کتاب روانشناسی جنسیت

کتاب روانشناسی جنسیت با عنوان فرعی مردانگی و ترس از زنانگی نوشتهٔ مهدی چمی کارپور در انتشارات آرنا به چاپ رسیده است. کتاب حاضر کتابی است پیرامون جنسیت؛ پیرامون زنانگی و مردانگی؛ ماهیت، محدودیت‌ها و ملالت‌های جنسیت. جنسیت و مفاهیم مرتبط با آن مانند مردانگی و زنانگی، در بادی امر ممکن است که مفاهیمی بدیهی، واضح و ساده به نظر رسند. جنسیت پدیده‌ای است که ظاهراً در میان حیوانات و گیاهان نیز وجود دارد. بسیاری حیوانات و گیاهان نیز به‌صورت نر و ماده وجود دارند. اما این مسئله زمانی که وارد گونه انسان می‌شود، واجد پیچیدگی‌های زیادی می‌گردد. مانند بسیاری پدیده‌های دیگر که از زمان ورودشان به حیات ذهنی آدمی، معنایی دگرگون یافتند و به‌تدریج واجد پیچیدگی‌های بیشتری گشتند. جنسیت در حیوانات کاملاً به‌صورت غریزی و وراثتی رقم می‌خورد. به‌عنوان‌مثال، یک گوزن ماده یک گوزن ماده به دنیا می‌آید و در هر یک از مراحل زندگی خود به‌صورت غریزی و خودکار رفتارهای متناسب با جنس خود را از خود بروز می‌دهد. این گوزن ماده هیچ‌گاه مانند انسان جایگاه هر یک از دو جنس را مورد تفکر قرار نمی‌دهد و زیر سؤال نمی‌برد؛ پیرامون رفتارهای مناسب برای هر جنس تردیدی به ذهن خود راه نمی‌دهد؛ پیرامون ماهیت و مفهوم نرینگی و مادگی نمی‌اندیشد و ... اما وضعیت انسان متفاوت است. انسان این توانایی را دارد که بپرسد زن کیست و مرد کیست؟ مردانه کدام است و زنانه چیست؟ همه ما بارهاوبارها پیرامون مردانه‌ها و ‌زنانه‌ها شنیده‌ایم: رفتار زنانه، رفتار مردانه؛ تفکرات زنانه، تفکرات مردانه؛ علائق زنانه و علائق مردانه؛ و بسیاری زنانه‌ها و مردانه‌های دیگر.

درباره کتاب روانشناسی جنسیت

شاید این تفاوت میان انسان‌ها با حیوانات به نحو خوبی در تمایز میان دو مفهوم جنس و جنسیت بازنمایی گردد. جنس (اعم از مذکر یا مؤنث) یک مفهوم زیست‌شناختی/آناتومیکی است و مشخص می‌کند که یک شخص به لحاظ زیستی و آناتومیکی مرد است یا زن. اما جنسیت یک مفهوم روان‌شناختی است و به بازنمایی درونذهنی از جنس و هرآنچه (اعم از فکر، احساس، نگرش، رفتار) که با آن مرتبط است، اشاره دارد؛ لذا می‌توان گفت که آنچه میان انسان و حیوان مشترک است، مفهوم جنس است و نه جنسیت. پس به نظر می‌رسد که جنسیت یک مفهوم انسانی است و در واقع با تولد انسان و یا تولد تصور و تفکر در انسان متولد گشته است و معنا و بسط یافته است.

اما واقعاً جنسیت تا چه اندازه ریشه در جنس دارد؟ یا به‌عبارت‌دیگر ریشه این بازنمایی‌های ذهنی در کجاست؟ آیا همه مردانه‌ها و زنانه‌ها (اعم از تفکرات، احساسات، رفتارها و ...) ناشی از جنس آناتومیکی و زیست‌شناختی فرد است؟ ریشه در یادگیری‌های خانوادگی - اجتماعی شخص دارد؟ متأثر از تعاملات دوران کودکی با دیگران مهم است؟ ناشی از تخیلات و پویایی‌های درون‌روانی هشیار و ناهشیار آدمی است؟ این جنسیت به‌عنوان تفکرات، نگرش‌ها، تخیلات و احساسات یک شخص پیرامون مردانگی یا زنانگی خود از کجا می‌آید؟ امری است مطلق و غیر قابل تعدیل، یا انعطاف‌پذیر و باز به روی تغییر و تعدیل؟ یک ابداع، یک سازه فرضی و ساختگی اجتماعی است به تعبیر برخی نظریه‌پردازان فمینیست، یا ریشه‌های محکمتری در روان یا حتی بدن آدمی دارد؟ کتاب حاضر درعین‌حال که پاره‌ای پاسخ‌ها برای این پرسش‌ها فراهم می‌آورد، هم‌زمان، باعث ‌می‌گردد که این ‌پرسش‌ها در ذهن خواننده حتی برجسته‌تر گردند. چرا که به تعبیری از ژاک لکان (۱۹۰۱-۱۹۸۱)، روانکاو فرانسوی، دو مقوله حیات (زندگی و مرگ) و جنسیت (مردانگی و زنانگی)، در واقع دو پرسش بنیادین انسان هستند که نظام نمادین، قادر به ارائه پاسخی قطعی و نهایی برای آن‌ها نیست. در واقع این دو پرسش، نیروی محرکه بسیاری فعالیت‌های بشر و سرمنشأ خلق بسیاری آثار فکری، فرهنگی و هنری بوده است. نمونه‌ها در تاریخ حیات فکری انسان، بی‌شمار و در تاریخ فرهنگ و ادب خودمان نیز بسیار است.

کتاب روانشناسی جنسیت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به مطالعه در موضوعات روان‌شناسی پیشنهاد می‌شود.