کتاب حبل المتین و ترقی ایران

کتاب حبل المتین و ترقی ایران (نگاهی انتقادی به راهکارهای روزنامهٔ حبل‌المتین کلکته در حوزهٔ علوم جدید و تعلیم و تربیت عمومی) نوشتهٔ مهدی فرجی است و این کتاب را نشر نقد فرهنگ منتشر کرده است. این اثر پژوهشی به بررسی رویکرد یکی از مهم‌ترین نشریات دورهٔ قاجار به مقولهٔ تجدد و توسعه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه نگاه صرفاً ابزاری به آموزش و علم، بدون دگرگونی بنیادهای فکری و اجتماعی، نمی‌تواند جامعه را به پیشرفت واقعی برساند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حبل المتین و ترقی ایران

کتاب حبل المتین و ترقی ایران نوشتهٔ مهدی فرجی، پژوهشی تاریخی و تحلیلی در حوزهٔ تاریخ اندیشه و مطبوعات ایران در دوران گذار به مدرنیته است. نویسنده با بهره‌گیری از رویکرد تحلیلی نظریهٔ انتقادی مکتب فرانکفورت و الگوی مدرنیستی ملی‌گرایی، به واکاوی آرای مندرج در روزنامهٔ حبل‌المتین کلکته می‌پردازد. این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است و سیر اندیشهٔ اصلاحات، وضعیت نظام آموزشی سنتی و تلاش‌ها برای تأسیس مدارس جدید و ترجمهٔ متون اروپایی را ارزیابی می‌کند. فصل اول اثر به جایگاه تعلیم و تربیت عمومی و علوم جدید در اندیشه و عمل اصلاحگران دورهٔ قاجار اختصاص دارد. فصل دوم با تکیه بر نظریهٔ انتقادی، درک این نشریه از پیوند میان ترقی و علوم جدید و همچنین نگاه آن به تجربهٔ نوسازی کشورهایی چون ژاپن را بررسی می‌کند. فصل سوم نقش آموزش عمومی در شکل‌گیری هویت ملی و تعریف ایرانیت را پی می‌گیرد و فصل چهارم به تحلیل کاستی‌های راهکارهای عملی این روزنامه می‌پردازد.
کتاب حبل المتین و ترقی ایران فضای فکری اواخر دورهٔ ناصری تا اوایل دورهٔ پهلوی اول را پیش روی مخاطب ترسیم می‌کند. این اثر نشان می‌دهد که چگونه نخبگان و روشنفکران پس از شکست‌های پیاپی نظامی، چارهٔ عقب‌ماندگی را صرفاً در اقتباس ابزاری فنون مدرن جست‌وجو می‌کردند. نویسنده در این مسیر، آرا و دیدگاه‌های چهره‌هایی چون میرزا ملکم‌خان، میرزا فتحعلی آخوندزاده، مستشارالدوله و سید جمال‌الدین اسدآبادی را نیز بررسی می‌کند. متن با زبانی مستند، به بازخوانی آرای نشریه‌ای می‌پردازد که نزدیک به سه دهه تلاش کرد تا آموزش و خردورزی را به مطالبه‌ای عمومی تبدیل کند.

خلاصه کتاب حبل المتین و ترقی ایران

کتاب حبل المتین و ترقی ایران بر این ایده متمرکز است که مدرنیته و پیشرفت، کلیتی به‌هم‌پیوسته از ساختارهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند و تفکیک ابزاری آن‌ها ناممکن است. نویسنده استدلال می‌کند که روزنامهٔ حبل‌المتین به پیروی از تفکر پوزیتیویستی زمانه، ترقی را بیشتر محصول دریافت مستقیم فنون جدید و سوادآموزی همگانی می‌دید، درحالی‌که تحول پایدار مستلزم درک پیوند دوسویه میان ذهنیت مدرن و ساختارهای عینی جامعه است. این کتاب روشن می‌سازد که تلاش‌های مکرر قاجارها و پیشنهادهای این جریده، به‌علت بی‌توجهی به بنیان‌های فلسفی و زمینه‌های اجتماعی، نتوانست گره‌گشای بحران عقب‌ماندگی ایران باشد.

چرا باید کتاب حبل المتین و ترقی ایران را بخوانیم؟

چرا باید کتاب حبل المتین و ترقی ایران را بخوانیم؟

• این کتاب تحلیلی انتقادی از رویکردهای فکری مشروطه‌خواهان بر پایهٔ نظریهٔ مکتب فرانکفورت ارائه می‌دهد.
• این اثر ریشه‌های تاریخی و فکری ناکامی نوسازی در اواخر دورهٔ قاجار را آشکار می‌کند.
• کتاب پیش رو نشان می‌دهد که چرا ورود ابزار و علوم غربی بدون بازسازی ساختارهای اجتماعی و فکری به توسعه نمی‌انجامد.
• این کتاب مخاطب را با تاریخچهٔ مفصل شکل‌گیری مدارس جدید، چالش‌های آموزش عمومی و نقش مطبوعات دوران مهاجرت آشنا می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب حبل المتین و ترقی ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به مطالعات تاریخ معاصر ایران و رویدادهای فکری عصر مشروطه پیشنهاد می‌شود.
• این اثر برای پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های علوم سیاسی و تاریخ اندیشه مناسب است.
• این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند از زاویهٔ جامعه‌شناسی تاریخی با چالش‌های مواجههٔ سنت و مدرنیته آشنا شوند.
• مطالعهٔ این اثر برای خوانندگانی مفید است که به دنبال درک نقش مطبوعات و روزنامه‌نگاری تاریخی در آگاهی عمومی ایرانیان هستند.

بخشی از کتاب حبل المتین و ترقی ایران

«دستگاه دیوانی حکومت قاجاریه، در خلال جنگ‌های ایران و روس، به شکل جدی‌تری با مظاهر و دستاوردهای تمدن جدید اروپایی مواجه شد و به اهمیت آن‌ها وقوف یافت. نخبگان حکومت مزبور پس از تحمل شکست‌هایی از روسیه و انگلیس و تجزیهٔ بخش‌هایی از مملکت متوجه ناتوانی خود در هماوردی با قدرت‌های اروپایی شدند و در صدد اصلاح و نوسازی قشون و نهادهای وابسته به آن برآمدند. با ملاحظهٔ این مسئله که نخبگان ایران در این دوره، امکانات درک مبانی تمدن جدید، و نسبت علوم و فنون جدید با فرایندهای صورت‌بندی‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تمدن مذکور را نداشتند، علت قدرتمندی اروپاییان و تنزل خود را با به‌کارگیری علوم و فنون جدید تبیین کردند. به سخنی دیگر، ایرانیان تمدن جدید را نه با شناخت مبانی فلسفی و درکی از نسبت دیالکتیکی فرایندها و صورت‌بندی‌های چهارگانهٔ آن، با عوامل عینی و دستاوردهای مادی آن شناختند. اساساً، در شرایط غفلت و یا ناتوانی از درک بنیان‌های نظری و ماهیت تمدن جدید، این وجه اثبات‌گرای تمدن جدید بود که عمدهٔ توجه ایرانیان و ازجمله نخبگان دیوانی را به خود جلب کرد. به‌طوری‌که حکومت قاجاریه از زمان جنگ‌های ایران و روس تا صدور فرمان مشروطیت در چهار مقطع به رهبری عباس‌میرزا ولیعهد، میرزا تقی‌خان امیرکبیر، میرزا حسین‌خان سپهسالار و میرزا علی‌خان امین‌الدوله و با محوریت اقتباس علوم و فنون جدید اقدام به نوسازی کرد.»