کتاب درگشت

کتاب درگشت نوشته ریحانه افضلی، داستان نازگل و مادرش را در مسیر ترک هرات و رسیدن به مرز ایران روایت می‌کند. این دو زن در فضایی آکنده از ناامنی و محدودیت‌های طالبان، برای سفری بدون همراه مرد آماده می‌شوند؛ سفری که حتی آغازش به اجازه‌ها، فهرست‌ها و همراهی دیگران وابسته است. انتشارات هفت اقلیم هنر این کتاب را منتشر کرده است. خاطرات خانه و پدر، دلبستگی نازگل به کتاب‌ها و انتظار در مسافرخانه‌ای مرزی، بخش‌های مهم این روایت را شکل می‌دهند. مسئله فقط عبور از یک مرز نیست؛ حفظ میل به زندگی در میان ترس و بلاتکلیفی نیز مطرح است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درگشت

کتاب درگشت اثر ریحانه افضلی، تجربه‌ی ناامنی و ترک خانه را از دریچه‌ی زندگی دختری به نام نازگل پیش می‌برد. نازگل دانشگاه را از دست داده است و در کنار مادرش، زیر سایه‌ی محدودیت‌هایی زندگی می‌کند که رفت‌وآمد، مطالعه و حتی دیده‌شدن زنان را مسئله‌ساز کرده‌اند. روایت میان سفر، خاطرات خانه و تجربه‌ی انتظار جابه‌جا می‌شود. گذشته در ذهن شخصیت اصلی حضوری پیوسته دارد؛ بوها، صداها و اشیا می‌توانند او را از جاده به حیاط خانه یا کنار پدر ببرند. توصیف‌ها اغلب از دریافت‌های حسی آغاز می‌شوند: بوی خاک مرطوب، رنگ قاب پنجره‌ها، صدای باران و گرمای اتاق. همین جزئیات نشان می‌دهند خانه برای نازگل صرفاً یک ساختمان نیست؛ محل پیوند خاطره‌ها و تعلقاتی است که ترکشان به تصمیمی آسان تبدیل نمی‌شود. روایت همچنین از بیان اول‌شخص به سوم‌شخص تغییر می‌کند و تجربه‌ی درونی نازگل را در کنار رفتارهای قابل‌مشاهده‌ی او قرار می‌دهد.
کتاب درگشت رابطه‌ی مادر و دختر را در مرکز کشمکش میان مراقبت و محدودیت قرار داده است. مادر برای حفظ امنیت دخترش مدام خطرها را پیش‌بینی می‌کند؛ نازگل نیز میان درک نگرانی‌های مادر و نیاز به خواندن، خندیدن و خیال‌پردازی گرفتار است. گفت‌وگوهای شخصیت‌ها واژگان و صورت‌های گفتاری رایج در افغانستان را حفظ می‌کنند و فضای زندگی آنان را ملموس‌تر می‌سازند. مسافرخانه‌ی مرزی نیز فقط محل اقامت نیست؛ راهروها، بالکن‌ها و اتاق‌هایش مرزهای نانوشته‌ی حضور زنان را آشکار می‌کنند. خانواده‌های منتظر، خبرهای ضدونقیض و نگرانی از فهرست عبور، زندگی روزانه را به تعلیق کشانده‌اند. کتاب‌خواندن در چنین فضایی معنایی فراتر از سرگرمی پیدا می‌کند. رمان بربادرفته برای نازگل مجالی می‌سازد تا فقدان خانه و دگرگونی جهان آشنایش را در تجربه‌ی شخصیت‌های دیگری بازبشناسد. شوخی‌های کوتاه و خیال‌پردازی درباره‌ی شهر روشن دوردست نیز در کنار اضطراب حضور دارند. این لحظه‌ها مانع از آن می‌شوند که شخصیت اصلی فقط در رنج و ترس تعریف شود. توجه به این نوسان‌های عاطفی، تجربه‌ی انتظار را از یک وضعیت اداری فراتر می‌برد و به بخشی از زندگی ذهنی و جسمی شخصیت‌ها تبدیل می‌کند.

خلاصه داستان درگشت

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
نازگل و مادرش به کمک غفورخان، سوار تاکسی از هرات راهی مرز می‌شوند. آنان برای عبور بدون محرم مرد، ناچارند به همراهی راننده و تدبیرهایی متکی باشند که امنیتشان را تضمین نمی‌کنند. نازگل در طول راه میان تماشای بیرون و یادآوری روزهای خانه در رفت‌وآمد است؛ روزهایی که نگرانی مادر، محرومیت از دانشگاه و ترس از طالبان بر زندگی‌شان سایه انداخته بود. او رمان امانت‌گرفته‌ی بربادرفته را نیز همراه آورده است؛ کتابی که جدایی از آن برایش آسان نیست. مادر و دختر در مسافرخانه‌ای نزدیک مرز مستقر می‌شوند و منتظر قرارگرفتن نامشان در فهرست عبور می‌مانند. آشنایی با خانواده‌ی یکاولنگی‌ها اندکی از تنهایی آنان می‌کاهد اما خبر بازگرداندن مسافران و نگرانی از سفر دو زن تنها، انتظار را دشوارتر می‌کند. نازگل در میان گفت‌وگوها، مطالعه و خیال‌پردازی، پیوسته امکان رفتن یا گرفتارماندن را در ذهنش مرور می‌کند.

چرا باید کتاب درگشت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درگشت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• روایت، تأثیر محدودیت رفت‌وآمد زنان را در جزئیات یک سفر نشان می‌دهد.
• رابطه‌ی مادر و دختر، تعارض میان محافظت و استقلال را آشکار می‌کند.
• توصیف‌های حسی، پیوند خاطره و دلبستگی به خانه را ملموس می‌سازند.
• حضور کتاب‌خواندن و خیال‌پردازی، امکان شناخت پناهگاه‌های ذهنی نازگل را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب درگشت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های اجتماعی درباره‌ی زندگی زنان در افغانستان.
• خوانندگانی که به تجربه‌ی مهاجرت، ترک خانه و انتظار در مرز علاقه دارند.
• کسانی که روابط مادر و دختر و بازتاب اضطراب در ذهن شخصیت‌ها را دنبال می‌کنند.