کتاب دورکم

کتاب دورکم نوشته‌ آنتونی گیدنز و ترجمه‌ یوسف اباذری که توسط انتشارات خوارزمی منتشر شده، اثری پژوهشی و تحلیلی درباره‌ی زندگی، اندیشه‌ها و آثار امیل دورکم، یکی از چهره‌های برجسته‌ی جامعه‌شناسی مدرن است. این کتاب به‌عنوان یکی از منابع مهم در حوزه‌ی جامعه‌شناسی، به بررسی دقیق و منسجم نظریات دورکم و تأثیرات گسترده‌ی او بر علوم اجتماعی می‌پردازد. گیدنز در این اثر، با رویکردی تحلیلی و انتقادی، سعی کرده است پیوستگی و انسجام اندیشه‌های دورکم را در زمینه‌های مختلفی چون تقسیم کار اجتماعی، روش‌شناسی جامعه‌شناسی، دین، سیاست و اخلاق نشان دهد. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که هم به زندگی شخصی و حرفه‌ای دورکم می‌پردازد و هم آثار کلیدی او را به‌تفصیل بررسی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دورکم

کتاب دورکم نوشته‌ی آنتونی گیدنز، اثری تحلیلی درباره‌ی زندگی و آثار امیل دورکم، جامعه‌شناس فرانسوی، است که نقش مهمی در شکل‌گیری جامعه‌شناسی مدرن ایفا کرده است. این کتاب با نگاهی جامع، به بررسی سیر تحول فکری دورکم و تأثیر او بر رشته‌های مختلف علوم اجتماعی می‌پردازد. گیدنز تلاش کرده است تا انسجام و پیوستگی اندیشه‌های دورکم را در زمینه‌هایی چون تقسیم کار اجتماعی، روش‌شناسی، دین، سیاست و اخلاق برجسته کند و ارتباط میان دیدگاه‌های نظری و زمینه‌های اجتماعی-تاریخی زمان دورکم را نشان دهد. 

ساختار کتاب حاضر شامل بخش‌هایی درباره‌ی زندگی دورکم، آثار مهم او، تحلیل نظریه‌های کلیدی و نقدهای وارد بر آن‌ها است؛ همچنین کتاب به تأثیر دورکم بر مکاتب فکری مختلف، از جمله ساخت‌گرایی و کارکردگرایی و نفوذ اندیشه‌های او در کشورهای مختلف اشاره دارد. آنتونی گیدنز در این اثر، علاوه‌بر شرح نظریات دورکم، به زمینه‌های اجتماعی و سیاسی دوران او نیز پرداخته است و تلاش کرده تا جایگاه دورکم را در تاریخ اندیشه‌ی اجتماعی به‌روشنی ترسیم کند.

خلاصه کتاب دورکم

کتاب دورکم با مروری بر زندگی و آثار امیل دورکم آغاز می‌شود و سپس به تحلیل عمیق نظریات او می‌پردازد. گیدنز در ابتدا به تأثیر دورکم بر تحول اندیشه‌ی اجتماعی جدید و نقش او در گردآوردن شاگردان و همکاران برجسته اشاره کرده است؛ سپس به بررسی سه محور اصلی اندیشه‌ی دورکم می‌پردازد: تلاش برای بنیان‌گذاری جامعه‌شناسی بر پایه‌ی تجربی، تحلیل پیدایش فردگرایی در جامعه‌ی مدرن و بررسی سرچشمه‌ها و سرشت نیروی اخلاقی در جوامع. 

در بخش‌های بعدی، کتاب به مهم‌ترین آثار دورکم مانند تقسیم کار اجتماعی، قواعد روش جامعه‌شناسی و خودکشی می‌پردازد. در تحلیل تقسیم کار اجتماعی، گیدنز نشان داده است که دورکم چگونه میان دو نوع هم‌بستگی اجتماعی—مکانیکی و ارگانیک—تفاوت قائل شده و گذار از جوامع ساده به جوامع پیچیده را با رشد تقسیم کار مرتبط دانسته است؛ همچنین به نقد دیدگاه‌های فایده‌گرایانه و محافظه‌کارانه درباره‌ی نظم اجتماعی پرداخته و نقش اخلاق و وجدان جمعی را در انسجام جامعه برجسته کرده است. 

در بخش مربوط به روش‌شناسی، کتاب به تأکید دورکم بر مطالعه‌ی تجربی پدیده‌های اجتماعی و تمایز جامعه‌شناسی از روان‌شناسی و فلسفه اشاره دارد. گیدنز شرح داده است که دورکم چگونه پدیده‌های اجتماعی را به‌عنوان چیز تلقی کرده و بر ضرورت تبیین علی و کارکردی در تحلیل‌های جامعه‌شناختی تأکید داشته است. در فصل مربوط به کتاب خودکشی، گیدنز به تحلیل دورکم از انواع خودکشی (خودپرستانه، بی‌هنجار و نوع‌پرستانه) و ارتباط آن‌ها با میزان هم‌بستگی اجتماعی و نظم اخلاقی می‌پردازد؛ همچنین تأثیر عوامل اجتماعی مانند دین، خانواده و وضعیت اقتصادی بر نرخ خودکشی بررسی شده است. 

کتاب حاضر در ادامه به دیدگاه‌های دورکم درباره‌ی دولت، سیاست، سوسیالیسم و تفاوت میان سوسیالیسم و کمونیسم می‌پردازد. گیدنز نشان داده است که دورکم چگونه نقش دولت را در تنظیم اخلاقی جامعه و گذار از هم‌بستگی مکانیکی به ارگانیک برجسته کرده و انتقادات خود را به نظریه‌های مارکسیستی و سوسیالیستی مطرح ساخته است. در نهایت، کتاب با مروری بر آثار متأخر دورکم و تأثیر او بر اندیشه‌ی اجتماعی معاصر به پایان می‌رسد.

چرا باید کتاب دورکم را بخوانیم؟

کتاب دورکم با رویکردی تحلیلی و انتقادی، تصویری روشن از سیر تحول اندیشه‌های دورکم و جایگاه او در تاریخ جامعه‌شناسی ارائه می‌دهد. یکی از ویژگی‌های شاخص کتاب، تمرکز بر پیوستگی و انسجام نظریات دورکم در حوزه‌های مختلف است؛ به‌گونه‌ای که خواننده می‌تواند ارتباط میان مفاهیمی مانند هم‌بستگی اجتماعی، اخلاق، دین و سیاست را در چارچوبی منسجم دنبال کند.

این کتاب با بررسی انتقادی آثار کلیدی دورکم و نقد دیدگاه‌های مخالف، امکان مقایسه‌ی رویکردهای مختلف در جامعه‌شناسی را فراهم می‌کند. پرداختن به زمینه‌های اجتماعی و تاریخی دوران دورکم و تأثیر او بر مکاتب فکری بعدی، این اثر را به منبعی ارزشمند برای شناخت ریشه‌های جامعه‌شناسی مدرن تبدیل کرده است. علاوه‌براین، زبان تحلیلی و ساختار منظم کتاب، فهم نظریات پیچیده‌ی دورکم را برای علاقه‌مندان به علوم اجتماعی تسهیل می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دورکم به دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی، علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی، کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر نظریات کلاسیک جامعه‌شناسی هستند و افرادی که دغدغه‌ی فهم تحولات اجتماعی، اخلاقی و سیاسی جوامع مدرن را دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب دورکم

«دورکم، برخلاف ماکس وبر جامعه‌شناس مشهور هم‌عصر خویش در آلمان،متفکری بحرالعلوم نبود. آنچه به نوشته‌های دورکم قدرت فکری می‌بخشد حملۀ مداوم اوست به چند مسألۀ محدود؛ مسائلی که ذهن او در در سراسر دورۀ حیات فکریش بدانها مشغول بود. بیان این مسائل، به طور کلی، ساده است. یکی از کارهائی که دورکم بعهده گرفت، تکمیل تلاشی بود که می‌پنداشت قبل از وی در آثار کندورسه، منتسکیو و اگوست کنت آغاز شده است، یعنی بنیان‌گذاری جامعه‌شناسی بر پایۀ تجربی. در حالی که این نویسندگان اولیه فکر مطالعۀ طبیعت‌گرایانۀ جامعه را به‌ عنوان یک طرح و برنامه باب کردند، به نظر دورکم آنها برای تحقق واقعی این طرح چندان که باید گریبان خود را از چنگ فلسفۀ تاریخ رها نکردند.»