کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی

کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی نوشته سعید اسماعیل علی و محمدجواد رضا، منبعی دانشگاهی برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی علوم تربیتی و تاریخ و فلسفه‌ی تعلیم و تربیت محسوب می‌شود و به بررسی جریان‌ها و رویکردهای مختلف تربیتی در بستر تمدن اسلامی می‌پردازد. کتاب از سه انقلاب بنیادین اسلام می‌گوید، سپس گرایش‌های نقلی، عقلی، کارکردگرا، صوفیانه، کلامی و سلفی را در تربیت اسلامی به‌تفصیل مرور می‌کند و نهایتاً چالش‌های پیش‌روی اندیشه‌ی اسلامی را برمی‌شمرد. این کتاب توسط نشر سمت منتشر شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی

کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی اثر سعید اسماعیل علی و محمدجواد رضا، در قالب دانشگاهی و پژوهشی، به تحلیل و بازخوانی مکتب‌ها و گرایش‌های تربیتی در تمدن اسلامی می‌پردازد. این کتاب با تکیه‌ بر منابع عربی و پژوهش‌های انجام‌شده در کشورهای اسلامی، به‌ویژه مصر و عراق، تلاش کرده تصویری جامع از سیر تحول اندیشه‌ی تربیتی مسلمانان ارائه دهد. 

ساختار کتاب بر پایه‌ی ترجمه و نقد چند فصل از سه کتاب عربی معتبر است که هر کدام به یکی از رویکردهای تربیتی پرداخته‌اند. سعید اسماعیل علی و محمدجواد رضا، با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، جریان‌های نقلی، عقلی، کارکردگرا، صوفیانه، کلامی و سلفی را در بستر تاریخی و فرهنگی اسلام بررسی کرده‌اند. 

کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی نه‌تنها به معرفی دیدگاه‌های متفکران مسلمان در حوزه‌ی تعلیم و تربیت می‌پردازد، بلکه زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی شکل‌گیری این گرایش‌ها را نیز واکاوی می‌کند. کتاب برای دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای رشته‌ی تاریخ و فلسفه‌ی تعلیم و تربیت و علاقه‌مندان به مطالعات تاریخی‌تربیتی تدوین شده است.

خلاصه کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی

در کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی، نویسندگان با نگاهی تاریخی و تحلیلی، سیر تحول اندیشه‌ی تربیتی در جهان اسلام را از آغاز تا دوران معاصر دنبال کرده‌اند. کتاب با بررسی دگرگونی‌های فرهنگی جامعه‌ی اسلامی آغاز می‌شود؛ تحولاتی که زمینه‌ساز شکل‌گیری اندیشه‌ی تربیتی اسلامی شدند. نویسندگان سه انقلاب بنیادین اسلام در جامعه‌ی عرب را برجسته می‌کنند: طرد جاهلیت و ایجاد جامعه‌ای متمدن، بازسازی تفکر سیاسی و جایگزینی عقل به‌ جای ظن در فهم هستی و جامعه. 

در ادامه، کتاب به پیدایش اندیشه‌ی تربیتی اسلامی در بستر تحولات اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد و نقش مراکز آموزشی مانند دارالحکمه و مدارس نظامیه را در رشد عقلانیت و آموزش بررسی می‌کند. سپس، گرایش‌های مختلف تربیتی در تمدن اسلامی به تفصیل واکاوی می‌شوند: 

• گرایش نقلی: تأکید بر نقل، سنت و منابع دینی و نقش فقیهان و محدثان در شکل‌دهی به فرایند تربیت. 
• گرایش عقلی: برجسته‌کردن عقلانیت و فلسفه در تعلیم و تربیت و نقش فیلسوفانی چون ابن‌سینا و مسکویه. 
• گرایش کارکردگرا: با محوریت ابن‌خلدون، که تربیت را در پیوند با ساختار اجتماعی و واقعیت‌های عینی جامعه تحلیل می‌کند. 
• گرایش صوفیانه: تمرکز بر تربیت معنوی و اخلاقی، نقش تصوف و خانقاه‌ها در آموزش و پرورش. 
• گرایش کلامی: بررسی دیدگاه متکلمان درباره‌ی آزادی اراده، عقل، اخلاق و رسالت تربیتی انسان. 
• گرایش سلفی: تحلیل جریان‌های اصلاح‌طلبانه و احیاگرایانه در آموزش دینی، با نمونه‌هایی از وهابیت، سنوسیه و اخوان‌المسلمین. 

در پایان، کتاب به نقد برخی برداشت‌های رایج و چالش‌های پیش‌روی اندیشه‌ی تربیتی اسلامی می‌پردازد و بر ضرورت بازخوانی و توسعه‌ی مفهومی این دانش تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی را بخوانیم؟

این کتاب با گردآوری و تحلیل رویکردهای متنوع تربیتی در تمدن اسلامی، فرصتی فراهم می‌کند تا خواننده با ریشه‌ها و تحولات اندیشه‌ی تربیتی مسلمانان آشنا شود. آشنایی با دیدگاه‌های نقلی، عقلی، کارکردگرا، صوفیانه، کلامی و سلفی، امکان مقایسه و فهم بهتر جریان‌های فکری و تربیتی را در اختیار پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار می‌دهد. مطالعه‌ی این اثر به درک عمیق‌تر پیوند میان فرهنگ، دین و آموزش در جوامع اسلامی کمک می‌کند و زمینه‌ای برای پژوهش‌های بیشتر در حوزه‌ی تعلیم و تربیت اسلامی فراهم می‌آورد.

خواندن کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های علوم تربیتی، تاریخ و فلسفه‌ی تعلیم و تربیت، مطالعات اسلامی و علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه‌ی اسلامی پیشنهاد می‌شود. همچنین، مدرسان و مربیانی که به دنبال شناخت ریشه‌ها و گرایش‌های تربیتی در تمدن اسلامی هستند، می‌توانند از محتوای این اثر بهره‌مند شوند.

بخشی از کتاب مکتب ها و گرایش های تربیتی در تمدن اسلامی

«اسلام کوشید سه انقلاب گوهرین در زندگی عرب پدید آورد: ۱. طرد جاهلیت و تبدیل جامعه عربی به جامعه‌ای متمدن و وظیفه‌شناس؛ ۲. بازسازی تفکر سیاسی عرب و تبدیل حاکمیت فرد و خانواده و برگزیدگان به حاکمیت نهادهای اجتماعی که نماینده ارادهٔ عمومی مردم است؛ ۳. جایگزین کردن عقل به‌جای ظن برای فهم رابطهٔ انسان با هستی و جامعه. 

همان‌طور که از هر وضعیت انقلابی راستین انتظار می‌رود، بر انقلاب جدید واجب بود خود را تکامل بخشد و کارش را پایان برد تا به "فرهنگی نو" برای امتی تازه یا تازه حیات‌یافته تبدیل شود اما چنین نشد و انقلاب مجبور شد در جو و پیوندی ناسازوار و ناهمگون و مخالف و پیچیده با عوامل ضدانقلاب به سر برد؛ البته این امر انقلاب را یکسره شکست نداد، اما کارش را در جهات گوناگون بی‌اثر کرد و برای جامعه عرب چنین رقم خورد که از نعمت نوزایی کامل محروم ماند و میان انقلاب و ضدانقلاب؛ یعنی اسلام و جاهلیت سرگردان شود.»