کتاب درآمدی بر طبقات اجتماعی در ایران

کتاب درآمدی بر طبقات اجتماعی در ایران نوشتهٔ علی محمد جوادی است و انتشارات اندیشه احسان آن را منتشر کرده است. این کتاب درصدد است که به ساختار طبقات اجتماعی در ایران از دوران قاجار تاکنون بپردازد.

درباره کتاب درآمدی بر طبقات اجتماعی در ایران

کتاب درآمدی بر طبقات اجتماعی در ایران به بحث ساختار طبقات اجتماعی در ایران از زمان قاجار تا حال حاضر می‌پردازد، ابتدا مروری دارد بر مفهوم و نظریات طبقه اجتماعی و برخی دیدگاه‌های که در مورد طبقه اجتماعی در ایران وجود دارد، سپس مدل نظری و مفهومی ساختار طبقات اجتماعی در ایران ارائه می‌دهد و در نهایت ساختار طبقات اجتماعی درایران را از دوران قاجار تا کنون می‌کاود.

مقدمه کتاب به کلیات، طرح مسئله و روش تحقیق و چگونگی سنجش طبقه می‌پردازد، بخش اول مربوط به مبانی و رویکردهای نظری طبقه است که مشتمل بر مفاهیم طبقه و قشربندی اجتماعی، نظریه‌های طبقه اجتماعی، مدل مفهومی، تحولات و ساختار طبقات اجتماعی در ایران است، بخش دوم مربوط به ساختار طبقات اجتماعی طی دوره‌های مختلف است، تا قبل از سرشماری سال ۱۳۳۵، از طریق شیوه تولید در ابعاد شبانی، سهم‌بری، خرده کالایی و سرمایه‌داری، طبقات اجتماعی را مورد تحلیل قرار می‌دهد و بعد از سرشماری ۱۳۳۵ به کمک داده‌های جمع آوری شده با توجه به وضع شغلی، گروه‌بندی شغلی و فعالیت شغلی، طبقات اجتماعی در دوره‌های مختلف تاریخی، شرایط، بستر و عوامل ایجادکننده تغییرات و ساختار طبقات اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و در بخش سوم طبقات اجتماعی در ایران را با توجه به تحولات سیاسی- اقتصادی و اجتماعی از سال ۱۳۳۵ به بعد مورد تحلیل قرار می‌دهد و در بخش چهارم در پایان سخن به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری پرداخته می‌شود.

خواندن کتاب درآمدی بر طبقات اجتماعی در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

مخاطبان این کتاب علاوه بر علاقه‌مندان به موضوع طبقات و تغییرات اجتماعی در ایران، دانشجویان، کارشناسان و متخصصان در حوزه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، برنامه‌ریزان و سیاستگذاران در حوزه‌های مختلف نظام اجتماعی در کشور هستند.

بخشی از کتاب درآمدی بر طبقات اجتماعی در ایران

«در زمان ساسانیان قشربندی مبتنی بر کاست‌های چهارگانه شامل سپاهیان، دبیران روحانیون و کارپذیران بود (اشرف و بنو عزیزی، ۲۶: ۱۳۹۳). بعد از اسلام، قشرهای مسلط شامل سپاهیان، دیوان‌سالاران، سلسله‌مراتب مذهبی و تجار بزرگ و اقشار میانی شامل گروه‌های گوناگون مردم می‌شدند که از ثروت، احترام و قدرت به‌عنوان سرشناسان محلی در جماعت‌های خود برخوردار بودند؛ ولی اغلب از سوی عناصر بالاتر به‌عنوان عوام موفق تحقیر می‌شدند (همان: ۳۱ - ۳۶).

در ایران عصر قاجار، تقسیم‌بندی بنیادینی بین قشر کوچکی از درباریان، کارگزاران دولتی، رؤسای قبایل، برجستگان مذهبی، زمین‌داران، تجار بزرگ در رأس سلسه‌مراتب اجتماعی، دهقانان، مردم چادرنشین و زارعان، پیشه‌وران و ارائه‌کنندگان خدمات در قاعدهٔ هرم همچنان وجود داشت (همان: ۴۳).

نفوذ و فشار غرب و واکنش شاهان قاجار، وضعیت طبقهٔ متوسط سنتی را در ایران دگرگون کرد. طبقهٔ متوسط که در آغاز سدهٔ نوزده به‌صورت اجتماعات همبستهٔ کوچک بومی بود، در آغاز سدهٔ بیستم به یک نیروی همبستهٔ ملی تبدیل شد که برای نخستین‌بار از شخصیت و هویت سیاسی مشترک خود آگاهی داشت (آبراهامیان، ۷۶: ۱۳۹۱).

دورهٔ حکومت رضاخان، دورهٔ گرایش رسمی به‌سوی عرفی‌شدن، غربی‌شدن و آغاز اقدام متمرکز و از بالا برای دستیابی به مدرنیسم بود. قرارگرفتن کامل کشور در حیطهٔ نظام جهانی سرمایه‌داری، سرکوبی اقوام و قبایل، ایجاد حکومت مرکزی قوی و ارتش نوین یکپارچه، ایجاد استانداری‌ها به‌جای حکومت‌های محلی خودکفا، اقدامات اقتصادی و اجتماعی، توسعهٔ سرمایه‌داری دولتی، اهمیت تدریجی نقش نفت در درآمد دولت، ایجاد مؤسسات تمدنی جدید، توسعهٔ نظام آموزشی، گسترش و سازمان‌یابی دیوانسالاری متمرکز، (بحرانی، ۱۹: ۱۳۸۹) باعث جانشین‌شدن گفتمان پاتریمونیالیسم نوگرا و یا به گفتهٔ بشیریه مدرنیسم مطلقهٔ پهلوی (همان: ۶۸) به‌عنوان گفتمان سیاسی مسلط شد و از سوی دیگر به ایجاد و توسعهٔ نیروهای تازه‌ای برای چالش‌های سیاسی آتی انجامید؛ نیروهایی که اصطلاحاً طبقهٔ متوسط جدید نامیده شده‌اند (بحرانی، ۲۰: ۱۳۸۹).

تماس با غرب، افکار جدید، خواسته‌های تازه و ارزش‌های نو زمینهٔ ظهور روشنفکران جدیدی شد. در قرن نوزدهم، طیف روشنفکران که از اعضای مهم طبقهٔ متوسط جدید محسوب می‌شود، تنها یک قشر کوچک به شمار می آمدند؛ زیرا بسیار کم‌شمارتر و ناهمگون‌تر از آن بودند که یک طبقهٔ اجتماعی را تشکیل دهند در قرن بیستم طبقهٔ متوسط، حقوق‌بگیر به حساب می‌آمدند.»