کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده

کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده نوشته محمد نقی زاده، روایتی از دوران رشد سریع ژاپن پس از جنگ، پیشینه‌ی تاریخی و تحولات اجتماعی‌اقتصادی پس از آن است و از دوره‌ای می‌گوید که اقتصاد و زندگی روزمره‌ی ژاپنی‌ها را دگرگون کرد. نویسنده از خلال آمار، اسناد و گفت‌وگو با شاهدان، نقش نگرش به تولید و اعتماد اجتماعی را در این تحول بررسی کرده است. پرسش اصلی این کتاب که نشر نی آن را منتشر کرده، چگونگی تبدیل جامعه‌ای جنگ‌زده و تهی‌دست به اقتصادی صنعتی است؛ پرسشی که دغدغه‌ی توسعه‌ی ایران نیز در پس‌زمینه‌ی آن حضور دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده

کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده، حاصل جست‌وجوی محمد نقی زاده برای شناخت دورانی است که فرصت حضور مستقیم در بخش عمده‌ی آن را از دست داده بود. نویسنده پس از ازدست‌دادن بورس تحصیلی و گذراندن تجربه‌های کاری در ایران، هنگامی به ژاپن رسید که دوره‌ی رشد سریع به پایان نزدیک شده بود. عنوان این کتاب از همین فاصله میان اشتیاق شخصی و فرصت ازدست‌رفته سرچشمه می‌گیرد. 

نویسنده برای بازسازی گذشته، خاطرات شاهدان را در کنار کتاب‌های آماری، روزنامه‌ها و آثار مکتوب گذاشته است. ملاقات‌ها فقط به کتابخانه محدود نبوده‌اند؛ حمام‌های عمومی و اتاق بیمارستان نیز محل شنیدن تجربه‌های دیگران شده‌اند. بخش‌هایی از نگارش در جریان بیماری نویسنده انجام شده است و مشاهده‌ی واکنش دولت و مردم به بحران کرونا، زمینه‌ای برای طرح دوباره‌ی مسئله‌ی اعتماد فراهم کرده است.

کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده، توسعه را فرایندی ممتد معرفی می‌کند که صرفاً از کنار هم‌ گذاشتن سرمایه، منابع طبیعی و پروژه‌های عمرانی پدید نمی‌آید. نویسنده مبانی فکری جامعه، تمایل به ساختن کالا و رقابت تکنولوژیک را در مرکز توضیح خود قرار داده است. مقایسه‌ی ایران و ژاپن نیز از همین نقطه شکل می‌گیرد: تفاوت میان انباشت توان تولیدی و مصرف‌کردن درآمد حاصل از فروش منابع. شرح اصلاحات ارضی، تغییر مناسبات خانوادگی، مهاجرت نیروی کار و گسترش تحصیل نشان می‌دهد که موضوع فقط افزایش تولید نیست. جزئیات خانه‌های روستایی، شیوه‌ی تهیه‌ی غذا و ابزار کشاورزی نیز فاصله‌ی میان دو وضعیت اجتماعی را ملموس می‌کنند. 

محمد نقی زاده به‌ جای تطبیق اجباری تجربه‌ی ژاپن با نظریه‌های مرسوم، موارد ناسازگار با قواعد شناخته‌شده را نیز بررسی کرده است. متن لحن انتقادی دارد و ارزیابی‌های نویسنده درباره‌ی سیاستگذاری ایران بخشی از بحث هستند. توجه به تخریب محیط طبیعی و ازدست‌رفتن برخی وجوه فرهنگی شهرها نیز مانع از محدودشدن تصویر رشد به دستاوردهای مادی شده است.

خلاصه کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده

ژاپن پس از شکست در جنگ با کمبود غذا، نابودی تأسیسات، تورم شدید و بازگشت جمعیت از سرزمین‌های اشغالی روبه‌رو شد. اصلاحات ارضی، تغییر قوانین و بازسازی فعالیت‌های اقتصادی، زمینه‌ی عبور از این وضعیت را فراهم کردند. کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده، دگرگونی جامعه‌ای عمدتاً کشاورزی به جامعه‌ای صنعتی و دستمزدبگیر را دنبال می‌کند. افزایش فرصت‌های تحصیلی، بهبود درآمد و طول عمر، نشانه‌های این تغییر در زندگی مردم هستند.

حرف اصلی نویسنده این است که منابع و تجهیزات به‌تنهایی موتور توسعه را روشن نمی‌کنند. نگرش به تولید، یادگیری و آینده باید در میان دولت، بنگاه‌ها و خانوارها گسترش یابد. نویسنده همچنین میان اجرای پروژه‌های جداافتاده و شکل‌گیری ظرفیت پایدار برای پیشرفت تفاوت می‌گذارد. تجربه‌ی ژاپن در این چارچوب، موضوعی برای بررسی نسبت اندیشه، نهادهای اجتماعی و فعالیت اقتصادی است، نه الگویی که بدون توجه به شرایط هر جامعه تکرار شود.

چرا باید کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• ترکیب آمار اقتصادی و خاطرات شاهدان، شناخت تغییرات زندگی مردم در کنار تحولات تولید را ممکن می‌کند.
• شرح مناسبات روستایی، زمینه‌ی اجتماعی انتقال نیروی کار به بخش‌های دیگر اقتصاد را روشن می‌کند.
• بحث تفاوت پروژه و فرایند توسعه، معیاری برای بررسی برنامه‌های اقتصادی فراهم می‌آورد.
• توجه به هزینه‌های محیط‌زیستی رشد، تصویری فراتر از افزایش درآمد ارائه می‌دهد.

خواندن کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان اقتصاد و تاریخ که به زمینه‌های اجتماعی صنعتی‌شدن ژاپن علاقه دارند.
• پژوهشگران توسعه که نقش نگرش‌های فرهنگی و نهادها را بررسی می‌کنند.
• خوانندگانی که دغدغه‌ی مقایسه‌ی مسیر اقتصادی ایران و ژاپن را دارند.
• علاقه‌مندان به تاریخ شفاهی و خاطرات مرتبط با دگرگونی زندگی روزمره.

بخشی از کتاب در جست و جوی شش هزار روز گم شده

«در سال اول دانشکده به‌علت تظاهرات پی‌در‌پی، دانشگاه تهران به‌مدت چهل روز تعطیل شد. بدون آشنایی با زبان ژاپنی، برای مدتی راهی ژاپن شدم و با انگلیسی شکسته‌بسته و چند لغت ژاپنی توانستم در خوابگاه کومابا در دانشگاه توکیو به طور قاچاقی و به‌کمک دانشجویی ژاپنی اقامت کنم؛ خانمی که در سفارت دانمارک در توکیو کار می‌کرد او را معرفی کرده بود.

در سال چهارم دانشکده، برای دریافت بورس ژاپن که در تابلوی اعلانات دانشکدهٔ کشاورزی نصب شده بود اعلام آمادگی کردم. پس از امتحان کتبی و مصاحبه پذیرفته شدم. با این بورس هم جواب پدر را می‌شد داد، هم تمایل شخصی‌ام ارضا می‌شد و هم رفتن به سربازی که در آن دوران چندان با آن موافق نبودم کمی به تأخیر می‌افتاد.

دبیرخانهٔ دانشگاه تهران هم اعلام کرد که برای مقدمات رفتن، در شهریور ۱۳۴۴ مراجعه کنید. روز معیّنی را هم تعیین نکرد. اواسط شهریور مراجعه کردم و پاسخ شنیدم که "رفتند"! گفتم که "من قبول شدم چه کسی رفت؟" گفتند: "دیر آمدی دیگری را فرستادیم."

به وزارت خارجه مراجعه کردم و آن‌ها گفتند بورسی که می‌دهند برای زندگی در ژاپن کافی نیست و کسی باید در ایران شما را تأمین مالی کند. لذا دیگری این کار را کرد و او را فرستادیم. بعدها متوجه شدم که دختر مدیرکل وقت دبیرخانهٔ دانشگاه را جای من به سفارت معرفی و اعزام کرده‌اند.»