کتاب پی یر بوردیو
معرفی کتاب پی یر بوردیو
کتاب پی یر بوردیو، نوشته علیرضا شایان مهر، در سال ۱۳۹۴ توسط انتشارات اختران منتشر شده است. این کتاب که در سال ۱۳۹۸ تجدید چاپ شده، به بررسی اندیشهها و نظریههای یکی از برجستهترین متفکران جامعهشناسی معاصر میپردازد. این اثر بخشی از مجموعهای است که هدف آن معرفی نظریههای مدرن جامعهشناسی به زبان ساده و قابلفهم برای دانشپژوهان و علاقهمندان به علوم اجتماعی است. نویسنده تلاش کرده با پرهیز از پیچیدگیهای رایج در متون جامعهشناسی و دوری از زیادهنویسی، مفاهیم کلیدی دستگاه فکری بوردیو را بهروشنی توضیح دهد. کتاب علاوهبر معرفی زندگی و آثار بوردیو، به شرح مفاهیم بنیادین نظریههای او مانند میدان، عادتواره، سرمایه، سلطهی نمادین و نقش نظام آموزشی در بازتولید نابرابریها میپردازد. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب پی یر بوردیو اثر علیرضا شایان مهر
کتاب پی یر بوردیو، نوشتهی علیرضا شایانمهر، تصویری جامع از زندگی، آثار و اندیشههای بوردیو ارائه میدهد. این کتاب با رویکردی تحلیلی و انتقادی، ابتدا به زندگینامه و مسیر علمی بوردیو میپردازد و سپس آثار مهم او را معرفی میکند. ساختار کتاب بهگونهای است که ابتدا مفاهیم کلیدی نظریههای بوردیو مانند میدان، سرمایه، عادتواره و سلطهی نمادین را شرح میدهد و سپس کاربرد این مفاهیم را در حوزههای مختلف اجتماعی، فرهنگی، هنری و سیاسی بررسی میکند.
علیرضا شایانمهر در بخشهایی از کتاب به نقد و بررسی آرای بوردیو پرداخته و پرسشها و چالشهایی را که نظریههای او در فضای علوم اجتماعی ایجاد کردهاند، مطرح کرده است. او با بهرهگیری از منابع مختلف و آثار پژوهشگران ایرانی و خارجی، تلاش کرده است تصویری چندوجهی از جایگاه بوردیو در جامعهشناسی معاصر ارائه دهد. کتاب پی یر بوردیو هم برای آشنایی با بوردیو، هم برای فهم بهتر تحولات نظری در علوم اجتماعی معاصر سودمند است.
خلاصه کتاب پی یر بوردیو
کتاب پی یر بوردیو با تمرکز بر معرفی و تبیین نظریههای کلیدی این متفکر، به بررسی مفاهیمی چون میدان اجتماعی، سرمایه (اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و نمادین)، عادتواره و سلطهی نمادین میپردازد. علیرضا شایانمهر ابتدا جایگاه جامعهشناسی را در میان علوم دیگر توضیح میدهد و سپس به نقش جامعهشناس در تحلیل ساختارها و روابط قدرت اشاره میکند. بوردیو جامعه را مجموعهای از میدانهای اجتماعی میداند که هریک قواعد، ارزشها و منطق خاص خود را دارند و کنشگران در این میدانها بر اساس سرمایههای مختلفی که در اختیار دارند، رقابت و همکاری میکنند. عادتواره بهعنوان ساختارهای ذهنی و رفتاری نقش مهمی در بازتولید نابرابریها و شکلگیری سبک زندگی ایفا میکند.
این کتاب به نقش نظام آموزشی در بازتولید سلطه و نابرابری و همچنین نقد نولیبرالیسم و سرمایهداری میپردازد و نشان میدهد چگونه سلطهی نمادین از طریق زبان، آموزش و فرهنگ بازتولید میشود. در بخشهایی از کتاب، نقدهایی به نظریههای بوردیو مطرح شده و نقاط قوت و ضعف آنها بررسی شده است. نویسنده با طرح پرسشهایی دربارهی کارآمدی مفاهیم بوردیو، محدودیتهای روششناختی و چالشهای عملی نظریههای او را نیز مورد توجه قرار داده است.
چرا باید کتاب پی یر بوردیو را بخوانیم؟
این کتاب با زبانی روشن و ساختاری منظم، مفاهیم پیچیدهی نظریههای بوردیو را بهگونهای توضیح داده است که برای دانشجویان و علاقهمندان به علوم اجتماعی قابلفهم باشد. ویژگی شاخص این اثر تمرکز بر سادهسازی مفاهیم دشوار و ارائهی مثالهای ملموس از زندگی روزمره و ساختارهای اجتماعی است. همچنین کتاب با نقد و بررسی آرای بوردیو، امکان مقایسه و ارزیابی انتقادی نظریههای او را فراهم میکند. آشنایی با مفاهیمی مانند میدان، سرمایه و عادتواره به خواننده کمک میکند تا ساختارهای قدرت و نابرابری را در جامعه بهتر درک کند و نگاه انتقادیتری به مسائل اجتماعی داشته باشد. این کتاب برای کسانی که بهدنبال فهم عمیقتر از جامعهشناسی معاصر و کاربرد نظریههای انتقادی در تحلیل مسائل اجتماعی هستند، اثری ارزشمند است.
خواندن کتاب پی یر بوردیو را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی، جامعهشناسی، مطالعات فرهنگی و علوم سیاسی پیشنهاد میشود. همچنین به کسانی که دغدغهی فهم ساختارهای قدرت، نابرابری، سلطهی نمادین و نقش آموزش و فرهنگ در جامعه را دارند، توصیه میشود.
درباره پی یر بوردیو
پییر بوردیو، جامعهشناس و روشنفکر فرانسوی، در ۱ اوت ۱۹۳۰ متولد شد و در ۲۳ ژانویهی ۲۰۰۲ درگذشت. او یکی از تأثیرگذارترین متفکران علوم اجتماعی در نیمهی دوم قرن بیستم است. آثار بوردیو هم در جامعهشناسی، هم در حوزههایی چون انسانشناسی، مطالعات فرهنگی و رسانه، آموزش، هنر، ادبیات و فرهنگ عامه نفوذی گسترده دارند. او در طول زندگی دانشگاهی خود بیشتر با مدرسهی مطالعات عالی علوم اجتماعی در پاریس و سپس با کلژ دو فرانس همکاری داشت. در سال ۱۹۶۸ نیز مرکز جامعهشناسی اروپایی را تأسیس کرد. آثار او بهسرعت به بخش جداییناپذیر تحول و نوسازی اندیشه در جامعهشناسی و انسانشناسی بدل شدند.
بوردیو در شهر دنگن در جنوب فرانسه، در خانوادهای از طبقهی متوسط روبهپایین به دنیا آمد. پدرش کارمند ادارهی پست بود. او در سال ۱۹۶۲ با ماریـکلر بریزار ازدواج کرد و حاصل این ازدواج سه پسر بود. بوردیو تحصیلات متوسطهی خود را در دبیرستان لوییـبارتو در شهر پو آغاز کرد و سپس به دبیرستان معتبر لوییـلوـگران در پاریس رفت. پس از آن وارد مدرسهی عالی نرمال شد و در رشتهی فلسفه تحصیل کرد. پس از دریافت درجهی آگرگاسیون، مدتی به تدریس در دبیرستانی در مولن پرداخت، اما در سال ۱۹۵۵ به خدمت سربازی فراخوانده شد.
برخلاف بسیاری از همدورهایهایش، از پیوستن به مدرسهی افسران ذخیره اجتناب کرد؛ تصمیمی که به گفتهی زندگینامهنویسانش، ناشی از تمایل او به حفظ پیوند با خاستگاه اجتماعی سادهی خود بود. او در جریان استقلال الجزایر، ابتدا مأمور حفاظت از تأسیسات نظامی شد و سپس به امور دفتری منتقل شد. پس از پایان خدمت، بهعنوان مدرس در الجزایر ماند و در فاصلهی سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۲ به انجام پژوهشهای میدانی گستردهای دربارهی قبایل کابیل پرداخت. این پژوهشها مبنای نخستین کتاب او، جامعهشناسی الجزایر، شد که با استقبال گستردهای روبهرو شد و نقش مهمی در تثبیت جایگاه علمی بوردیو داشت.
تمرکز اصلی اندیشهی بوردیو بر پویشهای قدرت در جامعه بود؛ بهویژه شیوههای متنوع، پنهان و تدریجیای که از طریق آنها قدرت منتقل میشود و نظم اجتماعی در درون و میان نسلها بازتولید میشود. او آگاهانه در برابر سنت ایدئالیستی بخش بزرگی از فلسفهی غرب ایستاد و بر جنبهی جسمانی زندگی اجتماعی و نقش عمل، عادتواره و تجسد بدن در روابط اجتماعی تأکید ورزید. بوردیو با تکیه بر نقد و بازخوانی نظریههای متفکرانی چون مارکس، فروید، وبر، دورکیم، لویاستروس، موس و پانوفسکی، چهارچوبهای مفهومی تازهای ارائه داد و مفاهیمی اثرگذار مانند بازتولید فرهنگی، عادتواره، میدان، خشونت نمادین و انواع سرمایهی فرهنگی، اجتماعی و نمادین را صورتبندی کرد. یکی دیگر از سرچشمههای الهام او بلز پاسکال بود، تا آنجا که یکی از مهمترین آثارش را تأملات پاسکالی نامگذاری کرد.
بوردیو نویسندهای پرکار بود و صدها مقاله و بیش از ۳۰ کتاب منتشر کرد که اغلبشان امروز به زبان انگلیسی دردسترساند. شناختهشدهترین اثر او تمایز: نقد اجتماعی قضاوتهای ذوقی است که در سال ۱۹۷۹ منتشر شد. او در این کتاب نشان داد که قضاوتهای ذوقی صرفاً سلیقههای شخصی نیستند، بلکه کنشهایی اجتماعیاند که جایگاه افراد را در ساختار اجتماعی تثبیت میکنند. بوردیو در این اثر، با ترکیب نظریهی اجتماعی و دادههای تجربی حاصل از پیمایشهای آماری، عکسها و مصاحبهها، کوشید نسبت میان ساختارهای عینی اجتماعی و تجربهی ذهنی افراد را توضیح دهد. این کتاب از سوی انجمن بینالمللی جامعهشناسی بهعنوان ششمین اثر مهم جامعهشناسی قرن بیستم معرفی شد.
بوردیو بهویژه بر این نکته تأکید داشت که طبقات اجتماعی، بهخصوص طبقات حاکم و روشنفکر، امتیازات خود را از نسلی به نسل دیگر منتقل میکنند؛ آن هم در شرایطی که جوامع مدرن با برابری فرصتها و تحرک اجتماعی از طریق آموزش رسمی شناخته میشوند.
بوردیو همواره در پی پیونددادن نظریه و پژوهش تجربی بود و کارش را نظریهی کنش مینامید. مفاهیم محوری اندیشهی او عبارتاند از عادتواره، میدان و سرمایه. او مفهوم سرمایه را فراتر از معنای اقتصادی آن گسترش داد و گونههایی چون سرمایهی فرهنگی، اجتماعی و نمادین را صورتبندی کرد. از نظر او، هر فرد در یک فضای اجتماعی چندبعدی جای میگیرد و موقعیتش نهفقط با طبقهی اقتصادی، بلکه با ترکیب انواع سرمایههایی که در اختیار دارد، تعیین میشود.
بوردیو نشان داد که چگونه سرمایههای فرهنگی و اجتماعی به بازتولید نابرابری میانجامند و چگونه آموزش رسمی نقشی کلیدی در این فرایند دارد. از نگاه او، موفقیت تحصیلی تنها نتیجهی استعداد فردی نیست، بلکه حاصل مجموعهای از رفتارها، عادتها، زبان، لهجه و سبک زندگی است که کودکان طبقات ممتاز از ابتدا آن را در خانواده میآموزند. عادتواره نزد بوردیو مجموعهای پایدار از گرایشها، ادراکها و شیوههای عمل است که در بدن و ذهن افراد نهادینه میشود و کنشهای آنان را بدون نیاز به محاسبهی آگاهانه هدایت میکند. میدان نیز عرصهای اجتماعی است که در آن کنشگران بر سر منابع و سرمایههای خاص آن رقابت میکنند. رابطهی میان عادتواره و میدان دوسویه است؛ میدان عادتواره را شکل میدهد و عادتواره میدان را بازتولید میکند. خشونت نمادین نیز یکی از مفاهیم کلیدی بوردیو است و به آن دسته از سازوکارهای نامرئی اشاره دارد که از طریق آنها نظم اجتماعی موجود بهعنوان امری طبیعی، بدیهی و مشروع پذیرفته میشود. این نوع خشونت نه از راه اجبار فیزیکی، بلکه از طریق زبان، آموزش، ذوق، سلیقه و نظامهای نمادین اعمال میشود.
بوردیو یکی از مهمترین چهرههای روشنفکری فرانسه در زمانهی خود بود و آثارش همچنان الهامبخش پژوهشگران علوم اجتماعی است. اندیشههای او در زمینههای آموزش، فرهنگ، زبان، رسانه و سیاست تأثیر پایداری داشته و مفاهیمش به ابزارهایی اساسی برای تحلیل نابرابری و قدرت در جوامع مدرن بدل شدهاند. جامعهشناسی برای بوردیو ابزاری انتقادی برای افشای ساختارهای پنهان سلطه و امکانهای رهایی بود.
از مهمترین آثار بوردیو میتوان به نظریهی کنش، تمایز، انسان دانشگاهی، تأملات پاسکالی، سلطهی مذکر و بازتولید در آموزش، جامعه و فرهنگ اشاره کرد؛ آثاری که هریک نقشی تعیینکننده در شکلدهی به اندیشهی اجتماعی معاصر داشتهاند.
بوردیو در اوایل دههی ۱۹۹۰، بهپاس دستاوردهای علمی و پژوهشی خود و نقشی که در اعتلای جایگاه بینالمللی جامعهشناسی فرانسه ایفا کرده بود، نشان طلایی مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه را دریافت کرد.
بخشی از کتاب پی یر بوردیو
«بر اساس مقولههایی که از جهان اجتماعی دریافت میشود، خشونت نمادین شکل میگیرد. عامل اجتماعی در تعینهایی که به آگاهی آنها شکل میدهد مشارکت میکنند و به این تعیّنها ساختار میدهند. گاه عامل اجتماعی این تعیّنها را طبیعی میانگارد، آنها را بدیهی میشمارد و خود را با آنها هماهنگ میسازد و سلطه را میپذیرد و خشونت نمادین با کمک خود او بر وی اعمال میشود. این نوع سلطهٔ سیاسی و پذیرش دوکسایی جهان، بین ساختارهای عینی و حوزهٔ شناخت است. بر این اساس، نوعی فرایند القایی و مشروعیتبخش جریان مییابد که به این اعمال جنبهٔ عقلانی، کلی و عام و نوعی اجبار میدهد. در هر میدان مفاهیم خاص آن میدان شکل میگیرند. مقولهٔ آزادی برای روشنفکر بهمنزلهٔ آزادی بیان، برای مسئولان اقتصادی در حکم امکان تعیین قیمت و حقوق و دستمزد، و برای توده مردم، در چارچوب مصالح خود و موقعیتی که در آن قرار گرفتهاند، تعریف میشود.»
حجم
۷۳٫۷ کیلوبایت
سال انتشار
۱۳۹۴
تعداد صفحهها
۹۴ صفحه
حجم
۷۳٫۷ کیلوبایت
سال انتشار
۱۳۹۴
تعداد صفحهها
۹۴ صفحه