کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت

کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت، نوشته رضا داوری اردکانی، پرسش از معنای ملت را به مسئله‌ی حق حاکمیت و قانون‌گذاری پیوند می‌دهد. نویسنده میان مردم یک سرزمین و ملت به‌معنای سیاسی آن تمایز قائل می‌شود و توضیح می‌دهد که سابقه‌ی یک فرهنگ، به‌تنهایی، نشانه‌ی وجود ملت به‌معنای جدید نیست. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. بحث تغییر معنای واژه‌ی ملت در فارسی، نقطه‌ی ورود به تأمل درباره‌ی مشروطیت، حقوق مردم و نسبت ملیت با تجدد است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توان از طاقچه خرید و دانلود کرد.

درباره کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت اثر رضا داوری اردکانی

کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت حاصل کنار هم قرارگرفتن دو اثر به قلم رضا داوری اردکانی با عنوان‌های «ناسیونالیسم و انقلاب» و «ناسیونالیسم، استقلال و حاکمیت ملی» است. کتاب حاضر شامل دیباچه و آغاز درآمد است. دیباچه، علاوه‌بر توضیح موضوع، گزارشی از مسیر فکری نویسنده و نسبت او با فلسفه و سیاست را به دست می‌دهد.

رضا داوری اردکانی موضوع اصلی را پیدایش ملت، قوام ملیت و معنای حاکمیت ملی معرفی کرده است. او می‌خواهد روشن کند که مردم چگونه خود را صاحب کشور، برخوردار از حقوق و شریک در اداره‌ی امور می‌شناسند. تغییر معنای ملت از کیش و آیین به‌معنای سیاسی بررسی می‌شود. نویسنده برای توضیح این تغییر به فلسفه‌ی فارابی و جایگاه قانون در اندیشه‌ی ایرانی رجوع می‌کند. او پیوند احتمالی میان معنای قدیم و جدید را به‌صورت حدس مطرح کرده است.

کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت بازنگری رضا داوری اردکانی در نوشته‌های خودش را نشان می‌دهد. او به‌جای محدودکردن ایدئولوژی‌ها به شعارها، تحقق آن‌ها را در روابط مردم و عملکرد سازمان‌ها مهم می‌شمارد. بنابراین تجربه‌ی مطالعه‌ی این کتاب منجر به بررسی پیش‌فرض‌ها، تمایزگذاری میان مفاهیم و پرسش از شرایط تاریخی سیاست می‌شود.

خلاصه کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت

مردم با ملت متفاوت است. مردم ممکن است سابقه‌ی فرهنگی و زندگی مشترک داشته باشند، اما ملتْ وحدتی سیاسی است که به تعلق خود به کشور و حق مشارکت در حکومت آگاهی دارد. تغییر معنای ملت در فارسی نشانه‌ی دگرگونی جایگاه مردم از رعیت به صاحبان حق معرفی می‌شود. نویسنده وجود قانون‌گذاران در گذشته را انکار نمی‌کند؛ مسئله‌ی او پیدایش حق قانون‌گذاری برای مردم است.

کتاب حاضر به نسبت ملیت با مشروطیت، تجدد و حاکمیت ملی می‌پردازد. رضا داوری اردکانی میان تعلق به سرزمین و ایدئولوژی ناسیونالیستی تفاوت می‌گذارد. مفاهیم سیاسی را نباید فقط از روی مقبولیت شعارها سنجید؛ معنای آن‌ها به شرایط پیدایش، شکل تحقق و اثری بستگی دارد که در زندگی جمعی می‌گذارند.

چرا باید کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• بحث تغییر معنای ملت، پیوند واژه‌های سیاسی با حقوق مردم و منشأ قانون را تبیین می‌کند.
• تمایز میان احساس ملیت و ناسیونالیسم، امکان بررسی ادعاهای مربوط به هویت ملی را فراهم می‌کند.
• دیباچه، نمونه‌ای از بازنگری نویسنده در داوری‌های سیاسی خودش را ارائه می‌دهد.
• درآمد، توجه را از جذابیت شعارها به آثار ایدئولوژی‌ها در سازمان‌ها و روابط اجتماعی منتقل می‌کند.

خواندن کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه‌ی سیاسی که به رابطه‌ی ملت، قانون و حاکمیت علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند تفاوت پیشینه‌ی فرهنگی ایران و مفهوم سیاسی ملت را بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به موضوع مشروطیت و دگرگونی جایگاه مردم در حکومت.
• پژوهشگرانی که نقد ایدئولوژی و اخلاق گفت‌وگوی فکری دغدغه‌ی آن‌هاست.

درباره رضا داوری اردکانی

رضا داوری اردکانی، زاده‌ی ۱۵ خرداد ۱۳۱۲ در اردکان، فیلسوف، اندیشمند ایرانی و استاد بازنشسته‌ی گروه فلسفه‌ی دانشگاه تهران به شمار می‌رود. او از نخستین ایام شکل‌گیری فرهنگستان علوم در سال ۱۳۶۸ به عضویت پیوسته‌ی آن درآمد و از سال ۱۳۷۷ عهده‌دار ریاست این نهاد بوده است. او که از چهره‌های برجسته در زمینه‌ی نظریه‌پردازی فرهنگی و تفکر فلسفی محسوب می‌شود، سوابق عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی علمی مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی را در کارنامه دارد.

داوری اردکانی در قامت یکی از اعضای هیئت مؤسس و هیئت مدیره‌ی انجمن فلسفه‌ی میان‌فرهنگی ایران به فعالیت پرداخته است. او را از چهره‌های ماندگار جمهوری اسلامی و از متفکران چالش‌برانگیزِ دوران پس از انقلاب ۱۳۵۷ در ایران می‌دانند. این نویسنده گاه با عنوان «فیلسوف جمهوری اسلامی» خوانده شده است. رضا داوری اردکانی یکی از دو طرفِ منازعه‌ی مشهور هایدگری‌ـ‌پوپری طی دهه‌ی ۱۳۷۰ در ایران بود؛ به طوری که چهره‌های جریان پوپری نظیر «عبدالکریم سروش» او را به مخالفت با آزادی و پشتیبانی از خشونت متهم می‌ساختند. او ضمن رد تمامی این اتهامات، پوپر را متفکری برجسته تلقی نمی‌کرد و پیروان پوپر را به‌سبب اشاعه‌ی افکار لیبرالی در تقابل با انقلاب ۱۳۵۷ مورد ملامت قرار می‌داد.

جوایز و افتخارات نویسنده

در میان افتخارات و عناوین رضا داوری اردکانی می‌توان نیل به نشان درجه یک دانش از دست رئیس‌جمهور وقت در سال ۱۳۸۴، برگزیده‌شدن به‌عنوان استاد نمونه‌ی ایران طی سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۷۶ و کسب عنوان چهره‌ی ماندگار فرهنگیِ کشور در سال ۱۳۸۱ را برشمرد؛ او همچنین در نخستین جشنواره‌ی بین‌المللی فارابی طی سال ۱۳۸۶ موفق به کسب عنوان فارابی‌شناس برجسته (مفاخرپژوه برجسته) و دریافت تندیس ویژه‌ی فارابی از رئیس‌جمهور وقت گردید و در سال ۱۳۸۷ در مقام فیلسوف فرهنگ، از سوی مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه‌ی ایران و مجموعه‌ای از نهادهای علمی و پژوهشیِ ایران، مورد قدردانی قرار گرفت.

بخشی از کتاب درباره ناسیونالیسم، ملت و ملیت

«ناسیونالیسم و سوابق آن

حاکمیت در نسبت با ملت و ملیت

قبل از آن‌که بگوییم که حاکمیت چه نسبتی با ملت و ملیت دارد، می‌گوییم که ملت وقتی متحقق می‌شود طبعاً به دنبال حاکمیت می‌رود. ملت حاکمیت می‌خواهد. ملت بدون حاکمیت معنی ندارد. قبلاً اشاره کردم به رساله یا مقاله‌ای که استالین در مورد ملت و مسئله ملی نوشته است. این مقاله در جواب شخصی است که مطلب ملیت را عنوان کرده و ظاهراً بر این رأی بوده است که در مسئله ملی، حاکمیت مهم است. یعنی ملت باید حکومت کند و عملاً حاکمیت را به دست داشته باشد. استالین اشکال می‌کند که شما می‌گویید این همه اقوامی که تحت استیلای استعمار هستند و کشورشان مستعمره است و حکومت ندارند ملت نیستند. ببینید این سفسطه را فقط سیاست‌مداری که اهل نظر نیست اما از جهات عملی و در میدان احراز قدرت مهارت فوق‌العاده‌ای دارد پیش می‌آورد. استالین نه در مقام جدل بلکه به قصد هو کردن خصم می‌گوید که شما مردمی را که تحت ظلم و فشار و گرفتار استعمار و تحت سلطه امپریالیسم هستند ملت نمی‌دانید.»