کتاب قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان

کتاب قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان نوشته س. علی آذری و پژوهشی درباره‌ی یکی از مهم‌ترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران است. این کتاب که نشر ارس آن را منتشر کرده، به بررسی زندگی، شخصیت و قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان پرداخته است. نویسنده باتکیه‌بر مشاهدات شخصی، خاطرات نزدیکان کلنل و اسناد تاریخی، تلاش کرده است تصویری روشن و بی‌پیرایه از این رویداد و نقش‌آفرینان آن ارائه دهد. اثر حاضر که به روایت وقایع قیام پرداخته، زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آن دوران را نیز تحلیل و جایگاه کلنل پسیان را در بستر تحولات مشروطیت و پس از آن بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان اثر س. علی آذری

کتاب قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان به قلم س. علی آذری، پژوهش و تحلیلی از یکی از مهم‌ترین قیام‌های پس از مشروطیت در ایران است. نویسنده که خود از نزدیکان و شاهدان وقایع بوده، با بهره‌گیری از خاطرات، نقل‌قول‌ها و اسناد معتبر تلاش کرده است تصویری دقیق از شخصیت کلنل پسیان و فضای سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز قرن چهاردهم هجری ارائه دهد. ساختار کتاب بر پایه‌ی روایت تاریخی و تحلیل وقایع استوار است و در کنار شرح جزئیات قیام به بررسی زمینه‌های شکل‌گیری آن، نقش نیروهای نظامی، روابط کلنل با رجال سیاسی و تأثیر تحولات جهانی بر ایران پرداخته است. اثر حاضر همچنین به نقد و بررسی روایت‌های مختلف درباره‌ی قیام و شخصیت کلنل پرداخته و کوشیده با نگاهی بی‌طرفانه، نقاط قوت و ضعف روایت‌های موجود را روشن کند. نویسنده در بخش‌هایی از کتاب به مقایسه‌ی قیام خراسان با دیگر جنبش‌های معاصر مانند قیام خیابانی و نهضت جنگل پرداخته است. این کتاب با زبانی روشن و ساختاری منسجم نه‌تنها برای علاقه‌مندان تاریخ معاصر ایران، بلکه برای پژوهشگران و دانشجویان علوم انسانی منبعی سودمند به شمار می‌آید.

اما کلنل محمدتقی خان پسیان کیست؟

کلنل محمدتقی خان پسیان در سال ۱۲۷۰ به دنیا آمد و در سال ۱۳۰۰ شمسی از دنیا رفت. او نظامی برجسته و وطن‌پرست دوره‌ی قاجار بود که در خانواده‌ای با پیشینه‌ی مبارزاتی در تبریز متولد شد. پس از تحصیل در مدرسه‌ی نظام تهران به نیروهای ژاندارمری پیوست. او که در دوران جنگ جهانی اول به‌دلیل مواضع ضدانگلیسی و ضدروسی خود به آلمان رفته بود، با فراگیری فنون هوانوردی نام خود را به عنوان نخستین خلبان ایرانی ثبت کرد و پس از بازگشت به کشور، فرماندهی ژاندارمری خراسان را بر عهده گرفت. این شخصیت در زمان حضورش در خراسان با رویکردی انقلابی و اصلاح‌گرایانه، ضمن ساماندهی وضعیت معیشتی نظامیان و سرکوب یاغیان، امنیت را به منطقه بازگرداند. او که شخصیتی چندوجهی داشت، علاوه‌بر مهارت‌های رزمی به نویسندگی و موسیقی تسلط داشت. کلنل محمدتقی خان پسیان تا پایان عمر بر آرمان‌های مشروطه‌خواهی و استقلال‌طلبانه‌ی خود استوار ماند.

خلاصه کتاب قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان

کتاب با تمرکز بر زندگی و قیام کلنل به بررسی ریشه‌های اجتماعی و سیاسی این حرکت می‌پردازد. نویسنده تصویری از فضای ایران پس از مشروطیت و تأثیر قراردادهای خارجی بر استقلال کشور ترسیم کرده و سپس به نقش کلنل پسیان به‌عنوان یک افسر وطن‌دوست و اصلاح‌طلب می‌پردازد. در ادامه روند اعزام کلنل به خراسان، تلاش‌های او برای اصلاح ژاندارمری و مقابله با فساد اداری و مالی و درگیری‌هایش با رجال سیاسی وقت، به‌ویژه قوام‌السلطنه، شرح داده شده است. کتاب با نقل خاطرات و اسناد به چگونگی شکل‌گیری قیام، حمایت روشنفکران و آزادی‌خواهان از کلنل و در نهایت سرنوشت تلخ این حرکت می‌پردازد. نویسنده ضمن تحلیل علل شکست قیام، به نقش نیروهای داخلی و خارجی، ضعف ساختاری جنبش و شرایط ویژه‌ی سیاسی آن دوران اشاره کرده است. در بخش‌هایی از کتاب مقایسه‌هایی میان قیام خراسان و دیگر جنبش‌های معاصر صورت گرفته و جایگاه کلنل پسیان در تاریخ معاصر ایران بررسی شده است.

چرا باید کتاب قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان را بخوانیم؟

این کتاب با اتکا به روایت‌های دست‌اول و نگاه تحلیلیْ فرصتی فراهم می‌کند تا خواننده با یکی از مهم‌ترین قیام‌های تاریخ معاصر ایران آشنا شود. ویژگی شاخص این اثر حضور نویسنده در بطن وقایع و استفاده از خاطرات و اسناد معتبر است که به روایت کتاب اعتبار و عمق بخشیده است. همچنین اثر حاضر با بررسی زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی قیام، امکان درک بهتر پیچیدگی‌های آن دوران را فراهم کرده است. کتاب به روایت رویدادها بسنده نکرده، بلکه با تحلیل علل و پیامدهای قیام، به فهم عمیق‌تری از تاریخ معاصر ایران کمک می‌کند. این کتاب برای کسانی که به‌دنبال شناخت دقیق‌تر شخصیت‌های تأثیرگذار و فرازونشیب‌های سیاسی ایران هستند، منبعی مفید به شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان علوم انسانی، دوستداران جنبش‌های اجتماعی و سیاسی و کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های تحولات سیاسی ایران را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر به کسانی که به‌دنبال تحلیل بی‌طرفانه‌ی وقایع تاریخی هستند، توصیه می‌شود.

درباره س. علی آذری

س. علی آذری در سال ۱۲۸۲ به دنیا آمد و در سال ۱۳۵۴ شمسی درگذشت. او شاعر، نمایشنامه‌نویس و پژوهشگری ایرانی و متولد باکو بود که تحصیلات خود را در آذربایجان و مشهد گذراند و سوابقی اجرایی در ادارات فواید عامه، وزارتخانه‌های راه و مالیه و راه‌آهن دولتی داشت. س. علی آذری که به دو زبان فارسی و ترکی شعر می‌سرود، آثار متعددی در حوزه‌های مختلف به نگارش درآورد. از مهم‌ترین مکتوبات او می‌توان به کتاب‌های تاریخیِ «قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان» و «قیام خیابانی»، نمایشنامه‌هایی مانند «اپرای زن در قرن دیگر» و «وصلت‌های گوناگون»، آثاری همچون «عشق و سرنوشت»، «شعر پایمردی» و پژوهش‌هایی درباره‌ی زندگی و روزگار ابوالقاسم فردوسی اشاره کرد.

بخشی از کتاب قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان

«یکی مرد جنگی به از صد هزاربه طوری که خاطر خوانندگان عزیز را مستحضر ساختیم، یکی از صاحب‌منصبان با ایمان، نسبت به عقیده و مرام کلنل محمدتقی خان پسیان، کلنل اسمعیل خان بهادر بود.

این صاحب‌منصبب باوفا، به خاطر حفظ آزادی و رهایی مملکت از قید اسارت بیگانگان، از درجه و مقامی که در تهران بنا بود در صورت عزیمت به صفحات لرستان، به وی اعطا شود، صرف‌نظر کرد و در خدمت کلنل عازم خراسان شد.

این دو تن از زمان جنگ‌های غرب و دوران مهاجرت با یک‌دیگر دوست شدند، و این مودت و یگانگی هم‌چنان مداوم بود، گویی این دو فرزند وطن یک‌روح در دو قالب بودند. کوچک‌ترین اختلاف نظری از آن‌ها شنیده و یا دیده نشد و در تمام امور با هم توافق نظر داشتند و با وجود صمیمیتی که کلنل بهادر نسبت به کلنل پسیان داشت، جانب انضباط را از دست نمی‌داد و در مقابل مافوق خود، یعنی کلنل پسیان مطیع محض بود. واقعاً بهادر در دوران قیام دلاوری‌ها به خرج داد و ابراز فداکاری نمود.

به‌محض وصول تلگراف کلنل نوذری، مبنی بر خبر قتل کلنل پسیان، اردوی تحت فرماندهی خود را با کمال نظم و آرامش از سبزوار حرکت داد. دو یا سه روز بعد به قریهٔ «طرق» واقع در دو کیلومتری مشهد وارد شد.»