلاقیت هستند، پیشنهاد می‌شود. علاقه‌مندان به موضوعات میان‌رشته‌ای و کسانی که دغدغه‌ی نوآوری و حل مسئله دارند نیز می‌توانند از مطالب کتاب حاضر بهره‌مند شوند.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

- پل جی. سیلویا از دانشگاه کارولینای شمالی، گرینزبورو: آنا آبراهام یکی از پیشروترین پژوهشگرانِ مغزِ خلاق است. او کتابی واقعاً ضروری را به رشته‌ی تحریر درآورده است. این کتاب که جامع و بینش‌افزا است، متنی حیاتی برای حوزه‌ی به‌سرعت در حال رشدِ علوم اعصاب خلاقیت محسوب می‌شود.

- ماتیاس بندک از دانشگاه گراتس، اتریش: آنا آبراهام، دانشمند برجسته‌ی علوم اعصاب، در این کتاب عالی هر آنچه را در حال حاضر درباره‌ی خلاقیت و مغز شناخته شده، به شیوه‌ای جامع، خوش‌ساختار، جذاب و نقادانه توضیح می‌دهد. کتاب حاضر منبعی ایدئال است برای دانشجویان، پژوهشگران و هر کسی که به‌دنبال درکی مستدل از علوم اعصاب خلاقیت است.

- جیمز سی. کافمن از دانشگاه کنتیکت: کتاب حاضر در زمانی درست و توسط شخصی درست نوشته و منتشر شده است. آنا آبراهام به‌عنوان یکی از افرادی که با موفقیت میان علوم اعصاب و خلاقیت پیوند برقرار کرده، در جایگاه ویژه‌ای برای پوشش‌دادن این موضوع گسترده و روبه‌رشد قرار دارد. او قادر است مفاهیم پیچیده را با زبانی روشن و مثال‌هایی مجذوب‌کننده کالبدشکافی کند.

- آرن دیتریش از دانشگاه آمریکایی بیروت، لبنان: درخشش این کتاب در توازن آن است. آنا آبراهام پیشروترین دانشمند علوم اعصابِ تجربی در حوزه‌ی خلاقیت است که در این کتاب، موفق به انجام کاری به‌ظاهر غیرممکن شده است؛ ارائه‌ی تحلیلی شفاف و بی‌طرفانه از وضعیت کنونی این رشته. اگر می‌خواهید بدانید در علوم اعصاب خلاقیت در کجا ایستاده‌ایم، این همان کتابی است که باید تهیه کنید و بخوانید.

- چارلز جی. لیمب از دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو: این کتاب نیروبخش، مروری جذاب و دقیق از یک حوزه‌ی نوظهور ارائه می‌دهد که هم دانشمندان و هم غیردانشمندان باید آن را بخوانند. آنا آبراهام نه‌تنها به موارد روشن، بلکه به بسیاری از نقاط خاکستری که نیازمند شفاف‌سازی بیشتر هستند، می‌پردازد؛ آن هم درحالی‌که ما در حال بررسی اهمیت عظیم مغز انسان در خلاقیت هستیم.

درباره آنا آبراهام

آنا آبراهام (anna abraham) روان‌شناس و عصب‌پژوه برجسته‌ای است که پژوهش‌هایش به‌طور تخصصی بر خلاقیت و تخیل انسان متمرکز بوده است. او استاد کرسی ای. پل تورنس در حوزه‌ی خلاقیت و آموزش استعدادهای برتر در گروه روان‌شناسی تربیتی دانشگاه جورجیا (UGA) بوده و همزمان مدیریت مرکز تورنس برای خلاقیت و پرورش استعداد را در دانشکده‌ی آموزش این دانشگاه بر عهده داشته است. او به‌عنوان یکی از چهره‌های پیشرو در مطالعه‌ی تخیل انسانی شناخته می‌شود و خلاقیت را از منظرهای گوناگون شناختی، بالینی و علوم اعصاب بررسی می‌کند. پژوهش‌های این نویسنده به‌طور گسترده در نشریات علمی معتبر منتشر شده و سهم مهمی در فهم سازوکارهای مغزی خلاقیت داشته است. آنا آبراهام علاوه‌بر فعالیت‌های دانشگاهی، حضوری پررنگ در عرصه‌ی عمومیِ علم داشته و بارها مورد مصاحبه قرار گرفته است. از آثار مهم او می‌توان به کتاب عصب‌شناسی خلاقیت (The neuroscience of creativity) اشاره کرد که به بررسی عصب‌پایه‌های خلاقیت می‌پردازد. او ویراستار علمی کتاب جامع The Cambridge Handbook of the Imagination نیز بوده؛ اثری ۴۸فصلی که تخیل را از منظر رشته‌هایی چون عصب‌پژوهی، روان‌شناسی، فلسفه، پزشکی، انسان‌شناسی و هنر بررسی می‌کند. آنا آبراهام عضو و همکار نهادهای علمی و فرهنگی متعددی ازجمله انجمن سلطنتی هنر، سمینار جهانی زالتسبورگ، آکادمی آموزش عالی، انجمن علوم اعصاب شناختی و شاخه‌ی دهم انجمن روان‌شناسی آمریکا بوده است. همچنین به‌عنوان عضو هیئت‌مدیره‌ی منتخب انجمن بین‌المللی مطالعات داستان و داستان‌مندی و عضو کمیته‌ی راهبری گروه تخصصی علم طراحی شناختی در انجمن طراحی فعالیت داشته است. این استاد روان‌شناسی در دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه لیدز بکت، آثار متعددی درباره‌ی تخیل و پیوند آن با خلاقیت و حتی جنون دارد.

بخشی از کتاب عصب شناسی خلاقیت

«گاهی حیوانات شکارچی که غزال‌های جوان را تعقیب می‌کنند، الگوی رفتاری عجیب و زیبایی از خود نشان می‌دهند. غزال هنگامی که در گلّه تعقیب می‌شود، ناگهان با ظرافت به هوا می‌پرد و هر چهار پا به‌طور همزمان از زمین جدا می‌شوند. معمولاً کمر غزال قوس‌دار و سرش به‌سمت زمین است. پاها پیش‌از اینکه دوباره زمین را لمس کنند، برای کسری از ثانیه در همین حالت کشیده در هوا باقی می‌مانند. سپس غزال به حرکت خود ادامه می‌دهد. در چنین شرایطی، این حرکت جهیدن برای بقا خطرناک و پرهزینه به نظر می‌رسد؛ اما این رفتار ظاهراً حاکی از این است که، «ببین چه کاری می‌توانم انجام دهم!» و به حیوان شکارچی نشان می‌دهد که غزال آمادگی جسمانی بالایی دارد و صید آن دشوار خواهد بود (فیتزگیبن و فنشو، ۱۹۸۸). حرکت بدن به‌منظورِ انتقال اطلاعات در حشرات نیز دیده می‌شود. زنبورهای عسل زبان رقص نمادین دارند که به آنها در همکاری برای جستجوی غذا کمک می‌کند. الگوی پیچیدهٔ رقص زنبور عسل، فاصله و جهت منابع غذایی را به گروه زنبورها نشان می‌دهد (دایر، ۲۰۰۲).»