کتاب مریما

کتاب مریما (Ya Maryam) نوشته سنان انطون، رمانی است که در خانه‌ای قدیمی، میان عکس‌ها، خاطره‌ها و زخم‌های یک خانواده، نسبت آدم با گذشته و اکنون را دنبال می‌کند. راوی سالخورده‌ی داستان در دل گفت‌وگوهای خانوادگی، مرگ عزیزان، مهاجرت و ترسِ ماندن، مدام به این سؤال برمی‌گردد که آیا گذشته پناه است یا بار. این داستان را نشر هیرمند با ترجمه محمد حزبایی زاده منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مریما

کتاب مریما نوشته‌ی سنان انطون رمانی است که از دل یک خانه، یک خانواده و حافظه‌ی مردی سالخورده، تصویری گسترده از فقدان، ماندن و ازهم‌پاشیدن پیوندها می‌سازد. هسته‌ی اصلی روایت از یک جمله‌ی تند آغاز می‌شود: اینکه راوی در گذشته مانده است. همین جمله بهانه‌ای می‌شود تا داستان به‌ جای حرکت خطی، در رفت‌وآمد میان اکنون و خاطره شکل بگیرد. خانه، باغچه، اتاق خواهر درگذشته، تقویم دیواری و قاب‌عکس‌ها فقط اشیا نیستند؛ هر کدام دری به دوره‌ای از زندگی و بخشی از تاریخ خانواده باز می‌کنند.

راوی که سال‌های طولانی‌تری از زندگی را پشت سر گذاشته، گذشته را نه چیزی تمام‌شده بلکه بخشی زنده از اکنون می‌بیند. در برابر او، نسل جوان‌تری ایستاده که جنگ، ناامنی، کوچ و تبعیض را بی‌واسطه تجربه کرده و امیدش به آینده فرسوده شده است. از دل این اختلاف، رمان فقط به یک بحث خانوادگی محدود نمی‌ماند و به پرسش‌های بزرگ‌تر می‌رسد: خانه چیست، وطن چگونه در حافظه می‌ماند و آدم‌ها وقتی اطراف‌شان فرو می‌ریزد به چه چیزی چنگ می‌زنند.

کتاب مریما در بخش‌هایی که به عکس‌ها و گذشته‌ی اعضای خانواده می‌رسد، دامنه‌ی روایت را گسترش می‌دهد. هر تصویر، سرگذشت یکی از نزدیکان را زنده می‌کند؛ از مرگ و بیماری تا مهاجرت، عشق، کار، ایمان و پراکندگی در شهرها و کشورها. به این ترتیب، رمان از زندگی یک نفر فراتر می‌رود و به شجره‌نامه‌ای عاطفی بدل می‌شود که در آن هر شاخه زخمی جداگانه دارد. لحن اثر آرام اما اندوه‌بار است و جزئیات روزمره را چنان کنار هم می‌گذارد که حس فرسایش تدریجی زندگی در خانه و شهر به‌خوبی دیده می‌شود. سنان انطون در این رمان، حافظه را نه پناهی بی‌دردسر بلکه میدان کشمکش، دلتنگی و بقا نشان داده است.

خلاصه داستان مریما

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب مریما داستان یوسف، مردی سالخورده، را دنبال می‌کند که پس از مشاجره‌ای با خواهرزاده‌اش مها، درگیر این پرسش می‌شود که آیا واقعاً در گذشته زندگی می‌کند. او در خانه‌ای قدیمی میان یادگارهای خواهر درگذشته‌اش حنّه، باغچه، اتاق‌های خاموش و قاب‌عکس‌های خانوادگی روز می‌گذراند. هر عکس او را به بخشی از زندگی خانواده می‌برد؛ به مرگ‌ها، کوچ‌ها، جنگ‌ها، دوستی‌ها و جدایی‌هایی که نسل‌های مختلف را از هم دور کرده‌اند. 

روایت در رفت‌وآمد میان اکنون و خاطره، نشان می‌دهد که برای یوسف گذشته فقط یادآوری چند صحنه نیست، بلکه راهی برای فهمیدن آن چیزی است که از خانه، خانواده و هویت باقی مانده است.

چرا باید کتاب مریما را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مریما را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• رمان نسبت میان حافظه، خانه و هویت را از خلال زندگی یک خانواده دنبال می‌کند.
• اختلاف نگاه دو نسل را در برابر جنگ، مهاجرت و ماندن به‌ شکلی ملموس نشان می‌دهد.
• قاب‌عکس‌ها و اشیای خانه را به مسیرهایی برای شناخت گذشته‌ی شخصیت‌ها تبدیل می‌کند.
• تصویری دقیق از فرسایش تدریجی روابط خانوادگی و پراکندگی اعضای یک خانواده به دست می‌دهد.

خواندن کتاب مریما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مریما به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های خانوادگی که بر خاطره، فقدان و پیوند نسل‌ها تمرکز دارند.
• خوانندگانی که به داستان‌های شخصیت‌محور با راوی سالخورده و درون‌نگر علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی اثر جنگ و مهاجرت بر زندگی روزمره و روابط خانوادگی بخوانند.
• مخاطبانی که از روایت‌هایی با رفت‌وآمد میان اکنون و گذشته لذت می‌برند.
• علاقه‌مندان به داستان‌هایی که خانه و اشیای به‌جای‌مانده را به بخشی از معنای روایت تبدیل می‌کنند.

درباره سنان انطون

سنان انطون (Sinan Antoon) (متولد ۱۹۶۷) نویسنده، شاعر، مترجم و پژوهشگر عراقی است. او در بغداد متولد شد و مدرک کارشناسی زبان انگلیسی را از دانشگاه بغداد دریافت کرد. انطون پس از جنگ خلیج فارس به ایالات متحده مهاجرت نمود و در رشته‌ی مطالعات عربی و اسلامی در دانشگاه‌های جورج‌تاون و هاروارد ادامه‌ی تحصیل داد. او علاوه‌بر فعالیت‌های ادبی و تدریس در دانشگاه نیویورک، از بنیان‌گذاران نشریه‌ی جادالیه بوده و مقالات تحلیلی‌اش در نشریاتی چون نیویورک‌تایمز، گاردین و القدس العربی منتشر شده است.

در عرصه‌ی ادبیات، آثار او شامل چند مجموعه‌شعر و رمان است که موضوعاتی چون جنگ، غربت و حافظه‌ی جمعی مردم عراق را بررسی می‌کنند. از رمان‌های او می‌توان به «آن تک درخت انار» اشاره کرد که جوایز معتبری از جمله جایزه‌ی سنیف غباش و جایزه‌ی ادبیات عرب فرانسه را برای وی به همراه داشت. همچنین رمان «فهرس» او در فهرست بلند جایزه‌ی بین‌المللی رمان عربی قرار گرفت. انطون در حوزه‌ی ترجمه‌ی ادبی نیز فعال بوده و ترجمه‌ی آثار شاعرانی چون محمود درویش را به انگلیسی کارنامه‌ی خود دارد.

جوایز و افتخارات کتاب مریما

• نامزد جایزه‌ی بین‌المللی رمان عربی (بوکر عربی) (سال ۲۰۱۳)

بخشی از کتاب مریما

«' عمو تو توی گذشته موندی'

این را 'مَها' بعد از بحث داغی که بین‌مان درگرفت با عصبانیت رو به من گفت و از اتاق بیرون زد. شوهرش ' لؤَی' دستپاچه شد. با صورتی رنگ خون گرفته، سرش داد کشید و از او خواست برگردد: 'مها کجا؟ بیا! مها!'

اما او به پاگرد پله‌ها رسیده بود. پله‌ها را دوتایکی می‌رفت سمت طبقهٔ دوم. لؤی با نگاهی مغموم از من عذرخواهی کرد و با صدای خیس خورده از خجالتش گفت:

'عمو به دل نگیر. تو می‌دونی چقدر دوستت داره و برات احترام قائله. ولی دست خودش نیست، داغونه.'

داشتم توی ذهنم دنبال کلمه می‌گشتم تا جواب لؤی را بدهم که صدای هق‌هق‌اش از طبقهٔ بالا فضا را پرکرد. زیرلب و بریده‌بریده گفتم:

'عیبی نداره. چیزی نشد. پاشو برو دستی به سر و روش بکش و آرومش کن.'»