کتاب روانشناسی دین و دینداری

کتاب روانشناسی دین و دینداری نوشته محمد عبدالفتاح المهدی، رابطه‌ی باورهای دینی با احساسات، رفتار و زندگی اجتماعی انسان را بررسی می‌کند. نویسنده میان دین به‌عنوان مجموعه‌ای از آموزه‌ها و دینداری به‌عنوان شیوه‌ی پذیرفتن و به‌کاربستن آن آموزه‌ها تفاوت می‌گذارد. همین تمایز، زمینه‌ی بحث درباره‌ی شکل‌های گوناگون دینداری و دشواری سنجش رفتار مذهبی است. عبداللطیف راشدی ترجمه این کتاب را بر عهده داشته و انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. بحث درباره‌ی سلامت روان، ارتباط مؤثر در تبلیغ دینی و افراط‌گرایی نیز از موضوعات این کتاب است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روانشناسی دین و دینداری

کتاب روانشناسی دین و دینداری اثر محمد عبدالفتاح المهدی، موضوع دین را از مسیر تعریف مفاهیم، شناخت تجربه‌های فردی و بررسی رفتارهای اجتماعی دنبال می‌کند. نویسنده ابتدا دشواری رسیدن به تعریفی مشترک از دین را توضیح می‌دهد؛ زیرا رشته‌های مختلف و سنت‌های اعتقادی گوناگون، هرکدام جنبه‌ای از این پدیده را برجسته کرده‌اند. بحث سپس به تفاوت دین و دینداری می‌رسد: آموزه‌ها و اعتقادات، لزوماً همان چیزی نیستند که در رفتار پیروان دیده می‌شود. دیدگاه‌های فروید، یونگ، ویلیام جیمز و فروم در این زمینه مطرح شده‌اند. نویسنده این دیدگاه‌ها را صرفاً کنار هم نمی‌گذارد، بلکه برخی برداشت‌های انتقادی از دین را بررسی می‌کند و تفسیر خود از آموزه‌های اسلامی را در برابر آن‌ها قرار می‌دهد. بنابراین موضع دینی نویسنده، به‌ویژه در بحث توبه، مسئولیت اخلاقی و رابطه‌ی انسان با خدا، بخشی از محتوای این کتاب است. مقدمه‌ی مترجم نیز دو نوشته درباره‌ی روان‌شناسی دین و پیوند مذهب با سلامت جسم و روان را در بر می‌گیرد.
کتاب روانشناسی دین و دینداری، پس از مباحث مقدماتی، چهار محور اصلی دارد: دینداری از منظر روان‌شناسی، ارزیابی رفتار دینداری، ارتباط خوب و تأثیر آن در تبلیغ دینی و افراط‌گرایی. محور نخست، مراحل دینداری و صورت‌های شناختی، احساسی، منفعت‌گرایانه و واکنشی را معرفی کرده است. خانواده، دوستان، محیط‌های آموزشی، عبادتگاه‌ها و رسانه‌ها نیز در میان عوامل مؤثر بر شکل‌گیری دینداری قرار دارند. محور ارزیابی، مسئله‌ی تبدیل باور و تجربه به شاخص‌های سنجش را پیش می‌کشد. پرسشنامه، مشاهده‌ی مشارکتی، مصاحبه و تحلیل محتوای زندگی‌نامه از روش‌های مطرح‌شده هستند. بحث ارتباط دینی نیز به آداب شنیدن، سخن‌گفتن، محتوای پیام و نقش همدلی اختصاص دارد. موضوع افراط‌گرایی، دشواری تعریف این مفهوم و عوامل روانی و اجتماعی مرتبط با آن را در بر می‌گیرد. خواننده در مجموع با مجموعه‌ای از تعریف‌ها، دسته‌بندی‌ها و مسائل پژوهشی روبه‌رو می‌شود. این مباحث نشان می‌دهند که شناخت دینداری، علاوه‌بر توجه به اعتقاد، نیازمند بررسی انگیزه‌ها، محیط زندگی و شیوه‌ی رفتار افراد است.

خلاصه کتاب روانشناسی دین و دینداری

کتاب روانشناسی دین و دینداری بر این ایده استوار است که باور دینی و رفتار دیندارانه را نباید یکسان فرض کرد. افراد ممکن است به آموزه‌هایی مشترک معتقد باشند، اما انگیزه‌ها، احساسات و رفتارهای متفاوتی نشان دهند. نویسنده برای توضیح این تفاوت‌ها، گونه‌های دینداری و عوامل درونی و بیرونی مؤثر بر هرکدام را بررسی کرده است. مسئله‌ی بعدی، چگونگی ارزیابی این رفتارهاست؛ حضور در مراسم، اظهار اعتقاد و تجربه‌ی شخصی، شاخص‌هایی هم‌معنا نیستند. مقدمه‌ی مترجم نیز رابطه‌ی مذهب با سلامت را همراه ملاحظات روش‌شناختی مطرح می‌کند. حمایت اجتماعی، معنابخشی به زندگی و کاهش رفتارهای مخاطره‌آمیز در کنار احتمال احساس گناه شدید یا گریز از مشکلات بررسی شده‌اند. بحث‌های ارتباط و افراط‌گرایی نیز توجه را به پیامدهای بین‌فردی و اجتماعی دینداری می‌برند.

چرا باید کتاب روانشناسی دین و دینداری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روانشناسی دین و دینداری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز میان آموزه‌های دینی و رفتار پیروان، مبنایی برای بررسی تفاوت‌های دینداری فراهم می‌کند.
• معرفی پرسشنامه و مشاهده، خواننده را با مسئله‌ی سنجش رفتار مذهبی آشنا می‌کند.
• ملاحظات روش‌شناختی، به درک محتاطانه‌تر رابطه‌ی مذهب و سلامت کمک می‌کنند.
• بحث شنیدن و همدلی، جنبه‌های ارتباطی تبلیغ دینی را روشن می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب روانشناسی دین و دینداری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان روان‌شناسی و مطالعات دین که به سنجش دینداری علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که رابطه‌ی مذهب، سلامت و محیط اجتماعی را بررسی می‌کنند.
• فعالان دینی که به نقش شنیدن و همدلی در انتقال پیام توجه دارند.