کتاب سرگذشت زبان فارسی دری

«سرگذشت زبان فارسی دری» به پژوهش و تدوین رسول رهین( -۱۳۱۸)، مجموعه نوشتارهایی پیرامون تاریخچه زبان فارسی دری در کشورهای فارسی‌زبان همسایه مانند افغانستان و به قلم پژوهشگران این کشور است.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

«تا زمانی که آریایی‌ها در مهد اولیۀ خود (سیر دریا و اکسوس) و اراضی متصل آن زندگی داشتند، دارای زبان واحد و مشترک بودند که عموماً به عنوان زبان هند و اروپایی ذکر گردیده است. هر موجی از توده‌های اصلی و ساکنین این ساحۀ وسیع که از سرزمین مادری جدا شده و بطرف غرب آسیا و اروپا یا بطرف جنوب فرود آمدند، خانوادۀ بزرگ زبان هند و اروپایی را وسعت دادند. این خانوادۀ بزرگ شامل شاخۀ‌های زبان‌های لاتین، اسلاو و یونانی در اروپا، خانوادۀ بزرگ زبان‌های هند و آریایی در آسیا و سایر وادی‌های خوشگوار کره زمین می‌باشد. درین مقاله هدف ما آن کتلۀ بشری است که در مهد اولیۀ خود باقی مانده و در بخدی یا باختر متمرکز و کتلۀ بزرگ آریایی باختری را تشکیل دادند.

زبان شناسان، زبان این خانوادۀ بزرگ را " آریایی" یا هند و ایرانی یا " باختری" نامیده‌اند. کلمۀ باختری اولین تسمیه‌ای است که از طرف علمای زبان اطلاق شده است. بعداً در اثر مهاجرت‌های بعدی و تقسیم شدن این کتله به شاخه‌های دیگر و مهاجرت بسیاری از قبایل به طرف خاک‌های وسیع هند و پارس، شاخه‌های دیگری به وجود آمد که شامل زبان‌‌های متعدد می‌گردد.

اسناد معتبر به این اشاره دارد که خانواده‌های مهاجر اراضی هند و پارس، از مدیا تا پنجاب، سغدیان و دیگر نقاط نزدیک به آنها تا دیر زمان به همان زبان مادر که از سرزمین اول (باختر) با خود برده بودند، تکلم می‌کردند. زبان اولی و مادر این کوچ نشین‌ها در اسناد معتبر، زبان "ودا" و زبان اوستا ذکر گردیده است که دارای همان ادبیات پخته و مکمل حوزۀ علیای سیر دریا و اراضی متصل آن بوده است.»