کتاب عکاسی مستند: آموزش، تحلیل و نقد عکاسی مستند ایران و جهان

علی اکبر شیرژیان( -۱۳۶۰)، عکاس و مدرس هنر عکاسی است. در بخشی از کتاب در تعریف عکاسی مستند می‌خوانیم: «عکاسی مستند ثبت مردم در محیط طبیعی آنان توسط دوربین عکاسی است. براساس تاریخ عکاسی مستند اجتماعی، این رشته گونه انتقادی از عکاسی است که روی زندگی فردی و اجتماعی مردم متمرکز می‌باشد و هدف آن بالابردن آگاهی فکری آنان نسبت به خود و محیط‌شان است. در حقیقت عکاسی مستند اجتماعی، مردم و اثرات آنان روی همدیگر و ارتباط آنان با واقعیت را بررسی می‌کند بنابراین نمی‌توان فقط به ظاهر آن بسنده کرد و هر عکس که در آن انسان یا صحنه واقعی دیده می‌شود را مستند برشمرد، یا اینکه به اشتباه عکس از جنگل سبز را بیرون از حیطه عکاسی مُستند و عکاسی طبیعت قلمداد کرد. این شیوه ارزیابی توأم با خطا است چون به ظاهر امر بسنده می‌کند. بعنوان مثال عکاس مستند می‌تواند موضوع کار خود را تاثیرات مُخرب انسان بر محیط زیست انتخاب کند و از این طریق جنگل را موضوع کار خود قرار بدهد و در عکس او هیچ فرد انسان دیده نشود. پس اگر بیننده بمحض دیدن درخت در عکس، آن را عکاسی طبیعت شناسایی کند در حقیقت عکاسی مستند را محدود و کلیشه‌ای درک خواهد نمود و از تعریف دقیق عکاسی مستند اجتماعی که به رابطه «انسان با انسان» یا «انسان با خودش» یا «انسان با محیط» می‌پردازد عاجز خواهد ماند.»