کتاب کاوش های فقهی

کتاب کاوش های فقهی نوشته علامه محمدتقی جعفری و پژوهشی در حوزه‌ی فقه و اندیشه‌ی اسلامی است که موسسه تدوین و نشر آثار استاد علامه جعفری آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی مباحث بنیادین فقه اسلامی با رویکردی تحلیلی و پژوهشی پرداخته و تلاش کرده است تا مفاهیمی کلیدی مانند تعبد، تعقل، رابطه‌ی عقل و شریعت و اصول و قواعد فقهی را از منظر عقلانی و قرآنی بازخوانی کند. نویسنده باتکیه‌بر منابع اصیل اسلامی، آیات قرآن و روایات معتبر به تحلیل جایگاه عقل در فقه و حقوق اسلامی پرداخته و موضوعاتی چون طهارت اهل کتاب، قواعد فقهی، مسئولیت مدنی، حقوق حیوانات، امر به معروف و نهی از منکر و مسائل اجتماعی و اخلاقی را با دقت بررسی کرده است. کتاب شامل مقدمه‌ای مفصل درباره‌ی تعبد و تعقل، تقسیم‌بندی احکام اسلامی و تحلیل نمونه‌هایی از قواعد فقهی است که در زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان نقش دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کاوش های فقهی

کتاب کاوش های فقهی به قلم علامه محمدتقی جعفری به بازخوانی و تحلیل مباحث فقهی از زاویه‌ای عقل‌محور و مبتنی‌بر جهان‌بینی قرآنی پرداخته است. این کتاب با رویکرد پژوهشی، مفاهیم تعبد و تعقل را از برداشت‌های سطحی و رایج جدا و تلاش کرده است معنای دقیق و فلسفی آن‌ها را روشن کند. نویسنده در آغاز، تفاوت میان تعبد عامیانه و تعبد مبتنی بر عقل را شرح و نشان داده است که حتی احکام تعبدی نیز ریشه در عقلانیت و فطرت انسانی دارند. این کتاب ابتدا مبانی نظری و فلسفی فقه را بررسی کرده و سپس به‌سراغ قواعد و مسائل کاربردی رفته است. موضوعاتی مانند قاعده‌ی لا ضرر و لا ضرار، طهارت اهل کتاب، احکام ذبایح، حلیت و حرمت گوشت حیوانات، زکات، سقط جنین، کیفر سرقت، مسئولیت مدنی کودکان بزهکار، امر به معروف و نهی از منکر و حقوق حیوانات در فصلی جداگانه با استناد به منابع دینی و تحلیل عقلانی بررسی شده‌اند. کتاب حاضر بیان کرده است که فقه اسلامی نه‌تنها با عقل و وجدان انسانی ناسازگار نیست، بلکه بر پایه‌ی مصالح واقعی و هماهنگی با فطرت و عقلانیت بنا شده است. کتاب کاوش‌های فقهی با ارائه‌ی استفتائات و پاسخ‌های نویسنده، نمونه‌ای از رویکرد بدیع و عمیق او به فقه و حقوق اسلامی را به نمایش گذاشته است.

خلاصه کتاب کاوش های فقهی

کتاب در چند بخش اصلی به بررسی مباحث بنیادین فقه اسلامی پرداخته است. نویسنده در ابتدا به نقد برداشت‌های سطحی از تعبد و تعقل می‌پردازد و توضیح می‌دهد که تعبد در معنای اصیل خود، حرکات و باورهایی است که بر پایه‌ی استدلال و عقلانیت شکل گرفته‌اند. او با استناد به آیات قرآن و روایات، جایگاه عقل را در فقه اسلامی تبیین کرده و نشان داده است که حتی احکام تعبدی نیز بی‌دلیل و بی‌ریشه نیستند. در ادامه، احکام اسلامی به دو دسته‌ی اصلی تقسیم شده‌اند؛ احکامی که رابطه‌ی انسان و خدا را تنظیم می‌کنند و احکامی که به روابط انسان با طبیعت و دیگر انسان‌ها می‌پردازند. نویسنده تأکید کرده است که هر دو دسته‌ی احکام بر پایه‌ی مصالح واقعی و عقلانیت استوارند و هیچ حکمی در اسلام بدون علت و حکمت نیست. همچنین قواعد و اصول فقهی مانند قاعده‌ی لا ضرر و لا ضرار، قاعده‌ی نفی حرج، قاعده‌ی الزام و قواعد مربوط به مالکیت و اقرار با تحلیل عقلانی و فقهی بررسی شده‌اند. موضوعاتی چون طهارت اهل کتاب، احکام ذبایح، حلیت و حرمت گوشت حیوانات، زکات، سقط جنین، کیفر سرقت، مسئولیت مدنی کودکان بزهکار و حقوق حیوانات با استناد به منابع دینی و عقلانی تحلیل شده‌اند. نویسنده کوشیده است پیوند میان عقل، فطرت و شریعت را نشان دهد و از نگاه جهان‌بینی قرآنی به مسائل فقهی بنگرد.

چرا باید کتاب کاوش های فقهی را بخوانیم؟

کتاب کاوش‌های فقهی با رویکرد تحلیلی به بازخوانی مباحث فقهی پرداخته و تلاش کرده است فاصله‌ی میان برداشت‌های سنتی و عقلانی از فقه را کاهش دهد. این کتاب با بررسی دقیق مفاهیمی مانند تعبد و تعقل، جایگاه عقل در فقه اسلامی را روشن کرده و نشان داده است که بسیاری از احکام و قواعد فقهی، ریشه در مصالح واقعی و هماهنگی با فطرت انسانی دارند. پرداختن به موضوعات روز و مسائل اجتماعی با استناد به منابع اصیل اسلامی و تحلیل عقلانی از ویژگی‌های این کتاب است. خواننده با مطالعه‌ی این اثر با رویکرد نو به فقه اسلامی آشنا می‌شود و می‌تواند پیوند میان عقل، اخلاق و شریعت را بهتر درک کند. همچنین طرح نمونه‌هایی از قواعد فقهی و مسائل کاربردی، این کتاب را به منبعی سودمند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به اندیشه‌ی اسلامی تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به پژوهشگران حوزه‌ی فقه و حقوق اسلامی، دانشجویان علوم دینی، علاقه‌مندان به فلسفه‌ی دین و کسانی که در باب فهم عقلانی و تحلیلی از شریعت می‌اندیشند، پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر برای کسانی که به‌دنبال بررسی مسائل اجتماعی و اخلاقی از منظر فقه اسلامی هستند، مناسب است.