کتاب آسیب شناسی توسعه صنعتی و تولیدات کارخانه ای در دهه ۱۳۹۰

کتاب آسیب‌ شناسی توسعه صنعتی و تولیدات کارخانه‌ای در دهه ۱۳۹۰ به کوشش افسانه شفیعی، علی نصیری اقدم و سید هومن علوی گردآوری و توسط پژوهشکده امور اقتصادی منتشر شده است. این اثر به بررسی روندها، چالش‌ها و موانع توسعه‌ی صنعتی ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ پرداخته و با بهره‌گیری از داده‌ها، تحلیل‌ها و نتایج نشست‌های تخصصی، تصویری جامع از وضعیت صنعت و تولید کارخانه‌ای کشور ارائه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آسیب شناسی توسعه صنعتی و تولیدات کارخانه ای در دهه ۱۳۹۰

کتاب آسیب‌شناسی توسعه‌ی صنعتی و تولیدات کارخانه ای در دهه‌ی ۱۳۹۰ (سلسله‌نشست‌های اقتصاد ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰) (نشست چهارم) در قالب اثری تحلیلی و پژوهشی، به بررسی وضعیت توسعه‌ی صنعتی و تولیدات کارخانه‌ای ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ می‌پردازد. این کتاب بخشی از مجموعه نشست‌های اقتصاد ایران است که با حضور کارشناسان و پژوهشگران حوزه‌ی اقتصاد صنعتی برگزار شده است. ساختار کتاب مبتنی‌بر ارائه‌ی سخنرانی‌ها، تحلیل داده‌ها، نمودارها و جمع‌بندی نظرات متخصصان است. 

نویسندگان تلاش کرده‌اند با رویکردی چندجانبه، روندهای کلان، سیاست‌های اجرایی، چالش‌های ساختاری و تأثیر عوامل بیرونی مانند تحریم‌ها و مداخلات دولت را بر بخش صنعت ایران بررسی کنند. کتاب باتکیه‌بر داده‌های آماری و تحلیل‌های تخصصی، تصویری از عملکرد بخش صنعت، سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی، سیاست‌های قیمت‌گذاری و ساختار بازار در این دهه ارائه می‌دهد و در نهایت، راهکارهایی برای بهبود وضعیت صنعت کشور پیشنهاد می‌کند.

خلاصه کتاب آسیب شناسی توسعه صنعتی و تولیدات کارخانه ای در دهه ۱۳۹۰

نویسندگان در کتاب آسیب‌شناسی توسعه‌ی صنعتی و تولیدات کارخانه ای در دهه‌ی ۱۳۹۰، ابتدا به سهم بخش صنعت از تولید ناخالص داخلی پرداخته‌اند و نشان داده‌اند که اگرچه این سهم در ظاهر روندی افزایشی داشته است، اما این افزایش بیشتر ناشی از رشد شاخص قیمت کالاهای صنعتی بوده و نه افزایش واقعی تولید. شاخص تولید صنعتی در این دوره کاهش یافته و قدرت خلق ارزش‌افزوده در بخش صنعت تضعیف شده است. 

سرمایه‌گذاری در بخش صنعت، به‌ویژه در سال‌های ابتدایی دهه‌ی ۱۳۹۰، با کاهش قابل‌توجهی روبه‌رو شده و تعداد مجوزهای سرمایه‌گذاری و ارزش آن‌ها افت داشته است. بااین‌حال پس از سال ۱۳۹۱ روند سرمایه‌گذاری تا حدی صعودی شده، اما هزینه‌های ایجاد شغل صنعتی به‌شدت افزایش یافته و متوسط اشتغال صنعتی تغییر چندانی نکرده است. این موضوع نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری‌ها بیشتر به‌سمت صنایع سنگین با قابلیت اشتغال‌زایی پایین یا تحت‌تأثیر شوک‌های قیمتی هدایت شده‌اند. 

کتاب حاضر به بررسی نشانگرهای پیشرو و پسین صنعتی می‌پردازد و تأکید می‌کند که ضعف در سرمایه‌گذاری و هزینه‌های بالای ایجاد شغل، آثار منفی خود را بر جایگاه صنعت در اقتصاد، اشتغال‌زایی و توان خلق ارزش‌افزوده گذاشته است؛ همچنین دو تکانه‌ی بیرونی مهم یعنی تحریم‌های بین‌المللی و مداخلات دولت در اقتصاد، از طریق عواملی مانند افزایش هزینه‌ی تأمین مواد اولیه، کاهش دسترسی به تجهیزات، کاهش سهم اقتصاد رسمی و کاهش انگیزه‌ی نوآوری، تأثیرات منفی خود را بر صنعت ایران گذاشته‌اند. 

در بخش آسیب‌شناسی، سه بیماری زمینه‌ای اصلی برای صنعت ایران شناسایی شده است: زنجیره‌ی تأمین فیزیکی نامتوازن ناشی از نظام قیمت‌گذاری، زنجیره‌ی ارزش ناقص خدمات متصل به تولید و ساختار بازاری متمرکز غیررقابتی و متکی بر بازار داخلی. این عوامل باعث شده‌اند که صنعت ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ در محدوده‌ی عملکرد ضعیف قرار گیرد و از توسعه‌ی مستمر فاصله بگیرد. 

در نهایت، کتاب به بررسی راهکارهای اتخاذشده توسط سیاست‌گذاران برای بهبود وضعیت صنعت می‌پردازد و نشان می‌دهد که بهره‌گیری افراطی از ابزارهای قیمت‌گذاری، ممانعت از تشتت قیمت با چاپ قیمت، توسعه‌ی صادرات متکی بر جایگزینی واردات و بازمهندسی ساختار بازار از طریق واگذاری سهام شرکت‌های صنعتی، نتوانسته‌اند صنعت را از وضعیت نامطلوب خارج کنند. نویسندگان پیشنهاد می‌کنند که برای خروج از این وضعیت، باید به عرضه‌ی مشارکتی، تغییر نظام قیمت‌گذاری به مدل مبتنی‌بر تنظیم هم‌زمان ساختار هزینه و فروش و تدوین برنامه‌ی زمان‌بندی‌شده برای سیاست‌های تجاری توجه شود.

چرا باید کتاب آسیب شناسی توسعه صنعتی و تولیدات کارخانه ای در دهه ۱۳۹۰ را بخوانیم؟

مطالعه‌ی این کتاب فرصتی برای خواننده فراهم می‌کند تا با واقعیت‌های توسعه‌ی صنعتی ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ و چالش‌های ساختاری آن آشنا شود. کتاب آسیب‌شناسی توسعه‌ی صنعتی و تولیدات کارخانه‌ای در دهه‌ی ۱۳۹۰ با تحلیل داده‌های آماری، بررسی سیاست‌های اجرایی و نقد راهکارهای اتخاذشده، به مخاطب کمک می‌کند تا ریشه‌های مشکلات صنعت کشور را بهتر درک کند. این کتاب برای کسانی که به‌دنبال شناخت عمیق‌تر اقتصاد صنعتی ایران و تأثیر سیاست‌های کلان بر تولید و اشتغال هستند، منبعی ارزشمند به‌ شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد، مدیران صنعتی، سیاست‌گذاران حوزه‌ی صنعت و علاقه‌مندان به مسائل توسعه‌ی صنعتی ایران مناسب است؛ همچنین مطالعه‌ی این اثر به کسانی که دغدغه‌ی تحلیل روندهای اقتصادی، آسیب‌شناسی سیاست‌های صنعتی و یافتن راهکار برای بهبود وضعیت تولید و اشتغال را دارند، توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب آسیب شناسی توسعه صنعتی و تولیدات کارخانه ای در دهه ۱۳۹۰

«دراین جلسه با مباحثی درحوزه آسیب‌شناسی بخش صنعت دردهه ۱۳۹۰ در خدمت شما هستم. امیدوارم امروز بتوانیم مطالبی را به ترتیبی هدایت کنیم تا ضمن انتقال محتوایی که از حوزه آسیب‌شناسی توسعه صنعتی دهه ۱۳۹۰ در نظر دارم، بتوانیم در راستای چاره‌اندیشی‌های آتی نیز سرخط‌هایی را احصاء بکنیم. خوب با این مقدمه می‌خواهم وارد چارچوب تحلیلی‌ام بشوم. برای این منظور تلاش کردم ضمن بیان آن چیزی که از مبحث مطالعات توسعه صنعتی انتظار می‌رود و باید مورد توجه قرار بگیرند، برش‌هایی هم از سایر شاخه‌ها داشته باشم و از سایر شاخه‌های پژوهشی هم استفاده بکنم. درواقع می‌خواهم کمی شاکله بحث خودم را متفاوت‌تر بکنم تا شاید با این کار انگاره‌های تأثیرگذارتر و قابل تأمل‌تری را بتوانیم به دست بیاوریم. امروز می‌خواهم مطالبم را در قالب پنج ایستگاه بیان کنم. در ابتدا می‌خواهم نگاهی داشته باشم به عملکرد بخش صنعت تا ببینیم در طول این دهه چه وضعیتی داشته و چطور عمل کرده است. در این ارتباط هم چند شاخص بیشتر در نظر نمی‌گیریم، چون موارد متعدد هستند و من می‌خواهم مطالبم را براساس نشانگرهای دقیق‌تر و برخوردار از جامعیت بیان کنم.»