کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات

کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات نوشته محمد حسین معصوم‌ نیا که توسط نشر آل احمد منتشر شده، اثری پژوهشی در حوزه‌ی عرفان عملی و علوم اسلامی است. این کتاب به بررسی ابعاد قلبی و باطنی سیروسلوک اسلامی پرداخته و تلاش کرده با رویکردی تحلیلی، مفاهیم فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات را برای علاقه‌مندان به عرفان و سلوک معنوی تبیین کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات

کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات، اثری است در حوزه‌ی دین و عرفان که به‌صورت تحلیلی و آموزشی تدوین شده است. این کتاب در چهار بخش اصلی تنظیم شده و هر بخش به یکی از جنبه‌های بنیادین سیروسلوک اسلامی می‌پردازد: چیستی سیر و سلوک، آشنایی با فقه قلب، تفسیر سلوکی آیات و روایات و جایگاه استاد در مسیر سلوک. نویسنده، محمد حسین معصوم‌ نیا، با بهره‌گیری از آیات قرآن، روایات معصومین و منابع عرفانی، تلاش کرده است تا مفاهیم کلیدی و کمترپرداخته‌شده‌ای مانند اعمال قلبی، مراتب نفس و مراقبه‌های سلوکی را به‌ زبان تحلیلی و با مثال‌های کاربردی شرح دهد. 

ساختار کتاب حاضر نوشته‌ی محمد حسین معصومی، به‌گونه‌ای است که ابتدا مفاهیم پایه‌ای سیروسلوک و هدف عبودیت را تبیین می‌کند؛ سپس به اهمیت و جایگاه فقه قلب در میان علوم اسلامی و انسانی می‌پردازد و در ادامه با ارائه‌ی نمونه‌هایی از تفسیر سلوکی، راه‌های استخراج نکات عملی از متون دینی را نشان می‌دهد. در بخش پایانی نیز به نقش استاد سلوکی و ملاک‌های انتخاب راهنما در این مسیر اشاره شده است. این کتاب برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر عرفان عملی و پیوند آن با آموزه‌های دینی هستند، تصویری جامع و منسجم از موضوع ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات

محمد حسین معصوم‌ نیا در کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات، به بررسی علمی و تحلیلی سیروسلوک اسلامی از منظر قلب و باطن انسان می‌پردازد. نویسنده ابتدا با تعریف سیروسلوک، هدف آن را عبودیت و تقرب به خداوند معرفی می‌کند و مراتب نفس را در چهار لایه‌ی اعضا و جوارح، تمایلات، خطورات و خودبینی دسته‌بندی می‌کند. هریک از این مراتب، وظایف و چالش‌های خاص خود را دارند و سالک باید با تطهیر تدریجی این لایه‌ها، به عبودیت کامل نزدیک شود. در ادامه، کتاب به اهمیت اعمال باطنی و قلبی می‌پردازد و تأکید می‌کند که نه‌تنها اعمال ظاهری، بلکه نیت‌ها، تمایلات و خطورات قلبی نیز مورد محاسبه و مواخذه‌ی الهی قرار می‌گیرند. 

نویسنده با استناد به آیات و روایات، نشان می‌دهد که فقه قلب علمی است که به مدیریت و اصلاح اعمال درونی و روحی انسان می‌پردازد و می‌تواند مبنایی برای علوم انسانی مانند روان‌شناسی و اخلاق باشد. در بخش تفسیر سلوکی، معصوم‌ نیا توضیح می‌دهد که چگونه می‌توان با نگاه سلوکی و اجتهادی، از آیات و روایات دستورالعمل‌های عملی برای سلوک قلبی و باطنی استخراج کرد. نمونه‌هایی از مراقبه‌های تفکری، تحلیل مفاهیمی مانند خوف، رجا، حب و تفاوت‌های آن‌ها و همچنین مرحله‌بندی مراقبه‌ها از دیگر مباحث این بخش است. در نهایت، کتاب به جایگاه استاد سلوکی می‌پردازد و تأکید می‌کند که سالک باید به‌دنبال راهنمایی باشد که توانایی اجتهاد سلوکی و استخراج دستورات متناسب با وضعیت فرد را از منابع دینی داشته باشد، نه صرفاً کسی که مدعی تصرفات باطنی است. این نگاه، سیر و سلوک را از حالت سلیقه‌ای خارج کرده و آن را به علمی ضابطه‌مند و قابل‌استناد تبدیل می‌کند.

چرا باید کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات را بخوانیم؟

کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات با تمرکز بر فقه قلب و تفسیر سلوکی، به دغدغه‌هایی پاسخ می‌دهد که کمتر در آثار عرفانی و دینی به‌صورت منسجم و تحلیلی مطرح شده‌اند. خواننده با مطالعه‌ی این اثر، با مفاهیم کلیدی سیروسلوک، مراتب نفس و اهمیت اعمال قلبی آشنا می‌شود و می‌آموزد چگونه می‌توان از آیات و روایات، دستورالعمل‌های عملی برای رشد معنوی استخراج کرد؛ همچنین کتاب به نقش استاد و اجتهاد سلوکی در هدایت سالک اشاره دارد و راهی برای فهم دقیق‌تر و عمیق‌تر عرفان عملی اسلامی ارائه می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به علاقه‌مندان عرفان اسلامی، پژوهشگران حوزه‌ی علوم دینی، دانشجویان رشته‌های الهیات و معارف اسلامی و کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر سیروسلوک و مدیریت اعمال قلبی هستند، پیشنهاد می‌شود؛ همچنین این اثر می‌تواند برای کسانی که دغدغه‌ی رشد معنوی و اصلاح باطن دارند، راهگشا باشد.

بخشی از کتاب درآمدی بر فقه قلب و تفسیر سلوکی آیات و روایات

«سیر و سلوک الی‌اللّه بدین معناست که انسان تلاش کند زوایا و مراتب تو در توی نفس خویش را به مرور از سلطنت غیر خدا خارج کند و به زینت عبودیت نسبت به حضرت حق مزین گرداند. عبودیت نیز به طور خلاصه آن است که انسان در مقابل خداوند متعال، چیزی از خود نداشته باشد و کاملاً تحت تدبیر و اختیار مولای خویش باشد؛ یعنی تا جایی که امکان دارد هستی و شئون گوناگون نفس خود را به مولای حقیقی تسلیم کند و مانند مرده‌ای در دستان غسال باشد که هیچ حرکتی را با اراده و اختیار خویش انجام نمی‌دهد. البته باید توجه داشت، عبودیت دارای مراحل فراوانی است که هر یک، اقتضائات مخصوص به خود را دارد؛ بدین معنا که در هریک از مراتب نفس یا مراحل سیر و سلوک، باید انانیت متناسب با آن مرحله برداشته شود و خدامحوری جای آن را بگیرد تا عبودیت سالک نسبت به خداوند متعال گام به گام افزایش یابد و پررنگ‌تر شود.»