کتاب مغولان در تاریخ

از مقدمه کتاب: این کتاب فراهم آمده از سلسله سخنرانی هایی است که طی زمستان ۶۰ - ۱۹۵۹ م. در دانشگاه بردو ایراد گردیده و سیاق گفتاری آن ها نیز دراین اثر حفظ شده است. این سخنرانی ها در اصل بر اساس مجموعه ای از تحقیقات چاپ شده ی قبلی (به شرح زیر) ارائه شده اند: مغول ها در ایران ، چاپ دوم، ۱۹۵۵م. اردوی زرین ، ۱۹۴۳م. «تاتارهای ولگا و باشقرد زیر سلطه ی روس ها» چاپ شده در مجله‌ی اسلام، شماره ۲۹، (۱۹۴۹م)، ص ۲۱۶ - ۱۴۲. کتاب حاضر از نظر جامعیت تحلیل و نظر درباره ی تاریخ مغول واجد اهمیت و ارزش خاصی است. بخصوص آن که مباحث آن با جنبه هایی از اضمحلال اتحاد شوروی که سی سال بعد از تدوین این اثر رخ داد، ارتباط دارد و چنان که در سخن پایانی مترجم فارسی خواهدآمد به احتمال با اندیشه ی سیاسی آلمان ها در نیمه ی اول قرن بیستم نیز بی ارتباط نیست. این کتاب نشان می دهد که چگونه پدیده ی خلق ها، علی رغم ظواهر مدرن و به اصطلاح مترقیانه ی خود، درواقع چیزی جز ظاهری فریبنده بر یک سنت قدیمی یعنی شرایط جمعیتی و فرهنگی به ارث مانده از سده های میانه نبوده است. همین میراث تاریخی هرچند قرون متمادی میان مبادی آن و شرایط کنونی که جماعت های متعدد و متنوعِ گسترده در ربع شمال شرقی آسیا را دربرمی‌گیرد، بستر و علت دوردست نحوه‌ی عمل و اندیشه ای است که پس از فروپاشی اتحاد شوروی دیده می شود؛ هرچند عناصری از دینداری تا نوگرایی در آن قابل مشاهده است. همه ی این ها نیز خود بر بستر جغرافیا و اقتصاد این سرزمین ها و ساکنان آن ها عمل می‌کنند.