کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی

کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی نوشته سیدجواد ورعی، رابطه‌ی قواعد فقهی با رفتار سیاسی شهروندان و دولتمردان را بررسی می‌کند. نویسنده از تعریف مفاهیم آغاز کرده و سپس به منابع استنباط احکام و قواعدی مانند مشورت، مساوات و حفظ نظام می‌رسد. پرسش محوری کتاب، چگونگی استفاده از منابع فقه برای تعیین حکم مسائل سیاسی است؛ مسائلی که ممکن است نمونه‌ی مستقیمی در آیات و روایات نداشته باشند. انتشارات میراث شرق این پژوهش را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی

کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی حاصل درس‌های سیدجواد ورعی در مؤسسه‌ی بین‌المللی فقهناست. نویسنده موضوع فقه سیاسی را رفتار سیاسی اشخاص حقیقی و حقوقی می‌داند؛ بنابراین بحث فقط درباره‌ی وظایف فردی شهروندان نیست. رابطه‌ی حکومت با مردم، مناسبات دولت‌ها و حدود مسئولیت کارگزاران نیز در قلمرو این دانش قرار می‌گیرند.

این کتاب در ۱۴ درس تنظیم شده است. درس‌های آغازین، معنای فقه و سیاست، پیشینه‌ی قواعد فقهی و تفاوت قاعده‌ی فقهی با قاعده‌ی اصولی را توضیح می‌دهند. سیدجواد ورعی همچنین ضابطه‌ی فقهی و نظریه‌ی فقهی را از قاعده جدا کرده تا کاربرد اصطلاحات روشن شود. بخش مربوط به پیشینه، شماری از آثار فقیهان را معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که قواعد فقهی گاهی در کنار مباحث ادبی و اصولی بررسی شده‌اند. هر درس اهداف مشخصی دارد و بخش‌های خلاصه و پرسش و پژوهش، زمینه‌ی مرور مطالب و بررسی بیشتر موضوع را فراهم می‌کنند.

کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی در ادامه، منابع استخراج احکام را به بحث می‌گذارد. عقل، قرآن، سنت، سیره‌ی عقلا و سیره‌ی متشرعه در این مباحث جایگاه دارند. نویسنده تفاوت میزان استفاده از منابع در عبادات و مسائل سیاسی را توضیح داده است؛ عبادات جزئیاتی دارند که تعیین آن‌ها به بیان شرع وابسته است اما مسائل سیاسی تازه، استفاده‌ی گسترده‌تری از عقل و عرف را پیش می‌کشند. درس‌هایی مانند چگونگی دلالت قرآن و روایات بر احکام و قواعد و نقش عرف در استنباط، مسیر رسیدن از منابع به حکم را نشان می‌دهند.

مباحث پایانی به قاعده‌ی عدم ولایت و حق تعیین سرنوشت، مشورت، وجوب حفظ نظام، مساوات و مواسات اختصاص دارند. سیدجواد ورعی در بحث حفظ نظام، معنای نظام اجتماعی و نظام سیاسی را تفکیک می‌کند و شرایط وجوب حفظ نظام سیاسی را مطرح کرده است. بحث مساوات نیز برابری در حقوق، قانون و مجازات را در بر می‌گیرد. این ترتیب، مطالعه‌ی قواعد را به پرسش‌هایی درباره‌ی حقوق عمومی، تصمیم‌گیری و مسئولیت سیاسی پیوند می‌دهد.

خلاصه کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی

کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی بر این ایده استوار است که تعیین حکم رفتار سیاسی، علاوه‌بر شناخت منابع معتبر، به شناخت قواعد کلی و شیوه‌ی تطبیق آن‌ها بر مصادیق نیاز دارد. قاعده‌ی اصولی ابزار استنباط حکم کلی است اما قاعده‌ی فقهی بر موارد خود منطبق می‌شود و حکم آن‌ها را روشن می‌کند. نویسنده سپس نقش‌های متفاوت عقل را شرح می‌دهد: عقل گاهی حکم مستقل دارد و گاهی در فهم دلیل لفظی، محدودکردن دامنه‌ی حکم یا تفسیر متن نقش ایفا می‌کند.

آیات و روایات نیز از راه صراحت، ظهور، اطلاق، عموم و علت بیان‌شده در متن، مبنای استخراج قواعد قرار می‌گیرند. بحث اعتبار سیره‌های عقلایی تازه، مسئله‌ی دیگری است که اختلاف دیدگاه فقیهان را آشکار می‌کند. دغدغه‌ی اصلی، توضیح مبانی داوری فقهی درباره‌ی مناسبات سیاسی و موضوعات تازه‌ی اداره‌ی جامعه است.

چرا باید کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفاوت قاعده‌ی فقهی، قاعده‌ی اصولی و ضابطه‌ی فقهی را روشن می‌کند.
• شیوه‌های استخراج قواعد از آیات و روایات را همراه نمونه توضیح می‌دهد.
• دیدگاه‌های متفاوت درباره‌ی اعتبار سیره‌های عقلایی تازه را معرفی می‌کند.
• پرسش‌های پایان درس، امکان سنجش دریافت مطالب و پیگیری مباحث را فراهم می‌کنند.

خواندن کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب درس نامه قواعد فقه سیاسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• طلاب علاقه‌مند به مبانی استنباط احکام سیاسی.
• دانشجویان علوم سیاسی و حقوق که رابطه‌ی فقه و حقوق عمومی را مطالعه می‌کنند.
• خوانندگان آشنا با اصطلاحات مقدماتی فقه که به مسائل حکومت علاقه دارند.