کتاب خصوصی گرایی و جهانی گرایی در اندیشه اسلامی معاصر

کتاب خصوصی گرایی و جهانی گرایی در اندیشه اسلامی معاصر نوشتهٔ طاها جابرالعلوانی است که با ترجمهٔ سیدمحمدحسین میرفخرائی منتشر شده است.

درباره کتاب خصوصی گرایی و جهانی گرایی در اندیشه اسلامی معاصر

دکتر طاها جابر العلوانی، اندیشمند مسلمان معاصر، یکی از کم‌شمار پژوهشگرانی است که کوشیده است چگونگی سازگاری میان ویژگی‌های اندیشهٔ اسلامی با جهانی‌گرایی را ترسیم کند. او در آثار مختلف خویش به تبیین ابعاد گوناگون این موضوع پرداخته است، اما در کتاب خصوصی‌گرایی و جهانی‌گرایی در اندیشهٔ اسلامی معاصر که از سلسله مباحث مربوط به مسائل حوزهٔ اندیشهٔ اسلامی است، به‌صورت مشخص به طرح مسئلهٔ فوق پرداخته است. سودمندی کتاب حاضر به دو ویژگی مهم آن بازمی‌گردد: نخست آنکه مباحث مطرح‌شده در آن از نگاه پژوهشگری آشنا با میراث اسلامی و درعین‌حال برخوردار از شناخت اندیشه‌های امروزی مورد بررسی قرار گرفته است و دوم آنکه اندیشهٔ اسلامی در سطحی کلان و دور از تجسم‌یافتگی در جزئیات و صبغه‌های مذهبی و فرقه‌ای در آن ارائه شده است.

شیخ طاها العلوانی در این کتاب، مسائل مربوط به کثرت‌‌‌گرایی و تنوع‌‌‌گرایی، خصوصی‌‌‌گرایی و جهانی‌‌‌گرایی، دوگانۀ من و دیگری، و دیگریِ خودی (مشابه) و دیگریِ متفاوت را با دیدگاهی فقهی بررسی کرده است. در عمق این دیدگاه نگرش روش‌‌‌شناسانه و معرفت‌‌‌شناسانۀ ایشان مشخص است ازاین‌‌‌رو این مباحث را می‌‌‌توان بررسی‌‌‌های روش‌‌‌شناسانه، معرفت‌‌‌شناسانه و فقهی دربارۀ خصوصی‌‌‌گرایی و جهانی‌‌‌گرایی دانست. کتاب حاضر سه ویژگی مهم دارد:

اول، نگرش انتقادی به فقه سنتی

دوم، تحلیل اثر عوامل تاریخی گوناگون در شکل‌‌‌گیری آن

سوم، تبیین کوتاهیِ فقه در ایفای نقشی که در این روزگار بر عهده دارد.

خواندن کتاب خصوصی گرایی و جهانی گرایی در اندیشه اسلامی معاصر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به درک اندیشهٔ اسلامی در خصوصی‌گرایی و جهانی‌گرایی پیشنهاد می‌کنیم. 

بخشی از کتاب خصوصی گرایی و جهانی گرایی در اندیشه اسلامی

«هویت چندبعدی یا ترکیبیْ یکی از نشانه‌های بسیار بارز جامعهٔ بشری در عصر ماست. این موضوع به تنوع آبشخورهای هویت بازمی‌گردد. افزون بر میراث فرهنگی و دیگر عناصر موجود در آن۱، عوامل دیگری نیز در ساخت هویت ما نقش‌آفرینی می‌کنند. تمدن و فرهنگ غربیْ با دانش، شیوه‌های زیست، و دیدگاه‌هایی دربارهٔ زندگی که برخلاف فرهنگ بومی است بر شکل‌گیری تصویر تمدنی ما اثر می‌گذارد. مادامی که عناصر شکل‌دهندهٔ این تصویر تغییر می‌کند، چنین تصویری دائماً در حال حرکت و دگرگونی خواهد بود و حالت تکامل و تحول خواهد داشت. گویی شخص، درون خود، شخصیت‌های متعددی می‌پرورد که بعضی از آن‌ها به گذشته مربوط‌اند و برخی به حال؛ یکی از آن‌ها به محیط ویژهٔ او بازمی‌گردد و دیگری به محیط‌های دیگر. همهٔ این شخصیت‌ها در هم می‌آمیزند و در درون هر شخص ازنو شکل می‌گیرند و در چارچوبی یکپارچه آشکار می‌شوند. این چارچوب ممکن است گاه سست و گاه منسجم و محکم باشد.

اندیشهٔ اسلامی، در اندک‌زمانی، توانست از دوگانهٔ «ویژه و شخصی» و «عمومی و جهانی» عبور کند. این اندیشه عناصر معرفتی بسیاری را که از تمدن‌های یونانی، فارسی و هندی برجای مانده بود در خود گنجاند و آن‌ها را در محیط ویژهٔ خود بومی ساخت و در هم آمیخت. اندیشهٔ اسلامی همچنین ادیان، فرهنگ‌ها و سنت‌های گوناگون را در جغرافیای بشری و فرهنگ گستردهٔ آن روزِ جهان اسلام، از اندلس تا چین، در خود گنجاند.

ازاین‌رو تاریخ هیچ‌گاه به یاد ندارد که مسلمانان دست به نابودی و ریشه‌کنیِ فرهنگ ملت‌هایی زده باشند که به اسلام پیوسته‌اند. آن ملت‌ها نیز در سیاق میراث فرهنگی خودْ اسلام را می‌نمایاندند، به‌طوری‌که گویی اسلام به‌سرعت به یکی از مؤلفه‌های مهم شخصیت فرهنگی آنان بدل شده بود. انسان‌شناسی فرهنگی‌تاریخیِ این ملت‌ها خودْ گواه این مدعاست. در این کتاب می‌توانیم از پایه‌های روشی و مفاهیم کلیدی مربوط به مسئلهٔ خصوصی‌گرایی و جهانی‌گرایی آگاهی یابیم. این کتاب، که به همت جناب آقای دکتر شیخ طاها جابر العلوانی تألیف یافته است، حاصل تلاش ایشان در سال‌های گذشته است. چاپ این کتاب را به ایشان پیشنهاد کردم و ایشان هم پذیرفتند و تشکر کردند.

شیخ طاها العلوانی، در این کتاب، مسائل مربوط به کثرت‌گرایی و تنوع‌گرایی، خصوصی‌گرایی و جهانی‌گرایی، دوگانهٔ من و دیگری، و دیگریِ خودی (یا مشابه) و دیگریِ متفاوت را با دیدگاهی فقهی بررسی می‌کند. در عمق این دیدگاه نگرش روش‌شناسانه و معرفت‌شناسانهٔ وی به‌وضوح نمایان است. ازاین‌رو این مباحث را می‌توان بررسی‌های روش‌شناسانه، معرفت‌شناسانه، و فقهی دربارهٔ خصوصی‌گرایی و جهانی‌گرایی دانست. ممکن است ما مشابه این کوشش را در میراث فقهی خود نیز ببینیم، اما با این تفاوت که آنچه در این میراث یافته‌ایم ازیکدستیِ روش‌شناسانه و معرفت‌شناسانه بی‌بهره است.»