کتاب سنت اسلام نواندیش در ایران معاصر

سیدمحسن آل‌ سیدغفور( -۱۳۴۸)، عضو هیأت علمی دانشگاه شهید چمران است. در بخشی از کتاب می‌خوانیم: «منظور از سنت اسلام لیبرال، سنتی است که از تلفیق دو خاستگاه فرهنگی اسلامی‌ـ‌ایران و غربی نشأت گرفته است. دغدغه و نگرانی اساسی این سنت نه حذف و طرد سنت اسلام فقاهتی با تکیه بر سنت لیبرال، بلکه اهتمام آن در اهمیت‌بخشی به ”عقل لیبرال“ در بازخوانی دین است. وارد کردن هرچه پررنگ‌تر عقل در حوزه‌ی دین، نظام پژوهشی این سنت را شکل می‌دهد. تلاش در ایجاد تعادل میان نصوص دینی و عقل اساس این سنت و نظام پژوهشی آن است. درنتیجه می‌توان گفت اگر در سنت اسلام فقاهتی محوریت از آن نص است‌؛ به‌گونه‌ای که عقل نقش چندانی در این سنت به عهده ندارد و اگر در سنت لیبرالی محوریت از آن عقل انسانی است و نصوص دینی و وحیانی در زندگی عمومی از جایگاهی برخوردار نیستند، سنت اسلام لیبرال بر این تلاش است تا با ایجاد تعادل میان آن دو، در ساحت سیاست و زندگانی عمومی، طرحی نو دراندازد. از دیگر سوی در امتداد چنین تفکر،‌ در سنت اسلام فقاهتی کلاسیک که مقرون به سنت ایران باستانی شده بود، حوزه‌ی سیاست و حاکمان آن تقدس آسمانی می‌یافتند. لذا حاکم بازتابی از دنیای متافیزیک محسوب می‌‌شد. ارمغان چنین اندیشه‌ای، اقتدار حاکم سیاسی در زندگانی عمومی است. اما از سوی دیگر در سنت غربِ مبتنی بر اومانیسم و ایمان به عقل و خرد انسانی منقطع از آسمان، سیاست کاملاً سکولار است. تعارض حاصل از آن دو و این‌که چگونه می‌توان دستاوردهای هر دو را با هم توضیح داد، بر عهده‌ی سنت اسلام لیبرال است. این سنت بر تلاش است تا نشان دهد: اولاً اسلام در تنافی و تغایر با علم قرار نداشته و بسیاری از احکام آن‌ از مبانی علمی برخوردار است. ثانیاً اسلام آن‌گونه که نشان داده می‌شود در همراهی با استبداد قرار ندارد و از استعدادهایی برخوردار است که علاوه بر محو استبداد ــ که عاملی در انحطاط جهان اسلام است‌ ــ مشارکت عمومی ملت را دامن زند».