کتاب تاریخ انگاره شیعی زیارت

کتاب تاریخ انگاره شیعی زیارت نوشته حامد خانی در انتشارات دانشگاه امام‌صادق به چاپ رسیده است

 درباره کتاب تاریخ انگاره شیعی زیارت

گفته‌اند زیارت کوششی است برای حضور در مکانی خاص؛ مکانی که کانون فیض قدسی دین تلقی می‌شود و از دید زائر امکان تجربۀ حضور شخصیت برجستۀ دین و تجلی‌اش بر وی آن‌جا بیش‌تر است. گاهی هم زیارت را سفری مذهبی تعریف کرده‌اند که چون با سختی‌های بسیار برای تهذیب نفس یا ریاضت کشیدن همراه است، صورت می‌پذیرد. گاه نیز آن را نوعی «احساس حضور» در یک محضر ماورایی و قدسی شناسانده‌اند؛ احساسی که ممکن است با رفتن به مکان‌هایی مقدس مثل مقابر بزرگان دین حاصل شود یا حتی بدون آن...

در بخش نخست می‌خواهیم با مروری بر آیین‌های زیارت در ادیان مختلف، پیشینۀ این آیین‌ها، مطالعات انجام‌شده دربارۀ آن‌ها و تحلیل‌های دین‌شناسانه از این پدیده درکی واضح‌تر از ابعاد مختلف آیین‌های زیارتی حاصل کنیم. این کوشش قرار است به ما بینشی بدهد که برای خوانش منابع کهن رویکرد مناسبی برگزینیم، به تاریکی‌ها و نقاط مبهم‌شان با چشمی مسلح بنگریم و نکته‌های پنهان در زوایای آن‌ها را دقیق‌تر تحلیل کنیم. دانش‌های مختلف اجتماعی از مطالعات تطبیقی سود بسیار می‌برند و مطالعات دین‌شناسانه هم به وسعت‌دیدی که با نظر در ادیان و جوامع مختلف حاصل می‌شود نیاز دارند. فصلی مُمتِع از این بخش به توضیح درک مسلمانان از مفهوم زیارت و آیین‌ها و کارکردهای مختلفش نزد ایشان اختصاص یافته است. بنا ست با این مرور مهم‌ترین ابهام‌ها دربارۀ تاریخ زیارات اسلامی، و اسباب و علل شکل‌گیری، و تحولات آن را دریابیم؛ ‌بدان امید که در قیاس شواهد بازمانده از فرهنگ اسلامی با سابقۀ دیگر فرهنگ‌ها بتوانیم به فرضیاتی نیز در توضیح این مسائل برسیم.

در بخش دوم قرار است اول‘ جایگاه متون کهن زیارتی را در بازنمایی تاریخ زیارات شیعی، و امکان بازسازی آن‌ها را بسنجیم. آن گاه در مطالعۀ موردی کتاب المزار سعد بن عبدالله اشعری، شیوه‌ای برای بازسازی اثر بجوییم. آخرین فصل از این بخش نیز به تحلیل محتوای کتاب سعد اختصاص دارد. می‌خواهیم نتایج حاصل از بازخوانی مزار اشعری برای مطالعۀ تاریخ زیارات شیعی را مرور کنیم. فرضیۀ این مطالعه آن است که سعد بن عبدالله اشعری از نظریه‌پردازان برجستۀ آیین‌های زیارت بوده، و تألیف اثر وی در یک دورۀ زمانی حساس در تاریخ تشیع نقش مهمی ــ هم در تثبیت هویت شیعیان هم در تثبیت آیین‌های زیارت شیعی ــ داشته است. بخش سوم هم به بازسازی متن کتاب المزار اشعری و تبیین نظریه‌پردازی‌های وی دربارۀ زیارت اختصاص دارد. در این بخش کتاب المزار اشعری بر پایۀ محتوا و طبق ساختاری که در بخش پیشین شناسایی شده، کنار هم قرار گرفته است.

در آخرین بخش قرار است بازگردیم و دستاوردهای مطالعۀ خود را با نظریات دین‌شناسانۀ مختلف که در بخش نخست اثر یاد کردیم تطبیق دهیم. می‌خواهیم با این کار دریابیم که مرور تاریخ زیارات شیعی چه کمکی به درک بهتر دین‌شناسان از ابعاد مختلف پدیدۀ زیارت می‌تواند بکند.

امیدوارم این مطالعه خوانندگان را متقاعد کند که تا شناخت آیین‌های زیارتی کهن و بعضاً منسوخ شیعیان، درک اسباب و علل رواج هر یک یا منسوخ‌ شدن‌شان،‌ ارتباط‌شان با شکل‌گیری، تثبیت، و تحولات بعدی جامعۀ شیعی و تأثیر جریان‌های فکری مختلف بر توسعۀ آیین‌های زیارتی راه درازی در پیش است.

خواندن کتاب تاریخ انگاره شیعی زیارت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 علاقه‌مندان به مطالعات فرق اسلامی و شیعه‌شناسی مخاطبان این کتاب‌اند.