کتاب فراشناخت کاربردی

کتاب فراشناخت کاربردی نوشتهٔ تیموتی ج. پرفکت و بنت ل. شوارتز و ترجمهٔ سید نادر آزادصفت و دکتر حسین کارشکی است و نشر ارجمند آن را منتشر کرده است. این کتابْ فراشناخت کاربردی را در حوزه‌های یادگیری، آموزش و جمعیت‌های مختلف بررسی می‌کند.

درباره کتاب فراشناخت کاربردی

با عنایت به اهمیت فراشناخت در حوزه‌های مختلف زندگی، آموزشی، تربیتی و درمانی و در سنین مختلف، نیاز به آثاری غنی با پشتوانه شواهد علمی و در عین حال ساده و کاربردی ضروری است. کتاب فراشناخت کاربردی نیز اثر ارزشمند در زمینهٔ فراشناخت کاربردی است که نویسندگان سعی کرده‌اند کاربردهای فراشناخت را در حوزه‌های یادگیری، آموزش، زندگی و جمعیت‌های مختلف مورد توجه و ارزیابی قرار دهند و راهکارهای ارزشمندی را مطرح کنند که بتواند مورد توجه یادگیرندگان، درمانگران، مشاوران و معلمان در هر سطحی قرار گیرد.

این کتاب را که چاپ اول است، سید نادر آزادصفت و دکتر حسین کارشکی، دانشیار روان‌شناسی تربیتی دانشگاه فردوسی مشهد ترجمه کرده‌اند.

خواندن کتاب فراشناخت کاربردی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به روان‌شناسان و متخصصان حوزهٔ یادگیری پیشنهاد می‌کنیم.

درباره نویسندگان

تیموتی. ج پرفکت استاد روان‌شناسی آزمایشی دانشگاه پلیموت است. او ویرایشگر نشریهٔ حافظه و روان‌شناسی شناختی کاربردی است و مقالات بسیاری نیز به چاپ رسانده است. او همکار ویرایشگر کتاب مایلر در مورد الگوهای شناختی در سالمندی (۲۰۰۰) است.

بنت. ل شوارتز استاد روان‌شناسی دانشگاه بین‌المللی فلوریدا است. او در زمینهٔ فراشناخت، دقت حافظه و حافظهٔ پریمات‌های غیرانسانی تحقیق می‌کند. او نویسنده و همکار نویسندهٔ بیش از ۲۰ مقاله است و کتاب حالت‌های سر زبانی: پدیدارشناسی، بازیابی مکانیسم و واژگان (۲۰۰۲) را منتشر کرده است.

بخشی از کتاب فراشناخت کاربردی

«موضوع فراشناخت شامل دانش ما در مورد چگونگی پایش و کنترل فرایندهای ذهنی است. گرایش نظری و کاربردی به این موضوع افزایش چشمگیری پیدا کرده است. کتاب پیش رو، تحت عنوان فراشناخت کاربردی، یک مرور به‌روز و منسجم در خصوص ارتباط بین نظریه‌های فراشناخت و کاربرد آنها در موقعیت‌های دنیای واقعی، فراهم می‌آورد. فصل‌های اساسی کتاب پیش‌رو علاوه بر این مرور نظری، سه حوزهٔ فراشناخت را تحت پوشش قرار می‌دهند: فراشناخت در آموزش و پرورش، فراشناخت در حافظهٔ زندگی روزمره و فراشناخت در جمعیت‌های مختلف. موضوعات گسترده‌ای در این کتاب مورد بررسی قرار داده شده‌اند، از جمله اینکه ما چگونه یادگیری خود را مورد قضاوت قرار می‌دهیم، چرا در مورد گذشتهٔ خود باورهای کاذبی پرورش می‌دهیم، چگونه کودکان نظارت و کنترل حافظهٔ خود را یاد می‌گیرند، چگونه و با چه کیفیتی یک شاهد عینی می‌تواند دقت حافظهٔ خود در خصوص رویدادها را مورد قضاوت قرار دهد و بالاخره اینکه چگونه قضاوت‌های حافظه در طول زندگی دستخوش تغییر قرار می‌گیرند. کتاب پیش‌رو حاصل کار مشترک پژوهشگران برجسته‌ای از سراسر گیتی است.

***

فراشناخت به صورت تجارب و دانشی که ما راجع به فرایندهای شناختی خود داریم تعریف می‌شود (برای مثال فلاول، ۱۹۷۹). اگرچه این موضوع برای فلاسفه و روان‌شناسان شناختی جا افتاده است (برای مثال نلسون، ۱۹۹۶)، ممکن است در نگاه اول در زندگی روزمره ما انسان‌ها قابل کاربرد نباشد. با این وجود، ما قصد داریم در کتاب پیش رو نشان دهیم که فراشناخت کاربردهای گسترده‌ای در محیط‌های مختلف دارد. افزون بر این، ما استدلال می‌کنیم که برخلاف برخی پژوهش‌های آزمایشگاهی، داده‌های فراشناختی حاصل از آزمایشگاه شباهت‌هایی با پدیده‌های موجود در دنیای واقعی دارند و از این رو کاربردپذیر هستند. ماهیت فراشناخت به‌گونه‌ای است که اگر بخواهیم آن را در آزمایشگاه به‌طور مؤثر مورد مطالعه قرار دهیم، باید شرایطی را طراحی کنیم که با زندگی واقعی همگون و هماهنگ باشند. کتاب پیش رو همچنین گواهی است بر اینکه پژوهش‌های فراشناخت به‌سادگی از پرسش‌های نظری به سمت مفاهیم کاربردی سیر می‌کنند، وضعیتی که ما در هرگونه تلاش علمی مطلوب می‌پنداریم و به دنبال آن هستیم.

اجازه دهید با مثال‌هایی از زندگی واقعی شروع کنیم که فراشناخت در آنها حائز اهمیت است. تصور کنید دانشجویی را که برای امتحان فردا در حال مطالعه است. قدری از نیمهٔ شب گذشته است، او چندین ساعت مشغول مطالعه بوده است و هم‌اکنون خسته است. تصمیمی که این دانشجو باید بگیرد این است که آیا به اندازهٔ کافی برای امتحان مطالعه کرده و می‌تواند به رختخواب برود، یا می‌بایست قهوهٔ دیگری دم کند و به مطالعه ادامه دهد. دانشجو باید مشخص کند که آیا مطالب موردنظر به‌خوبی فراگیری شده‌اند و اگر چنین نباشد، چه اطلاعاتی مستلزم مطالعهٔ بیشتری هستند. این اطلاعات نه‌تنها بر میزان مصرف کافئین بلکه بر رفتار مطالعه کردن و بالاخره اینکه بر عملکرد او در امتحان تأثیر می‌گذارد (مراجعه کنید به نلسون، ۱۹۹۳). در آزمایشگاه، این وضعیت به همراه قضاوت‌ها در خصوص یادگیری و کنترل زمان مطالعه مدل‌سازی شده است (به دانلوسکی، راوسون و مک‌دونالد، همین کتاب؛ سان و شوارتز، همین کتاب، مراجعه کنید). این مطالعات یافته‌های نامعقول و مهمی را برملا می‌سازند که می‌توان از آنها در محیط‌های آموزشی بهره گرفت.

اکنون تصور کنید که یک وکیل از یک شاهد عینی در حال پرس‌وجو است. وکیل از شاهد عینی می‌پرسد که آیا اطمینان دارد که حافظهٔ او در مورد رویدادهایی که در صحنهٔ جرم دیده دقیق است یا خیر. شاهد عینی جواب می‌دهد "تا وقتی زنده‌ام آن چهره از خاطرم نمی‌رود". با توجه به ده‌ها سال پژوهش، ما واقف هستیم که حافظهٔ شاهد عینی همیشه دقیق نیست. با این وجود، همچنین مهم است مشخص سازیم آیا می‌توان با توجه به میزان اطمینان شاهد از دقیق بودن حافظهٔ خود دقت واقعی حافظهٔ او را پیش‌بینی کرد یا خیر. در واقع، مواردی وجود داشته‌اند که در آن‌ها شاهد چیزی شبیه جملهٔ مذکور بیان می‌کند و سپس به جای اینکه به متهم اشاره کند به وکیل نگاه می‌کند. اطمینان شاهد عینی یک قضاوت فراشناختی است و پیشرفت اخیر در این زمینه نیز در کتاب پیش رو مرور خواهد شد (به پرفکت، همین کتاب، مراجعه کنید).

در جریان کتاب پیش رو، به بررسی کاربردهای فراشناخت در خصوص یادگیری کودکان (اشنایدر و لاکل)، آموزش بزرگسالان (کارول و پرفکت؛ ماکی و مک‌گوایر؛ دانلوسکی و همکاران؛ سان و شوارتز)، حافظهٔ شاهد عینی (پرفکت، مازونی و کریش) و بیماران عصب‌روان‌شناختی و بزرگسالان مسن (مولین و هرتسوگ) خواهیم پرداخت. در عین اینکه دو حیطهٔ اول در حال حاضر خوبی پیشرفت کرده‌اند، دو حیطهٔ دوم در ابتدای راه واقع شده‌اند. در این فصل به طور خلاصه تاریخچهٔ پژوهش‌های فراشناختی را مرور خواهیم کرد، مفاهیم کلیدی پایش و کنترل را معرفی می‌کنیم، در اهمیت فراشناخت در هشیاری تعمق می‌کنیم و بالاخره اینکه خوانندگان را به مطالعهٔ فصول باقیمانده ترغیب می‌کنیم.»