کتاب اپی ژنتیک

کتاب اپی ژنتیک نوشته کث انیس به این سؤال می‌پردازد که چگونه سلول‌هایی با ماده‌ی ژنتیکی یکسان، وظایف متفاوتی پیدا می‌کنند و چرا ژن‌ها به‌تنهایی توضیح‌دهنده‌ی تمام ویژگی‌های ما نیستند. نویسنده از مفاهیم پایه‌ی ژنتیک آغاز کرده است تا نقش نشانه‌های مولکولی، بسته‌بندی ماده‌ی ژنتیکی و عوامل محیطی را در تنظیم فعالیت ژن‌ها توضیح دهد. امیرحسین آخوندی این کتاب را ترجمه کرده و انتشارات شیرازه کتاب ما این کتاب را منتشر کرده است. مثال‌هایی از تمایز سلولی، دوقلوهای همسان و تکوین جنین، ارتباط میان وراثت و محیط را روشن می‌کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اپی ژنتیک

کتاب اپی ژنتیک نوشته کث انیس، موضوع تنظیم فعالیت ژن‌ها را از نقطه‌ای آغاز می‌کند که دانستن توالی دی‌ان‌ای دیگر برای توضیح عملکرد بدن کافی نیست. سلول‌های مغز، پوست و کبد تقریباً اطلاعات ژنتیکی یکسانی دارند اما پروتئین‌های متفاوتی تولید می‌کنند. نویسنده این تفاوت را به‌عنوان مسئله‌ای بنیادی مطرح کرده است تا نقش سازوکارهای اپی‌ژنتیکی را توضیح دهد. مباحث آغازین، ژن‌ها، آران‌ای، پروتئین‌ها، کروموزوم‌ها و تقسیم سلولی را معرفی می‌کنند. بخش‌های بعدی با عنوان‌هایی مانند «تغییرات هیستون»، «بازآرایی کروماتین» و «موقعیت در هسته»، رابطه‌ی شکل بسته‌بندی ماده‌ی ژنتیکی و امکان رونویسی از ژن‌ها را دنبال می‌کنند. تصویرها و گفت‌وگوهای کوتاه میان اجزای سلول نیز در کنار توضیح‌ها قرار گرفته‌اند. این شیوه، فرایندهای مولکولی را به موقعیت‌هایی قابل‌تصور تبدیل می‌کند؛ برای نمونه، پروتئین‌ها گاهی در نقش پیام‌رسان یا مسئول خاموش‌کردن یک ژن ظاهر می‌شوند. موضوع اصلی صرفاً معرفی چند مولکول نیست؛ مسئله، همکاری مجموعه‌ای از عوامل برای ایجاد و حفظ ویژگی‌های هر نوع سلول است.
کتاب اپی ژنتیک برای توضیح این همکاری، اطلاعات ژنتیکی را به دفترچه‌ی راهنما و نشانه‌های اپی‌ژنتیکی را به حاشیه‌نویسی‌ها و علامت‌گذاری‌های همان دفترچه تشبیه می‌کند. این تشبیه نشان می‌دهد که وجود یک دستور با استفاده‌شدن از همان دستور تفاوت دارد. نویسنده سپس از متیل‌دارشدن دی‌ان‌ای، تغییرات پروتئین‌های هیستون و نقش آران‌ای‌های تنظیمی سخن می‌گوید. بحث‌ها از مقیاس مولکول فراتر می‌روند و به تکوین جنین، نقش‌گذاری ژن‌ها و غیرفعال‌سازی کروموزوم ایکس می‌رسند. بخش مربوط به طبیعت و تربیت نیز بررسی می‌کند که تجربه‌ها و مواجهه‌های محیطی چگونه ممکن است بر الگوهای فعالیت ژن‌ها اثر بگذارند. مطالعات دوقلوها در این میان، فرصتی برای مقایسه‌ی شباهت ژنتیکی و تفاوت‌های اپی‌ژنتیکی فراهم می‌کنند. نویسنده اختلاف‌نظر درباره‌ی تعریف اپی‌ژنتیک را نیز مطرح کرده است؛ به‌ویژه این پرسش که پایداری تغییرات در تقسیم سلولی تا چه اندازه باید شرط این تعریف باشد. مخاطب درنتیجه با مفاهیم این حوزه و مرزهای پرسش‌های پژوهشی آشنا می‌شود و تفاوت میان انتقال ویژگی‌ها در نسل‌های سلولی و وراثت از والد به فرزند را بهتر تشخیص می‌دهد.

خلاصه کتاب اپی ژنتیک

کتاب اپی ژنتیک توضیح می‌دهد که توالی ژن‌ها تنها سطح اطلاعات مؤثر در فعالیت سلول نیست. نشانه‌های شیمیایی روی دی‌ان‌ای و هیستون‌ها، آرایش کروماتین و مولکول‌های آران‌ای در تعیین ژن‌های فعال یا خاموش نقش دارند. سلول‌ها به کمک این تنظیم‌ها تخصص پیدا می‌کنند و هنگام تقسیم، بخشی از ویژگی‌های خود را حفظ می‌کنند. نویسنده همچنین نشان داده است که الگوهای اپی‌ژنتیکی می‌توانند هنگام تکوین جنین بازتنظیم شوند یا در پاسخ به برخی عوامل محیطی تغییر کنند. نمونه‌های مربوط به تغذیه‌ی موش‌های آگوتی و مقایسه‌ی دوقلوهای همسان، پیوند میان محیط و فعالیت ژن‌ها را توضیح می‌دهند. ایده‌ی محوری، کنارگذاشتن تقابل مطلق وراثت و محیط است؛ ویژگی‌های بدن از تعامل اطلاعات ژنتیکی، سازوکارهای تنظیمی و شرایط زندگی شکل می‌گیرند. این تعامل شبکه‌ای از فرایندهای وابسته به هم است، نه نتیجه‌ی عملکرد یک عامل منفرد.

چرا باید کتاب اپی ژنتیک را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اپی ژنتیک را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مفاهیم پایه‌ی ژنتیک را پیش از ورود به بحث تنظیم ژن‌ها مرور می‌کند.
• تفاوت میان داشتن یک ژن و فعال‌بودن همان ژن را توضیح می‌دهد.
• نقش بسته‌بندی دی‌ان‌ای و نشانه‌های شیمیایی را در تخصص‌یافتن سلول‌ها روشن می‌کند.
• نمونه‌های پژوهشی را برای بررسی ارتباط وراثت، محیط و تفاوت‌های دوقلوها کنار هم قرار می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب اپی ژنتیک به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که به رابطه‌ی وراثت و محیط علاقه دارند.
• دانشجویانی که به‌دنبال آشنایی مقدماتی با تنظیم فعالیت ژن‌ها هستند.
• علاقه‌مندان به زیست‌شناسی که می‌خواهند درباره‌ی تمایز سلولی، تکوین جنین و تفاوت‌های دوقلوهای همسان بیشتر بدانند.