کتاب تئاتر پست دراماتیک

کتاب تئاتر پست دراماتیک (Postdramatic Theatre) نوشته هانس تیس لمن، مفاهیم و ساختارهای نوین تئاتر را بررسی کرده و با فاصله‌ گرفتن از الگوهای کلاسیک درام، به تحلیل اجراهای مدرن و پست‌ مدرن می‌پردازد. نویسنده با رویکردی تحلیلی، تلاش کرده است تا منطق زیبایی‌شناختی تئاتر جدید را توضیح دهد و ابزارهای مفهومی تازه‌ای برای فهم اجراهای معاصر ارائه کند. این کتاب پژوهشی و نظری را سارا عرب ترجمه کرده و نشر قطره به انتشار رسانده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر پست دراماتیک

کتاب تئاتر پست دراماتیک اثر هانس تیس لمن، اثری نظری و تحلیلی درباره‌ی دگرگونی‌های بنیادین تئاتر در دهه‌های اخیر است. این کتاب با تمرکز بر فاصله‌گیری تئاتر معاصر از ساختارهای سنتی درام، به بررسی شکل‌ها و شیوه‌های اجرایی می‌پردازد که دیگر بر متن و روایت خطی متکی نیستند. نویسنده با مرور تاریخ تئاتر اروپا و مقایسه‌ی آن با سنت‌های نمایشی دیگر نقاط جهان، نشان داده است که چگونه تئاتر مدرن و پست‌ مدرن از الگوهای تقلیدی و پیرنگ‌محور فاصله گرفته و به سوی تجربه‌های چندرسانه‌ای، بدن‌محور و غیرخطی حرکت کرده است. در این کتاب، مفاهیمی مانند پست‌ دراماتیک، تئاتر پرانرژی، خودبازتابی و گفتمان چندصدایی به‌ عنوان ویژگی‌های شاخص تئاتر معاصر معرفی شده‌اند. هانس تیس لمن با اشاره به نام‌ها و گروه‌های تأثیرگذار در این حوزه، تلاش کرده است تصویری از تنوع و تکثر سبک‌ها و رویکردهای اجرایی ارائه دهد. ساختار کتاب بر پایه‌ی تحلیل مفهومی و تاریخی استوار است و با نقد نظریه‌های پیشین، به‌ویژه نظریه‌های برشت و تئاتر حماسی او، جایگاه تئاتر پست دراماتیک را در منظومه‌ی هنر معاصر روشن می‌کند.

خلاصه کتاب تئاتر پست دراماتیک

کتاب تئاتر پست دراماتیک با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چرا تئاتر معاصر دیگر به ساختارهای کلاسیک درام وفادار نیست و چه ویژگی‌هایی آن را از تئاتر سنتی متمایز می‌کند. تیس لمن با مرور تاریخ تئاتر اروپا، نشان داده است که تئاتر دراماتیک بر پایه‌ی تقلید، پیرنگ و اولویت متن شکل گرفته بود و هدفش ایجاد توهم و بازنمایی جهان بر صحنه بود. اما با گسترش رسانه‌ها و تغییر سبک دریافت مخاطب، تئاتر به‌تدریج از این الگوها فاصله گرفته و به سوی تجربه‌هایی حرکت کرده که در آن روایت خطی، شخصیت‌پردازی سنتی و حتی دیالوگ جای خود را به اجراهای بدن‌محور، چندرسانه‌ای و غیرمتنی داده‌اند. در این کتاب، مفهوم پست دراماتیک به‌ عنوان پارادایمی جدید معرفی شده که نه‌تنها به نفی کامل سنت درام نمی‌پردازد، بلکه با بازآفرینی و دگرگونی آن، امکانات تازه‌ای برای اجرا و تجربه‌ی تئاتری فراهم می‌کند. 

نویسنده با بررسی نمونه‌هایی از کارگردانان و گروه‌های تئاتری معاصر، نشان می‌دهد که تئاتر پست دراماتیک می‌تواند روایت را تکه‌تکه کند، سبک‌ها را درهم بیامیزد و حتی از عناصر موسیقی، رقص و هنرهای تجسمی بهره بگیرد. در این رویکرد، بدن اجراگر، فضا، صدا و تصویر به‌ اندازه‌ی متن اهمیت پیدا می‌کنند و تئاتر به بستری برای تلاقی هنرها و تجربه‌ی زنده‌ی لحظه تبدیل می‌شود. کتاب همچنین به نقد نظریه‌های پیشین، از جمله نظریه‌ی برشت و اپیک‌سازی، می‌پردازد و نشان می‌دهد که تئاتر پست دراماتیک نه صرفاً ادامه‌ی تئاتر اپیک، بلکه گسستی مفهومی و اجرایی است که به‌ واسطه‌ی آن، اجراگر و مخاطب در موقعیتی تازه قرار می‌گیرند. در این تئاتر، دیگر خبری از روایت منسجم و شخصیت‌های قابل‌شناسایی نیست؛ بلکه تجربه‌ی زیباشناختی، بدن، صدا و فضا در مرکز توجه قرار می‌گیرند و تئاتر به عرصه‌ای برای تجربه‌ی نیروها، شدت‌ها و تأثرات بدل می‌شود.

چرا باید کتاب تئاتر پست دراماتیک را بخوانیم؟

این کتاب با ارائه‌ی مفاهیم و ابزارهای مفهومی تازه، امکان فهم عمیق‌تر اجراهای مدرن و پست مدرن را فراهم می‌کند و به خواننده کمک می‌کند تا فراتر از روایت‌های خطی و شخصیت‌محور، به تجربه‌ی تئاتر به‌ عنوان بستری برای تلاقی هنرها و تجربه‌ی زنده نگاه کند. ویژگی این پژوهش، پرداختن به تنوع سبک‌ها و شیوه‌های اجرایی، نقد نظریه‌های پیشین و معرفی نام‌ها و گروه‌های تأثیرگذار در تئاتر معاصر است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن تئاتر پست دراماتیک به پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به تئاتر، و به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی شناخت نظریات تئاتر معاصر و تحولات اجراهای مدرن را دارند. همچنین برای کارگردانان، نمایشنامه‌نویسان و هنرمندانی که به دنبال الهام‌گرفتن از شیوه‌های نوین اجرا و تجربه‌ی تئاتر پست دراماتیک هستند، این کتاب منبعی ارزشمند است.

بخشی از کتاب تئاتر پست دراماتیک

«کی از دیدگاه‌های رایج این است که فرم‌های تجربی تئاتر معاصر از دههٔ ۱۹۶۰ همگی مدل‌هایی از دورهٔ آوانگاردهای تاریخی دارند. بااین‌حال، این مطالعه بر این باور پیش می‌رود که قطعاً شکاف عمیقی که آوانگاردهای تاریخی در حدود سال ۱۹۰۰ به وجود آوردند، به‌رغم نوآوری‌های انقلابی‌شان، عمدتاً جوهرهٔ تئاتر دراماتیک را حفظ کرد. اَشکال تئاتری نوظهور همچنان به متنی که دیگر مدرن شده بود خدمت می‌کردند. آن‌ها به‌وضوح در پی حفظ متن و حقیقت آن از تحریف ازطریق عملی تئاتری بودند که به رویه‌ای معمولی تبدیل شده بود، و تنها در محدوده‌ای خاص، به مدل سنتی نمایش و ارتباط تئاتری شک می‌کردند.

بدون شک، شیوه‌های کارگردانی میرهولد به‌طور افراطی نمایش‌های روی صحنه را بیگانه می‌کرد، اما همچنان این نمایش‌ها یکپارچه و منسجم ارائه می‌شدند. بدون شک، انقلابی‌های تئاتری تقریباً تمام قراردادها را شکستند، اما حتی در گرایششان به وسایل صحنه‌پردازیِ انتزاعی و بیگانه‌کننده، بیشترشان همچنان به میمِسیس عمل در صحنه وفادار ماندند. در مقایسه، گسترش و سپس فراگیر شدن رسانه‌ها در زندگی روزمره، از دههٔ ۱۹۷۰ به بعد، نوع جدیدی از گفتمان تئاتری چندشکلی را به وجود آورده است که اینجا به آن تئاتر پست‌ دراماتیک می‌گوییم.»