کتاب طراحی شهری

کتاب طراحی شهری (قلمروهای شهرسازی، شهرداری و شهرنشینی) نوشته محمد نقی زاده، شهر را حاصل پیوند انسان، ارتباطات و محیط زندگی معرفی می‌کند. مسئله‌ی اصلی این کتاب، شناخت کسانی است که فراتر از عنوان شغلی شهرساز، در شکل‌گرفتن شهر نقش دارند؛ از مدیران و معماران تا تولیدکنندگان مصالح و شهروندان. نویسنده توضیح می‌دهد که کیفیت زندگی شهری تنها به نقشه‌ها و ساختمان‌ها وابسته نیست و تصمیم‌های مدیریتی، قواعد اجتماعی و رفتار مردم نیز در شکل‌گیری شهر سهم دارند. انتشارات دانشگاه امام رضا این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طراحی شهری

کتاب طراحی شهری نوشته محمد نقی زاده، بحث درباره‌ی شهر را از تعریف خود شهر آغاز می‌کند. نویسنده تعریف‌های متکی بر جمعیت، شغل ساکنان یا ویژگی‌های کالبدی را مرور کرده است و سپس تعریف مورد نظرش را توضیح می‌دهد: شهر، محل زیست انسان و جلوه‌ای از باورها، ارزش‌ها و شیوه‌ی زندگی اوست. این دیدگاه، سه رکن انسان، ارتباطات و کالبد را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. ارتباطات در این بحث، تنها رفت‌وآمد نیست؛ قوانین، اخلاق، عرف و نسبت مردم با طبیعت و ساخته‌هایشان را نیز در بر می‌گیرد. نویسنده میان این ارکان و سه قلمرو فعالیت شهری تفاوت می‌گذارد. شهرسازی به طراحی، برنامه‌ریزی و ساخت مربوط است؛ شهرداری شیوه‌ی مدیریت و اجرای تصمیم‌ها را شامل می‌شود؛ شهرنشینی نیز رفتارهایی را در بر می‌گیرد که بر هویت، زیبایی و حیات اجتماعی شهر اثر دارند. این تفکیک، زمینه‌ای برای بررسی مسئولیت گروه‌های مختلف فراهم می‌کند و مانع از نسبت‌دادن همه‌ی کاستی‌ها به تهیه‌کنندگان طرح‌های شهری می‌شود.
کتاب طراحی شهری هفت فصل دارد. فصل نخست، تعاریف و کلیات را شرح می‌دهد و فصل دوم، گروه‌های تأثیرگذار بر شکل‌گیری شهر را معرفی می‌کند. فصل‌های سوم و چهارم به مشکلات سه قلمرو اصلی و نمونه‌های مرتبط با موضوعاتی مانند قانون‌مندی و توجه به انسان اختصاص دارند. فصل پنجم، قلمروهای طراحی را از منظر علت‌ها، زمینه‌ها، مقیاس، فرایند ظهور شهر و آموزش بررسی کرده است. فصل ششم، تعابیر شهر اسلامی و شهر ایرانی اسلامی را واکاوی می‌کند و فصل هفتم، نتایج و طبقات اصول طراحی را توضیح می‌دهد. تصاویر، جدول‌ها و نمودارها نیز بحث‌های مفهومی را به مصداق‌های شهری پیوند می‌دهند. منظر اصلی نویسنده، فرهنگی و ارزشی است و مبانی اسلامی در تعریف شهر مطلوب جایگاه مشخصی دارند. قانون‌مندی در این چارچوب، صرفاً وجود مقررات نیست؛ خاستگاه قانون، کیفیت اجرای مقررات و میزان پذیرش مردم نیز اهمیت دارند. همچنین آموزش، محدود به مهارت طراحی نمی‌ماند و تربیت، اخلاق و پرورش باورهای اهل شهر را شامل می‌شود. این کتاب مسئله‌ی شهر را در مرز دانش‌های فنی و علوم انسانی بررسی کرده است.

خلاصه کتاب طراحی شهری

کتاب طراحی شهری بر این ایده استوار است که شهر را مجموعه‌ای از تصمیم‌ها، رفتارها و ساخته‌ها پدید می‌آورد. طرح شهری فقط یکی از عوامل این فرایند است و کیفیت اجرا، مداخله‌ی مدیران، انتخاب‌های اقتصادی و خواسته‌های مردم می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. نویسنده برای توضیح این موضوع، نقش متخصصان علوم انسانی، معماران، طراحان، مهندسان و دیگر گروه‌های مؤثر را بررسی می‌کند. دغدغه‌ی اصلی، فاصله‌ی میان ساختن کالبد و فراهم‌کردن محیط مناسب زندگی انسان است. نویسنده همچنین رابطه‌ی اندیشه، عمل و محصول را توضیح داده است: باورها در فرهنگ و رفتار جلوه پیدا می‌کنند و آثار ساخته‌شده نیز بر فرهنگ اثر می‌گذارند. نتیجه‌ی این بحث، ضرورت هماهنگی میان طراحی، مدیریت و زندگی شهروندان است. شهر مطلوب در این چارچوب، نه فقط محصول دانش فنی، بلکه وابسته به رعایت حقوق دیگران، مسئولیت‌پذیری و قانون‌مندی است.

چرا باید کتاب طراحی شهری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب طراحی شهری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفکیک ارکان شهر از قلمروهای فعالیت شهری، به روشن‌شدن مفاهیم پایه کمک می‌کند.
• بررسی نقش مشاغل مختلف، مسئولیت ساختن شهر را فراتر از حرفه‌ی شهرسازی نشان می‌دهد.
• بحث مشارکت مردم، تفاوت پرداخت هزینه با اثرگذاری بر تصمیم‌ها را روشن می‌کند.
• بررسی پیوند جهان‌بینی، فرهنگ و محیط، زمینه‌ی شناخت دیدگاه نویسنده درباره‌ی شهر مطلوب را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب طراحی شهری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان شهرسازی و معماری که به مبانی فرهنگی طراحی علاقه دارند.
• مدیران شهری که دغدغه‌ی پیامدهای تصمیم‌های اجرایی را دارند.
• پژوهشگران مطالعات شهری که رابطه‌ی قانون، اخلاق و محیط را بررسی می‌کنند.
• علاقه‌مندان به مباحث شهر اسلامی و مشارکت شهروندان.