کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم)

کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم) به‌کوشش ایرج افشار توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. این کتاب که بخشی از خاطرات روزانه‌ی محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وزیر انطباعات و از رجال مهم دوره‌ی ناصرالدین‌شاه قاجار، را در بر می‌گیرد، وقایع سال‌های ۱۲۹۲ تا ۱۳۱۳ هجری قمری را روایت کرده است. متن کتاب حاضر بر پایه‌ی نسخه‌ای منحصربه‌فرد از این خاطرات که در کتابخانه‌ی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود، تنظیم شده است. جلد دوم این مجموعه، وقایع و رویدادهای سال هشتم نگارش روزنامه را از سه‌شنبه، ۶ رجب ۱۳۰۵ تا سه‌شنبه، ۱۶ رجب ۱۳۰۶ هجری قمری پوشش می‌دهد. اعتمادالسلطنه در این یادداشت‌ها با نگاهی دقیق و گاه انتقادی، جزئیات زندگی دربار، روابط سیاسی، رخدادهای اجتماعی و مسائل شخصی و خانوادگی را ثبت کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم) اثر ایرج افشار

کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم) به قلم ایرج افشار، تصویری زنده و بی‌واسطه از زندگی دربار ناصرالدین‌شاه قاجار و فضای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن دوران ارائه داده است. این جلد، وقایع سال هشتم نگارش خاطرات را در بر می‌گیرد و با دقتی کم‌نظیر، جزئیات روزمره، مراسم رسمی، سفرها، روابط میان رجال و شاهزادگان و حتی حواشی زندگی شخصی نویسنده را ثبت کرده است. ساختار کتاب به‌صورت یادداشت‌های روزانه است. هر روز با ذکر تاریخ و شرح وقایع مهم آن روز آغاز می‌شود. اعتمادالسلطنه در این یادداشت‌ها نه‌تنها به رخدادهای بزرگ سیاسی و اجتماعی می‌پردازد، بلکه به مسائل کوچک و گاه طنزآمیز زندگی روزمره، روابط خانوادگی، بیماری‌ها، سفرها و حتی اختلافات و دلخوری‌های درباریان نیز اشاره می‌کند. این سبک نگارش، کتاب حاضر را به منبعی سودمند برای شناخت جزئیات زندگی و مناسبات قدرت در اواخر دوره‌ی ناصری تبدیل کرده است. ایرج افشار با تصحیح و تنظیم این اثر تلاش کرده است تا اصالت و لحن خاص نویسنده را حفظ و درعین‌حال خواندن آن را برای مخاطب امروزی آسان‌تر کند. عنوان فرعی این اثر عبارت است وزیر انطباعات در اواخر دوره‌ی ناصری مربوط به سال‌ها‌‌ی ۱۲۹۲ تا ۱۳۱۳ هجری قمری از روی یگانه نسخه‌ی موجود در کتابخانه‌ی آستان قدس.

خلاصه کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم)

کتاب مجموعه‌ای از یادداشت‌های روزانه‌ی محمدحسن خان اعتمادالسلطنه است که وقایع سال هشتم نگارش خاطرات او را پوشش می‌دهد. اعتمادالسلطنه در این جلد با نگاهی موشکافانه و گاه انتقادی، رخدادهای مهم دربار ناصرالدین‌شاه، روابط میان رجال و شاهزادگان و مسائل اجتماعی و سیاسی ایران را ثبت کرده است. او هر روز با ذکر تاریخ، شرحی از اتفاقات آن روز ارائه می‌دهد؛ از مراسم رسمی و دیدارهای سیاسی گرفته تا سفرهای شاه، اختلافات میان رجال، بیماری‌ها و جزئیات زندگی شخصی و خانوادگی خود. در این میان به موضوعاتی چون سفرهای شاه به قم و علی‌آباد، اختلافات میان امین‌السلطان و شاه، ماجراهای مربوط به رجال و شاهزادگان، وضعیت شهرها و روستاها و مسائل مربوط به ساخت‌وسازها و پروژه‌های عمرانی اشاره شده است. اعتمادالسلطنه در یادداشت‌هایش، گاه به طنز و گاه با انتقاد، به رفتارهای درباریان، فساد اداری، مشکلات اجتماعی و روابط خانوادگی خود می‌پردازد. این خاطرات تصویری زنده از فضای سیاسی و اجتماعی اواخر دوره‌ی ناصری ارائه و نشان می‌دهد که چگونه مسائل کوچک و بزرگ، زندگی روزمره و مناسبات قدرت را در آن دوران شکل می‌دادند.

چرا باید کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم) را بخوانیم؟

کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم) به‌دلیل سبک نگارش روزانه و نگاه بی‌پرده‌ی نویسنده به وقایع، فرصتی کم‌نظیر برای آشنایی با جزئیات زندگی دربار قاجار و فضای اجتماعی و سیاسی آن دوران فراهم می‌کند. این کتاب نه‌تنها رخدادهای بزرگ تاریخی را روایت می‌کند، بلکه به مسائل روزمره، روابط انسانی و حتی حواشی و طنزهای زندگی درباری می‌پردازد. خواندن این اثر امکان مقایسه‌ی فضای سیاسی و اجتماعی گذشته با امروز را فراهم می‌سازد و به مخاطب کمک می‌کند تا با لایه‌های پنهان قدرت، مناسبات اداری و سبک زندگی رجال آن عصر آشنا شود. همچنین زبان صریح و گاه انتقادی اعتمادالسلطنه، کتاب حاضر را از حالت صرفاً تاریخی خارج و به اثری خواندنی تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران تاریخ ایران، پژوهشگران حوزه‌ی قاجار، دانشجویان علوم اجتماعی و سیاسی و کسانی که به‌دنبال شناخت جزئیات زندگی دربار و مناسبات قدرت در دوره‌ی ناصری هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر برای کسانی که به خاطره‌نویسی و سبک زندگی رجال گذشته علاقه دارند، خواندنی خواهد بود.

درباره ایرج افشار

ایرج افشار یزدی در ۱۶ مهر ۱۳۰۴ در تهران متولد شد و در ۱۸ اسفند ۱۳۸۹ در همین شهر درگذشت. او یکی از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین پژوهشگران معاصر ایران در حوزه‌ی فرهنگ، تاریخ ایران و ادبیات فارسی به شمار می‌رود و به‌عنوان ایران‌شناس، کتاب‌شناس، نسخه‌پژوه، نویسنده و استاد دانشگاه شناخته شده است. این پژوهشگر که به پدر کتاب‌شناسی ایران شهرت دارد، فرزند محمود افشار یزدی بود. هرچند تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشکده‌ی حقوق دانشگاه تهران به پایان رساند، مسیر اصلی زندگی علمی او به پژوهش‌های ایران‌شناسی، کتاب‌شناسی، کتابداری و نسخه‌شناسی معطوف شد. او بیش از ۶۵ سال از عمر خود را به فعالیت‌های علمی و فرهنگی اختصاص داد و در این مدت بیش از ۳۰۰ کتاب و تقریباً ۳۰۰۰ مقاله در حوزه‌هایی همچون کتاب‌شناسی، کتابداری، تاریخ، جغرافیا، جغرافیای تاریخی، فرهنگ مردم، قاجارپژوهی و اطلاع‌رسانی فرهنگی تألیف، تصنیف، تصحیح و منتشر کرد. افشار علاوه‌بر پژوهش، تجربه‌ی تدریس در دانشگاه‌های معتبر ایران و خارج از ایران، ازجمله دانشگاه تهران، دانشگاه ساپورو در ژاپن و دانشگاه برنِ سوئیس را داشت و سال‌ها به آموزش متون کتابداری، نسخه‌شناسی، اسناد تاریخی و تاریخ‌های محلی پرداخت. او نقش اساسی در ایجاد و توسعه‌ی نهادهای علمی و فرهنگی ایران ایفا کرد و از پایه‌گذاران کتابخانه‌ی مرکزی دانشگاه تهران بود و همچنین مدیریت یا همکاری با کتابخانه‌ی ملی، کتابخانه‌ی دانشسرای عالی و مراکز پژوهشی و انتشارات متعدد را بر عهده داشت.

ایرج افشار مجله‌ها و نشریات مهمی را پایه‌گذاری یا تأسیس کرد؛ ازجمله «فرهنگ ایران‌زمین»، «نشریه‌ی نسخه‌های خطی» و «کتابداری». او در طول فعالیت‌های فرهنگی خود با شمار بسیاری از مجلات و نشریات معتبر همکاری داشت و گاهی با نام‌های مستعار قلم می‌زد. او در ده‌ها انجمن، شورا و نهاد علمی و فرهنگی ایرانی و بین‌المللی عضویت داشت؛ مانند انجمن ایران‌شناسی، شورای علمی دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، هیئت ناظران دانشنامه‌ی ایرانیکا و انجمن‌های مرتبط با کتاب، تاریخ و میراث فرهنگی. یکی از بزرگ‌ترین میراث علمی افشار مجموعه‌ی ارزشمند «فهرست مقالات فارسی» است که به‌عنوان ابزاری بی‌نظیر برای شناسایی مقالات فارسی در زمینه‌های مختلف شناخته می‌شود. همچنین تصحیح و انتشار متون کهن فارسی همچون «الصیدنه فی‌الطب» و «مجمل‌الحکمه» از خدمات ماندگار او به شمار می‌رود. کتابخانه‌ی شخصی او شامل منابع خطی و چاپی غنی در حوزه‌های کتاب‌شناسی و ایران‌شناسی، پس از درگذشت او در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی نگهداری می‌شود.

مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی به‌منظور پاسداشت مقام علمی و حفظ یاد و نام ایرج افشار، جایزه‌ای ویژه برای دانشجویان مقاطع کارشناسی‌ارشد و دکتری اختصاص داده است که توسط هیئت‌امنای گنجینه‌ی پژوهشی ایرج افشار اهدا می‌شود. نخستین دوره‌ی این جایزه طی مراسمی در ۱۶ مهر ۱۳۹۲ به برترین پایان‌نامه اعطا شد و مقرر شده است که این جایزه هرساله همزمان با سالروز تولد ایرج افشار به افراد واجد شرایط طبق آیین‌نامه اهدا شود.

ازجمله کتاب‌های تألیفی و پژوهشی ایرج افشار می‌توان به «روزنامه‌ی خاطرات اعتمادالسلطنه»، «قصه‌ی حسین کرد شبستری»، «صحافی سنتی؛ مجموعه‌ی پانزده گفتار و کتاب‌شناسی درباره‌ی وراقی، صحافی، وصالی، مجلدگری از یادگارهای هنر ایرانی و اسلامی»، «مقالات تقی‌زاده ۱۹: نامه‌ها و اسناد»، «نادره‌کاران» و «آشپزی دوره‌ی صفوی» اشاره کرد.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

ایرج افشار در سال ۲۰۰۶ میلادی طی گردهمایی دوسالانه‌ی انجمن مطالعات ایران (AIS) در لندن، به‌عنوان استاد ممتاز دانشگاه تهران، جایزه‌ی دستاورد یک عمر فعالیت علمی این انجمن را دریافت کرد. اعضای کمیته‌ی داوری آن سال احمد اشرف، مری الین هگلند و هما کاتوزیان بودند.

بخشی از کتاب روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه (جلد دوم)

«روزنامهٔ اعتمادالسلطنه جلد پانزدهم

۲۳ رمضان ۱۳۱۲ قمری

تا

۵ شوال ۱۳۱۳ قمری

بسم‌الله الرحمن الرحیم و به‌نستعین

تحویل سال - سلام تحویل نگرفتن - صرفه‌جویی شاه

[۱۱۳۸] شب پنجشنبه بیست و سوم رمضان هزار و سیصد و دوازده - تقریباً شش ساعت و ربع کم از شب رفته تحویل حمل شد. امسال به‌خلاف رسومات چندین صدساله ایران پادشاه سلام تحویل ننشستند. به‌حسب ظاهر به ملاحظهٔ اینکه شب بیست و سوم و لیلۀ‌القدر و تحویل در وسط افطار و سحر است موقوف فرمودند. اما در باطن آنچه می‌گویند از ده دوازده‌هزار تومان مخارج تحویل صرفه‌جویی کردند و این مبلغ را به مصارف لازمه از قبیل بقیه مخارج عروسی عزیزالسلطان و بعضی خرج‌های از این قبیل رساندند. در هر صورت «صلاح مملکت خویش خسروان دانند». بر ما حرجی نیست و چون و چرا نشاید.

سال تحویلی مؤلف

من در خانهٔ خود درصورتی‌که شمایل مبارک حضرت امیر(ع) را در جلو گذاشته بودم و تمثال شاه را هم در مدّنظر داشتم مشغول عبادت خدا و دعاگویی وجود مبارک پادشاه ولی‌نعمت شدم. امیدوارم که این سال برخلاف سنه ماضی که بسیار بد گذشته خوش گذرد.»