کتاب ایران در جنگ

کتاب ایران در جنگ (تعامل با جهان مدرن در کشاکش با امپراتوری روسیه) نوشته مازیار بهروز و ترجمه شهریار خواجیان و ویراسته پیام یزدانی، پژوهشی درباره‌ی یکی از پرچالش‌ترین دوره‌های تاریخ ایران است. این کتاب که در سال ۱۴۰۳ توسط نشر اختران منتشر شده، به بررسی دقیق تحولات سیاسی، نظامی و اجتماعی ایران در عصر قاجار می‌پردازد؛ عصری که با تاج‌گذاری آقامحمدخان آغاز شد و با برکناری احمدشاه پایان یافت. نویسنده باتکیه‌بر اسناد و منابع دست‌اول و دست‌دوم، به‌ویژه درباره‌ی دو چالش اساسی این دوره (تلاش برای یکپارچگی سرزمینی و مقابله با یورش امپریالیسم غرب)، روایتی تحلیلی و مستند ارائه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ایران در جنگ اثر مازیار بهروز

کتاب ایران در جنگ (Iran at War) به قلم مازیار بهروز، تصویری جامع از ایران در عصر قاجار و مواجهه‌ با جهان مدرن و امپراتوری روسیه ترسیم کرده است. این کتاب با تمرکز بر دوره‌ی آغازین قاجار، یعنی از سلطنت آقامحمدشاه تا فتحعلی‌شاه، به بررسی روند وحدت دوباره‌ی ایران پس از یک قرن آشوب و فروپاشی می‌پردازد. نویسنده با رویکرد تحلیلی، ساختار سیاسی و نظامی و اجتماعی ایران را در بستر تحولات جهانی آن زمان قرار و نشان داده است که چگونه ایران، درحالی‌که اروپا درگیر انقلاب صنعتی و نظامی بود، با چالش‌های داخلی و تهدیدهای خارجی دست‌وپنجه نرم می‌کرد. ساختار کتاب بر پایه‌ی روایت تاریخی و تحلیل اسناد استوار است و فصل‌های آن به‌ترتیب زمانی، از وحدت سرزمینی تا جنگ‌های ایران و روسیه (۱۲۱۸ - ۱۲۴۳) و پیامدهای آن، پیش می‌رود. مازیار بهروز تلاش کرده است تا با کنارگذاشتن روایت‌های کلیشه‌ای، تصویری دقیق‌تر و چندوجهی از این دوران ارائه دهد و نقش شخصیت‌ها، ساختارهای حکومتی و تحولات نظامی را در سرنوشت ایران برجسته کند. عنوان اصلی و کامل این کتاب در زبان مبدأ عبارت است از Iran at War: interaction with the modern world and the struggle with imperial Russia.

خلاصه کتاب ایران در جنگ

کتاب با تمرکز بر عصر قاجار، دو محور اصلی را دنبال می‌کند؛ تلاش برای بازسازی وحدت سرزمینی ایران پس از فروپاشی صفویه و مقابله با تهدیدهای امپریالیستی؛ به‌ویژه از سوی روسیه. نویسنده به بررسی زمینه‌های تاریخی و اجتماعی می‌پردازد؛ از سقوط صفویه و آشوب‌های داخلی تا ظهور نادرشاه و سپس زندیه و قاجارها. در این میان، نقش آقامحمدشاه به‌عنوان بنیان‌گذار قاجار و تلاش‌های او برای یکپارچه‌کردن کشور و مقابله با رقبای داخلی و خارجی برجسته شده است. کتاب به ساختار ایلیاتی قدرت، مناسبات قاجارها با دیگر ایلات و چگونگی تثبیت قدرت مرکزی می‌پردازد؛ سپس با ورود به دوره‌ی فتحعلی شاه، تحولات دربار و ساختار حکومتی و چالش‌های دیپلماتیک و نظامی ایران در برابر روسیه و عثمانی بررسی می‌شود. بخش مهمی از کتاب به جنگ‌های ایران و روسیه، دلایل شکست‌ها، ضعف‌های نظامی و دیپلماتیک و پیامدهای آن برای تمامیت ارضی ایران اختصاص یافته است. نویسنده با تحلیل اسناد و روایت‌های تاریخی نشان داده است که چگونه عقب‌ماندگی نظامی و اداری، فقدان توپخانه‌ی مدرن و ساختار ایلیاتی قدرت، ایران را در برابر ارتش‌های منظم و مدرن روسیه آسیب‌پذیر کرد. نویسنده به اصلاحات نیم‌بند و تلاش‌های عباس‌میرزا برای نوسازی ارتش و دیوان‌سالاری نیز پرداخته است. کتاب حاضر با تحلیل پیامدهای این جنگ‌ها و تغییرات اجتماعی و سیاسی ناشی از آن‌ها، تصویری از ایران در آستانه‌ی ورود به عصر جدید ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب ایران در جنگ را بخوانیم؟

کتاب ایران در جنگ با رویکردی پژوهشی و تحلیلی به یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ ایران می‌پردازد. این کتاب نه‌تنها روایتگر رویدادهای سیاسی و نظامی است، بلکه با بررسی ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و اداریْ لایه‌های پنهان قدرت و ضعف ایران را در مواجهه با جهان مدرن آشکار می‌کند. خواننده با مطالعه‌ی این اثر درک عمیق‌تری از ریشه‌های بحران‌های تاریخی ایران، نقش شخصیت‌ها و ساختارهای ایلیاتی و تأثیر تحولات جهانی بر سرنوشت کشور به دست می‌آورد. همچنین این کتاب باتکیه‌بر اسناد و منابع متنوع، امکان مقایسه‌ی روایت‌های مختلف و بازنگری در برداشت‌های رایج را فراهم می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران تاریخ ایران، پژوهشگران علوم سیاسی، دانشجویان روابط بین‌الملل و کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های تحولات سیاسی و نظامی ایران را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین پژوهش حاضر برای کسانی که به بررسی تعامل ایران با قدرت‌های جهانی و تأثیر ساختارهای سنتی بر سرنوشت ایران علاقه‌مند هستند، مفید خواهد بود.

درباره مازیار بهروز

مازیار بهروز (Maziar Behrooz) زاده‌ی اسفند ۱۳۳۷ در تهران و یکی از برجسته‌ترین تاریخ‌نگاران و پژوهشگران معاصر است که تمرکز ویژه‌ای بر جریان‌شناسی جنبش‌های سیاسی، به‌ویژه جنبش چپ، در ایران داشته است. او فرزند جهانگیر بهروز (روزنامه‌نگار باسابقه و از اعضای حزب توده‌ی ایران) است. این پیشینه‌ی خانوادگیْ زمینه‌ساز علاقه و آشنایی عمیق این نویسنده با تاریخ سیاسی معاصر شد. مازیار بهروز پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و دبیرستان در ایران، در سال ۱۳۵۴ در ۱۶سالگی برای ادامه‌ی تحصیل به انگلستان عزیمت کرد و پس از اخذ دیپلم، راهی ایالات متحده‌ی آمریکا شد. مسیر آکادمیک خود را با دریافت مدرک کارشناسی در رشته‌ی تاریخ و علوم سیاسی از کالج سنت مری کالیفرنیا در سال ۱۹۸۲ آغاز کرد و سپس موفق به اخذ مدرک کارشناسی‌ارشد در رشته‌ی تاریخ جدید اروپا از دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو در سال ۱۹۸۶ شد.

این نویسنده در نهایت در سال ۱۹۹۳ درجه‌ی دکترای خود را در رشته‌ی تاریخ دوران جدید خاورمیانه (Modern History of the Near East) از دانشگاه UCLA دریافت کرد. رساله‌ی دکترای او که بر جریان‌های چپ‌گرا در ایران معاصر تمرکز داشت، بعدها پایه‌ی اصلی مشهورترین اثر او، یعنی کتاب «شورشیان آرمان‌خواه: ناکامی چپ در ایران» (Rebels with a Cause: The Failure of the Left in Iran) شد؛ اثری که در سال ۱۹۹۹ منتشر و به زبان‌های پارسی و ترکی نیز برگردانده شد.

مازیار بهروز سمت‌های آکادمیک متعددی را در دانشگاه‌های معتبر بر عهده داشته است. او از سال ۲۰۲۴ به‌عنوان استادتمام (Professor) در گروه تاریخ دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو (SFSU) فعالیت کرده است؛ درحالی‌که پیش از آن سال‌ها به‌عنوان دانشیار و استادیار در همین مؤسسه و همچنین به‌عنوان مدرس (Lecturer) در دانشگاه‌هایی نظیر استنفورد و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی به تدریس و تحقیق مشغول بوده است. او علاوه‌بر کتاب نخست خود، آثار دیگری نیز تألیف کرده است؛ ازجمله کتاب «تأملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان‌خواه در ایران» (Perspectives on the History of Rebels with a Cause in Iran) که مجموعه‌ای از مقالات و مصاحبه‌هاست و در سال ۲۰۰۶ در تهران منتشر شد. پروژه‌ی پژوهشی و اثر تألیفی دیگر او کتاب «ایران در جنگ: تعامل با جهان مدرن در کشاکش با امپراتوری روسیه» (Iran at War: Interactions with the Modern World and the Struggle with Imperial Russia) است که در سال ۲۰۲۳ توسط انتشارات آی. بی. توریسِ لندن به چاپ رسید و سپس به فارسی ترجمه شد.

مازیار بهروز همچنین مقالات متعددی در دانشنامه‌ی ایرانیکا (Encyclopedia Iranica) و نشریات معتبری همچون مجله‌ی بین‌المللی مطالعات خاورمیانه (IJMES) به رشته‌ی تحریر درآورده و حوزه‌های تدریس او طیف گسترده‌ای از تاریخ جهان اسلام، تاریخ ایران و افغانستان از دوران صفویه تا کنون و تاریخ‌نگاری خاورمیانه را در بر گرفته است. او عضو انجمن مطالعات خاورمیانه‌ی آمریکای شمالی (MESA) و انجمن بین‌المللی ایران‌شناسی (ISIS) بوده، به زبان‌های فارسی و انگلیسی تسلط کامل داشته و دانش خواندن متون فرانسوی را نیز دارا بوده ست.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

افتخارات علمی و پژوهشی مازیار بهروز را می‌توان در تداوم سال‌ها فعالیت او در سطوح عالی آکادمیک خلاصه کرد که بارزترین نمود آن ارتقا به مرتبه‌ی استادتمامی (Professor) در سال ۲۰۲۴ در دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو است؛ جایگاهی که مهر تأییدی بر دستاوردهای او در حوزه‌ی تاریخ‌نگاری محسوب می‌شود. حضور او به‌عنوان پژوهشگر و مدرس مهمان در مراکز علمی طراز اول جهان نیز نشان‌دهنده‌ی اعتبار بین‌المللی جایگاه پژوهشی اوست.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

استفانی کرونین از دانشگاه آکسفورد (انگلستان) معتقد است که دوره‌ی آغازین قاجار تا حد زیادی مورد غفلتِ پژوهشگران قرار گرفته است. ازاین‌رو این کتاب خلأ مهمی را پر کرده و کمکی ارزشمند به درک ما از ایرانِ اوایل قرن نوزدهم میلادی به دست می‌دهد؛ آن‌گونه که از دریچه‌ی درگیری‌های سیاسی و نظامی آن با روسیه‌ی امپریالیستی دیده می‌شود.

بخشی از کتاب ایران در جنگ

«فتحعلی شاه در ۱۷۶۹/ ۱۱۴۸ زاده شد. وی فرزند ارشد حسینقلی میرزا جهانسوز، تنها برادر تنی آقا محمد بود. بدین ترتیب، وی به‌عنوان جانشین بعدی شاه برگزیده شد. آقا محمد وی را به‌عنوان والی شیراز، یزد و کرمان برگمارد و به وی لقب "جهانبانی" داد تا وی را برای سلطنت آماده کند. شیوهٔ حکمرانی جهانبانی نشان داد که از چند جهت متفاوت با عمویش است. سلطنت آقا محمد شاه را می‌توان نوعی پادشاهی ایلیاتی تلقی کرد، در حالی که سلطنت فتحعلی شاه را می‌توان شاهنشاهی نامید. وی رفتاری ملایم داشت، بسیار کمتر از عمویش خشونت می‌ورزید، و دوستدار تجملات، جامه‌های فاخر و زنان بود. جان مَلکُم خاطرنشان می‌کند که «وی [شاه] شش تا هفت ساعت در میان جمع است، و نه‌تنها دیده می‌شود، که در دسترس شمار بزرگی از افراد در همهٔ مقام‌هاست.» اروپایی‌هایی که با وی دیدار داشتند وی را بلندقامت و سرزنده، با سیمایی ترکی ـ مغولی توصیف می‌کردند. مهمان دیگری از چشمان درشت، ابروهای کمانی و «چهره‌ای... که در زیر ریش انبوه و سبیل به‌زحمت نمایان است» سخن گفته است.»