کتاب از آیین تا تئاتر

کتاب از آیین تا تئاتر (جدیت انسانی اجرا) نوشته ویکتور ترنر، نسبت میان آیین، زندگی اجتماعی و اجرای نمایشی را بررسی می‌کند. ترنر اجرا را به صحنه محدود نمی‌داند؛ او در بحران‌ها، مناسک و روابط جمعی نیز نشانه‌های کنش نمایشی را دنبال می‌کند. پرسش محوری این کتاب این است که جامعه چگونه تعارض‌های خود را آشکار می‌کند و از راه اجرا به فهم تجربه‌هایش می‌رسد. محمد کاظمی مترجم این کتاب است و انتشارات افراز این کتاب را همراه مقدمه‌ای از ریچارد شکنر منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از آیین تا تئاتر

کتاب از آیین تا تئاتر حاصل پیوند پژوهش‌های انسان‌شناختی ویکتور ترنر درباره‌ی آیین با علاقه‌ی او به تئاتر تجربی است. نویسنده از مشاهده‌ی مناسبات اجتماعی و تعارض‌های جمعی به پرسشی درباره‌ی ماهیت اجرا می‌رسد: انسان‌ها چگونه تجربه‌های خود را به صورت‌هایی نمادین درمی‌آورند که دیگران بتوانند درکشان کنند؟ ترنر برای پاسخ، مرز میان هنر و زندگی را بررسی می‌کند. او تئاتر را صرفاً بازنمایی رویدادها نمی‌بیند، بلکه جایگاه تئاتر را در فرایند ارزیابی رفتارها، باورها و ارزش‌های جامعه جست‌وجو می‌کند. تجربه‌ی میدانی در اجتماعات آفریقایی، توجه به حرکات بدن و شیوه‌های انتقال پیام، بخشی از زمینه‌ی استدلال اوست. نویسنده نمادها را نشانه‌هایی ثابت و جدا از موقعیت نمی‌داند؛ معنای نمادها در جریان کنش، اختلاف و تعامل تغییر می‌کند. همین توجه به تجربه‌ی زنده، بحث را از بررسی صرفِ شکل نمایش فراتر می‌برد و به رابطه‌ی احساس، اراده، قدرت و ارتباط انسانی می‌رساند. مقدمه‌ی خودزندگی‌نامه‌ای نویسنده نیز نشان می‌دهد که آشنایی او با تئاتر و آموزش انسان‌شناسی چگونه در شکل‌گیری مفهوم درام اجتماعی به یکدیگر رسیده‌اند.
کتاب از آیین تا تئاتر چهار مقاله‌ی اصلی دارد: «از لیمینال تا لیمینویید»، «درام‌های اجتماعی و داستان‌هایی درباره‌ی آن‌ها»، «آیین نمایشی / نمایش آیینی: انسان‌شناسی اجرایی و بازاندیشانه» و «بازیگری در زندگی روزمره و زندگی روزمره در بازیگری». این عنوان‌ها مسیر بحث را از وضعیت‌های آستانه‌ای و شکل‌گیری نمادها به مناسبات میان اجرای هنری و رفتار اجتماعی می‌برند. آستانگی به موقعیتی بینابینی مربوط است که نظم‌ها و جایگاه‌های معمول در آن موقتاً تعلیق می‌شوند. مفهوم شبه‌آستانگی نیز امکان مقایسه‌ی چنین موقعیت‌هایی را با تجربه‌های بیرون از زمینه‌ی آیینی فراهم می‌کند. ترنر در کنار این مفاهیم، از اندیشه‌ی ویلهلم دیلتای درباره‌ی تجربه و بیان بهره گرفته است. ارتباط او با ریچارد شکنر نیز بحث را به کارگاه، تمرین و تجربه‌های گروهی تئاتر پیوند می‌دهد. اصطلاحات تخصصی و گفت‌وگو با دیدگاه‌های نظری، مطالعه‌ی این کتاب را به مواجهه‌ای مفهومی تبدیل می‌کنند؛ مواجهه‌ای که موضوعش فقط منشأ تئاتر نیست، بلکه شیوه‌های شناخت جامعه از خلال اجرا را نیز دربرمی‌گیرد.

خلاصه کتاب از آیین تا تئاتر

ترنر مفهوم «درام اجتماعی» را برای بررسی موقعیت‌هایی به کار می‌گیرد که تعارض، جریان عادی زندگی جمعی را مختل می‌کند. این فرایند از شکاف آغاز می‌شود، به بحران می‌رسد و کوشش‌هایی برای ترمیم روابط را برمی‌انگیزد؛ نتیجه نیز می‌تواند آشتی یا پذیرفتن جدایی باشد. ایده‌ی اصلی کتاب از آیین تا تئاتر این است که اجراهای فرهنگی امکان بازنگری در چنین تجربه‌هایی را فراهم می‌کنند. آیین، تئاتر و دیگر صورت‌های بیان، روابط و تنش‌هایی را آشکار می‌سازند که در زندگی روزمره کمتر دیده می‌شوند. نویسنده همچنین نماد را بخشی فعال از کنش اجتماعی می‌داند که احساسات و اهداف انسان‌ها به معنای آن جهت می‌دهند. اجرا در این برداشت، راهی برای بیان تجربه و تبدیل‌کردن آن به موضوع فهم مشترک است؛ فرایندی که می‌تواند زمینه‌ی شناخت تجربه‌های فرهنگی دیگران را نیز فراهم کند.

چرا باید کتاب از آیین تا تئاتر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب از آیین تا تئاتر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفاهیم آستانگی، شبه‌آستانگی و درام اجتماعی را در نسبت با اجرا توضیح می‌دهد.
• بحث نمادها، امکان بررسی معنا در پیوند با احساس و موقعیت اجتماعی را فراهم می‌کند.
• خواننده با پیوند میان پژوهش میدانی انسان‌شناسی و تجربه‌های کارگاهی تئاتر آشنا می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب از آیین تا تئاتر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان تئاتر که به مبانی اجتماعی اجرا علاقه دارند.
• پژوهشگران انسان‌شناسی و آیین‌پژوهی که کنش نمادین را بررسی می‌کنند.
• بازیگران و کارگردانانی که می‌خواهند نسبت تمرین، تجربه و زندگی جمعی را بشناسند.