کتاب خودشناسی

کتاب خودشناسی نوشتهٔ محمد بی‌باک در انتشارات یار مانا چاپ شده است. نزدیک به چهارده سال است که نگارنده با این دیدگاه با موضوع خودشناسی و آن هم به شیوۀ کار گروهی، خدماتی را ارائه نموده و با ارتباط با گروههای سنی مختلف، تحصیلات و موقعیت‌های اجتماعی متفاوت،‌ تجاربی را آموخته است. لزوم ثبت و ضبط و انتقال این تجربیات همراه با ارائۀ روش کار روشن و مشخص برای آموزشگران و مربیانی که علاقه‌مندند به همنوعان خود خدماتی ارائه نمایند،‌ انگیزه‌های اصلی تدوین این نوشتار بوده است.

کتاب پیش روی شما که با عنوان به کارگاه خودشناسی خوش آمدید تدوین شده است، محتوای اصلی خود را مدیون کتاب (تامس هریس، ۱۳۸۱) است که به دلیل غنای این کتاب و سنگین بودن محتوای آن لازم شد برای شرح و تبیین آن و نیز استخراج راهکارهای کاربردی خودشناسی، تغییر و رشد، و ارائه به دانش‌دوستان و علاقه‌مندان، شرح مختصری بر بخشی از آن نگاشته شود.

درباره کتاب خودشناسی

این نوشتار شامل هشت فصل است.

 فصل اول به فرایند معارفه و آشنایی اعضای گروه می‌پردازد و سپس اعضای گروه با روش خود واقعی،‌ با سبک زندگی و خودآرمانی آشنا می‌شوند.

 در فصل دوم شیوه‌نامه و ضوابط کار گروهی خودشناسی شرح داده می‌شود.

 در فصل سوم دیدگاه اریک برن معرفی می‌شود که به ابعاد وجود یعنی کودک، والد و‌ بالغ می‌پردازد و سپس نشانه‌ها و علایم شناخت بیشتر هر کدام را شرح می‌دهد.

 فصل چهارم کتاب به وضعیت‌های چهارگانه از دیدگاه اریک برن می‌پردازد و توضیح می‌دهد که وضعیت‌های اول تا سوم که مربوط به کودک و والد هستند و ناآگاهانه به سوی آنها سوق داده می‌شویم، با وضعیت آخر که آگاهانه انتخاب می‌شود،‌ تفاوت کیفی دارند و وضعیت چهارم که مربوط به بالغ است. وضعیتی که همه آرزو دارند با آن زندگی کنند، اما خیلی‌ها تا آخر عمرشان هم نمی‌توانند وارد آن شوند.

 فصل پنجم کتاب به فرایند تغییر، چرایی تغییر و اصل انتخاب در تغییر می‌پردازد.

 فصل ششم کتاب به وضعیتی می‌پردازد که تعادل و رابطۀ بهنجار میان ابعاد وجود به هم بریزد و ابعاد برای هم دردسر ایجاد کنند و سپس به راهکارهای برون‌رفت از آنها اشاره می‌کند.

 فصل هفتم کتاب یکی از فصل‌های بنیادی و مفهومی کتاب تلقی می‌شود. اگر بخواهیم نتیجۀ کارهای خودشناسی را در دو کلمه خلاصه کنیم، می‌گوییم: «رشد بالغ». این فصل به فرایند و ساز و کار این رشد، عوامل مؤثر، زیرساخت‌ها و نحوۀ شکل‌دهی و مدیریت آنها و نیز مبانی تصمیم‌گیری یا نظام ارزش‌ها می‌پردازد. در پایان فصل، موضوع عشق بالغانه به‌عنوان یکی از نتایج رشد بالغ بررسی می‌شود.

 فصل هشتم کتاب به‌منظور ارائۀ روش‌های علمی تغییر، تدوین و طراحی شده است. ابتدا با عنوان گفت‌وگویی درونی با خود،‌ به شناخت قطعه‌‌های مجزا، ولی مرتبط با هم از کودک، والد و بالغ پرداخته می‌شود و این نوشتار مورد تحلیل قرار می‌گیرد. در گام بعدی فرد به ارزیابی خود و تعیین میزان پیشرفت خود و در آخر به هدف‌گذاری و تدوین راهکارهای تحقق آنها می‌پردازد. این گام آخر، مسیر اکنون تا آیندۀ اعضای گروه را مشخص می‌کند.

کتاب خودشناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به کتاب‌های توسعهٔ فردی پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب خودشناسی

ارزیابی خود

اکنون می‌خواهیم یک تمرین مناسب برای ارزیابی از تغییرات شما ارائه کنیم. شما می‌توانید به کمک این روش به شناخت خوبی از سه مقطع گذشته، وضعیت فعلی و چشم‌انداز آیندۀ خود دست یابید. ابتدا نام خود را بنویسید. برای سه دورۀ زمانی: قبل از آنکه خودشناسی را شروع کنید، از زمان شروع خودشناسی تا اکنون، و از زمان حال تا رسیدن به وضعیت مطلوب خود در آینده. اول حجم و قدرت ابعاد وجود خود را با دایره نشان بدهید و دوم تناسب و نوع رابطه و نحوۀ تعامل والد، بالغ و کودک خود را نشان دهید.

یعنی بگویید قبل از آنکه خودشناسی را شروع کنید (می‌توانید دو مقطع زمانی برای گذشته در نظر بگیرید، گذشتۀ دور و گذشتۀ نزدیک)، کدام یک از ابعاد والد، بالغ و یا کودک شما قوی‌تر، بزرگ‌تر و فعال‌تر بود. دیگر اینکه چه تناسبی و رابطه‌ای میان آنها وجود داشت. از زمانی که خودشناسی را شروع کردید تا الان از این دو نظر چه تغییری کرده‌اید یعنی آیا حجم ابعاد وجود شما بزرگتر (قدرتمندتر) یا کوچکتر (ضعیف‌تر) شده است؟ آیا در رابطۀ میان آنها مثل آلودگی‌ها یا طرد، ‌اگر وجود داشته باشد، تغییری ایجاد شده است؟

در نقطۀ مطلوب و چشم‌انداز آیندۀ خود می‌خواهید حجم هر کدام از ابعاد کودک، والد و بالغ چقدر باشد و می‌خواهید کیفیت رابطۀ آنها چگونه باشد.