کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه

کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه (بررسی ظرفیت‌های نظام ولایت فقیه در مواجهه با چالش بازگشت‌پذیری) نوشته محسن زواری، مسئله‌ی فاصله‌گرفتن حکومت از مبانی و اهداف خود را از منظر فقه سیاسی شیعه بررسی می‌کند. مؤسسه پژوهشی فقه نظام این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده بازگشت‌پذیری را فقط به معنای تغییر اصل حکومت نمی‌داند؛ او تغییر جهت در ارزش‌ها، ساختارها و عملکرد حکومت را نیز در همین چارچوب قرار می‌دهد. پرسش اصلی، ظرفیت فقه سیاسی برای پیشگیری از این تغییرات و مواجهه با آن‌هاست. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه

کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه پژوهشی در حوزه‌ی فقه سیاسی است که محسن زواری در آن، مسئله‌ی دوام حکومت و حفظ جهت‌گیری‌های بنیادین نظام ولایت فقیه را بررسی کرده است. نویسنده از این فرض آغاز می‌کند که هیچ حکومتی از امکان تغییر مسیر مستثنا نیست. او میان باقی‌ماندن ظاهر یک نظام و پایبندی به مبانی، اصول و اهداف آن تفاوت می‌گذارد. موضوع پژوهش، شناسایی احکام، قواعد، ادله و پاسخ‌هایی است که فقه سیاسی شیعه برای مواجهه با چنین وضعیتی در اختیار می‌گذارد. بحث در چهار فصل پیش می‌رود: مفاهیم و کلیات؛ مصادیق و سطوح چالش‌های بازگشت‌پذیری؛ ظرفیت‌های پیشگیرانه؛ ظرفیت‌های تقابلی. فصل نخست دو برداشت از نسبت فقه و سیاست را توضیح می‌دهد: برداشتی که همه‌ی فقه را ناظر به اداره‌ی جامعه می‌داند و برداشتی که سیاست را یکی از حوزه‌های فقه در نظر می‌گیرد. نویسنده همچنین مفهوم ترمیدور را در ادبیات سیاسی مرور کرده است تا معنای موردنظر خود از بازگشت‌پذیری را مشخص کند. روش منتخب پژوهش، اجتهاد با رویکرد حکومتی است؛ روشی که مسئله‌ی اداره‌ی جامعه را در بررسی احکام در نظر می‌گیرد.
کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه در ادامه، میان نظریه‌ی ولایت فقیه و نظام برآمده از آن تمایز می‌گذارد. بحث درباره‌ی ماهیت ولایت، صفات رهبر و حدود وظایف او، در کنار موضوعاتی مانند حقوق شهروندان، قانون‌گذاری، تشکیلات و کارگزاران قرار گرفته است. این تفکیک نشان می‌دهد که نویسنده آسیب‌پذیری را فقط مسئله‌ای مربوط به رأس قدرت نمی‌داند؛ او اجزای اداره‌ی حکومت را نیز وارد بررسی می‌کند. فصل پیشگیرانه موضوعاتی مانند جلوگیری از فساد قدرت، محدودکردن قانون‌گریزی، عدالت و انسجام اجتماعی را در بر می‌گیرد. فصل تقابلی به مباحثی مانند حکم حکومتی، نهاد امنیت، دفاع، صلح و حفظ نظام اختصاص دارد. نویسنده در این چارچوب، اجتهاد و مصلحت را نیز در نسبت با انعطاف‌پذیری حکومت بررسی می‌کند. خواننده با شیوه‌ای از صورت‌بندی مسائل سیاسی در دستگاه فقهی آشنا می‌شود که مبانی اعتقادی، نهادها، قواعد و احکام را کنار هم قرار می‌دهد. استدلال‌های این پژوهش در چارچوب پذیرش مبانی حکومت اسلامی و ضرورت حفظ نظام ولایت فقیه شکل گرفته‌اند.

خلاصه کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه

محسن زواری در کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه، نخست موضوع تغییر را روشن می‌کند: حکومت ممکن است به‌کلی دگرگون شود یا بدون ازدست‌دادن عنوان و ظاهر خود، از جهت‌گیری‌های تعریف‌شده فاصله بگیرد. نویسنده سپس عناصر در معرض این تغییر را از مبانی و ارزش‌ها تا ساختار و کارکردها دسته‌بندی می‌کند. ایده‌ی محوری پژوهش، تفکیک دو نوع مواجهه است. مواجهه‌ی پیشگیرانه به شرایطی مربوط می‌شود که می‌توانند زمینه‌ی انحراف را محدود کنند؛ از جمله عدالت، رعایت قانون و تعیین حقوق و وظایف کارگزاران. مواجهه‌ی تقابلی، پاسخ به تهدیدها و چالش‌های پدیدآمده را در بر می‌گیرد. نویسنده ظرفیت‌های هر دو حوزه را در مبانی، نهادها، قواعد و احکام فقه سیاسی جست‌وجو کرده است. مسئله‌ی ثبات اصول در کنار امکان تغییر تصمیم‌های حکومتی نیز بخشی از همین بررسی است.

چرا باید کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان تغییر اصل حکومت و فاصله‌گرفتن اجزای آن از اهداف اولیه را توضیح می‌دهد.
• خواننده با تفکیک ظرفیت‌های پیشگیرانه و تقابلی در فقه سیاسی آشنا می‌شود.
• این پژوهش جایگاه قانون‌گذاری، تشکیلات و حقوق شهروندان را در بحث حفظ جهت‌گیری حکومت مشخص می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بازگشت پذیری در نظام ولایت فقیه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران فقه سیاسی که مسئله‌ی حفظ و تغییر نظام‌های سیاسی را بررسی می‌کنند.
• دانشجویان اندیشه‌ی سیاسی اسلام که به نسبت اجتهاد و حکومت علاقه دارند.
• خوانندگان آشنا با مباحث ولایت فقیه که به تحلیل اجزای حکومت علاقه‌مندند.