کتاب سیدحسین فاطمی و تحولات سیاسی ایران

رزا ناظم در کتاب «سید حسین فاطمی و تحولات سیاسی ایران (۱۳۲۹ ـ ۱۳۳۲ ش.)» نقش سید حسن فاطمی را در تحولات سیاسی سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۲ بررسی کرده است. این دوره از تاریخ ایران که با نخست‌وزیری دکتر محمد مصدق همراه بود مقطعی مهم در تاریخ معاصر به‌ویژه مبارزات ملی مردم ایران تلقی می‌شود. نهضت ملی ایران بر محور ملی کردن صنعت نفت به پیشوایی مصدق منجر به تحولات و رخدادهای مهمی در عرصه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی شد. در این دوره از یک سو شاه و دربار به چالش کشیده شد تا بر مبنای قانون اساسی مشروطیت سلطنت کند و از سوی دیگر، در مقابله با شرکت نفت جنوب، دولت ایران، با انگلیس رویاروی شد و مرحله‌ای نوین در مبارزات ضداستعماری تجربه شد. در چنین شرایط پیچیده، حساس و ویژه‌ای، سیدحسین فاطمی نخست در سمت معاونت سیاسی- پارلمانی و سپس در سمت وزیر امور خارجه ایفای نقش کرد. این نوشتار نقش فاطمی در تحولات سیاسی در خلال مناصب بالا طی سال‌های ۲۹ ـ ۱۳۳۲ ش را بررسی و ارزیابی کرده است. ازجمله، نقش او در تنظیم روابط خارجی مصدق، در مقابله جدی با انگلستان، شخصیت رادیکالی و جنجالی فاطمی در عرصه مطبوعات و سیاست و تاثیر آن بر جهت‌گیری های سیاسی مصدق و تاثیر او به عنوان نیروی فشار روانی و تبلیغی بر دولت مصدق. مباحث یاد شده در سه بخش از فعالیت سیاسی فاطمی مطرح شده‌اند. ۱. دوران پیش از معاونت ۲. دوران معاونت سیاسی- پارلمانی ۳. دوره وزارت خارجه. دوره نخست فعالیت فاطمی (بخش یکم) بیشتر صبغه مطبوعاتی دارد. حضور فاطمی به عنوان معاون سیاسی ـپارلمانی در بخش دوم مورد بررسی قرار گرفته است. این بخش در چهار فصل، نخست‌وزیری مصدق، تصویب و اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت، انتخابات مجلس هفدهم و ترور فاطمی تنظیم شده است. بخش سوم اختصاص به دوره وزارت امور خارجه فاطمی دارد. این بخش در سه فصل؛ دولت دوم مصدق، سیاست خارجی و کودتا تنظیم شده است.