کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی

کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی (History of the Peloponnesian War) نوشته توکودیدس (توسیدید)، جنگ میان آتن و پلوپونزیان را از خلال رقابت دولت‌شهرها، تصمیم‌های سیاسی و کشمکش بر سر قدرت بررسی می‌کند. نویسنده که خود از فرماندهان آتنی بوده، میان دستاویزهای آشکار جنگ و علت عمیق‌تر شکل‌گیری جنگ تفاوت می‌گذارد: افزایش قدرت آتن و هراس اسپارت از این قدرت. محمدحسن لطفی این روایت تاریخی را ترجمه و انتشارات خوارزمی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی

کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی حاصل بررسی توکودیدس (توسیدید) درباره‌ی جنگی است که دولت‌شهرهای یونانی و متحدان‌شان را درگیر کرد. نویسنده موضوع خود را به شرح پیروزی‌ها، شکست‌ها و حرکت سپاهیان محدود نمی‌کند. او در پس هر برخورد، مناسبات قدرت، منابع مالی، موقعیت جغرافیایی و انگیزه‌های تصمیم‌گیرندگان را جست‌وجو کرده است. تجربه‌ی فرماندهی و تبعید نیز در جایگاه او به‌ عنوان پژوهشگر اهمیت دارد؛ تبعید فرصتی فراهم کرد تا رویدادهای هر دو سوی درگیری را دنبال کند.

توکودیدس (توسیدید) میان مشاهده‌ی شخصی، اخبار شاهدان و گفتارهای سیاسی تفاوت می‌گذارد. او گزارش شاهدان را نیازمند سنجش می‌داند زیرا گرایش سیاسی و حافظه‌ی اشخاص می‌تواند شرح یک واقعه را تغییر دهد. خواننده هم جریان رخدادها را دنبال می‌کند و هم استدلال‌هایی را می‌سنجد که طرف‌های درگیر برای توجیه رفتار خود مطرح می‌سازند.

کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی به هشت کتاب تقسیم شده است. کتاب اول با عنوان‌هایی مانند «مقدمه: اهمیت جنگ حاضر»، «دشواری وظیفه من و هدف آن» و «وقایعی که منجر به‌جنگ شد: دستاویزها» آغاز می‌شود. بررسی گذشته‌ی یونان در این بخش، مقدمه‌ای برای فهم قدرت‌گرفتن شهرهاست. دریانوردی، امنیت راه‌های تجاری، انباشت ثروت و تأسیس شهرهای تازه، هر یک در توضیح توان سیاسی جای دارند. جزئیات نظامی و جغرافیایی نیز بخشی از استدلال تاریخی‌اند، نه‌صرفاً اطلاعاتی فرعی.

متن از خواننده توجه به نام شهرها، پیوندهای خویشاوندی و تعهدهای متقابل را می‌طلبد. مسئله‌ی محوری، فاصله‌ی میان شعار و منفعت است: ادعای عدالت، آزادی یا وفاداری چگونه در کنار میل به حفظ برتری قرار می‌گیرد؟ تجربه‌ی مطالعه‌ی این کتاب از کنار هم گذاشتن همین ادعاها، تصمیم‌ها و پیامدهایشان شکل می‌گیرد.

خلاصه کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی

توکودیدس در کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی ابتدا گذشته‌ی یونان را بررسی می‌کند تا نشان دهد قدرت شهرها چگونه از پیوند ثروت، ناوگان و فرمان‌برداری متحدان پدید آمده است. سپس اختلاف‌های محلی، از جمله منازعه‌ی اپیدامنوس و کشمکش کورینت و کرکورا، مسیر ورود قدرت‌های بزرگ‌تر به درگیری را آشکار می‌کنند. نمایندگان شهرها در مجلس آتن، برداشت‌های متفاوتی از حق، امنیت و تعهد عرضه می‌کنند؛ آتنیان نیز باید میان خطر دشمنی و سود اتحاد تصمیم بگیرند.

حرف اصلی نویسنده، جداکردن بهانه‌های اعلام‌شده از عوامل تعیین‌کننده است. او هراس اسپارت از رشد قدرت آتن را علت حقیقی جنگ می‌داند. طبیعت انسانی، اشتیاق به قدرت و محاسبه‌ی منافع نیز در توضیح تصمیم‌ها جایگاهی اساسی دارند؛ بنابراین گزارش جنگ به بررسی رفتار سیاسی انسان‌ها تبدیل می‌شود.

چرا باید کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز میان علت جنگ و دستاویزهای طرف‌های درگیر را روشن می‌کند.
• گفتارهای نمایندگان شهرها، استدلال‌های متعارض درباره‌ی اتحاد، عدالت و امنیت را نشان می‌دهند.
• پیوند منابع مالی، تجارت دریایی و توان نظامی را بررسی می‌کند.
• توضیح نویسنده درباره‌ی سنجش شهادت‌ها، مسئله‌ی اعتبار گزارش تاریخی را پیش می‌کشد.

خواندن کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ یونان و مناسبات دولت‌شهرها.
• دانشجویان تاریخ و علوم سیاسی که به تحلیل قدرت علاقه دارند.
• خوانندگانی که خواهان بررسی نسبت شعارهای سیاسی، منافع و تصمیم‌های جنگی هستند.

درباره توکودیدس (توسیدید)

توسیدید (Thucydides) (حدود ۴۶۰ - حدود ۳۹۵ پیش از میلاد)، مورخ، ژنرال نظامی (استراتگوس) و نظریه‌پرداز سیاسی یونان باستان و از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ‌نگاری در جهان غرب است. او در خانواده‌ای اشرافی و بانفوذ در آتن چشم به جهان گشود و در جریان جنگ‌های ویرانگر پلوپونز میان اتحادیه‌ی دلوس به رهبری آتن و اتحادیه‌ی پلوپونزی به رهبری اسپارت، فرماندهی نیروهای دریایی آتن را بر عهده داشت. در سال ۴۲۴ پیش از میلاد، پس از شکست در نجات شهر استراتژیک آمفیپولیس از سقوط به‌ دست براسیداس، سردار اسپارتی، از آتن تبعید شد. این تبعید بیست‌ساله مجالی بی‌همتا به او داد تا فارغ از علقه‌های تعصب‌آمیز ملی، به مشاهدات میدانی بپردازد، با چهره‌ها و شاهدان هر دو جبهه گفتگو کند و اسناد دست‌اول نزاع را برای نگارش اثری ماندگار گرد آورد.

میراث توکودیدس، کتاب «تاریخ جنگ پلوپونز» است؛ اثری منسجم در هشت دفتر که وقایع جنگ را با ترتیبی کرونولوژیک (سال‌به‌سال) تا سال ۴۱۱ پیش از میلاد روایت می‌کند و به دلیل درگذشت نابهنگام نویسنده ناتمام مانده است (دنباله‌ی این روایت بعدها توسط گزنفون در کتاب «هلنیکا» پی گرفته شد). توسیدید با این اثر انقلابی در ثبت تاریخ پدید آورد؛ او الگوهای اسطوره‌محور، مداخلات ماوراءالطبیعی و تکیه بر خشم و لطف خدایان که در آثار پیشینیانی چون هرودوت برجسته بود را به‌کلی کنار نهاد و تاریخ‌نگاری علمی، انتقادی، شواهدبنیان و مبتنی بر علیت انسانی و مادی را پایه‌گذاری کرد.

توسیدید را نخستین متفکر و بنیان‌گذار مکتب واقع‌گرایی سیاسی در روابط بین‌الملل می‌دانند. از منظر او، عامل بنیادین در شکل‌گیری رفتار دولت‌ها و تخاصم‌های تاریخی، موازنه‌ی قوا، ترس متقابل و غریزه‌ی تسلط بر منابع است. قطعات مهم کتاب او نظیر «خطابه‌ی پریکلس» در سوگواری شهدای جنگ که ستایشی ماندگار از ارزش‌های دموکراسی، آزادی و مدنیت آتن است و «گفتگوی میلوس» که در آن منطق عریان قدرت و تمکین ضعیف در برابر قوی صورتبندی می‌شود، از قله‌های اندیشه‌ی سیاسی به شمار می‌روند. همچنین صورتبندی او از ریشه‌ی اصلی درگیری - هراس اسپارت از خیزش قدرت آتن - منشأ اصطلاح مدرن «تله‌ی توسیدید» (Thucydides Trap) در علم سیاست معاصر گردیده که الگوی تنش میان قدرت‌های مسلط مستقر و قدرت‌های نوظهور را تبیین می‌کند.

نظر افراد و مجله‌های مشهور درباره توکودیدس (توسیدید)

«بسیاری بدین نکته اشاره کرده‌اند که هومر در شعر، ارسطو در فلسفه، دموستنس در فصاحت و بلاغت و دیگر قدما در دیگر دانش‌ها، همچنان جایگاه نخستین و بی‌بدیل خویش را حفظ کرده‌اند... و در شمار این بزرگان، به‌حق، توسیدیدِ ما نیز جای دارد؛ استادی که در پیشه و کار خویش، به کمالی کمتر از هیچ‌یک از آن پیشینیان دست نیافته است. واو کسی است که من (به همراه بسیاری دیگر) بر این باورم که قوه و هنر تاریخ‌نگاری در وجود او به اوج والای خویش رسیده است.» (توماس هابز)

بخشی از کتاب تاریخ جنگ پلوپونزی

«توکودیدس آتنی تاریخ جنگی را نوشته‌است که میان آتنیان و پلوپونزیان روی‌داد و نوشتن این تاریخ را هنگام شروع جنگ [سال ۴۳۱ ق.م.] آغاز کرده‌است چون حدس می‌زد که این جنگ مهمتر و شایان توجه‌تر از همه جنگهای پیشین خواهدبود. علت اینکه چنین حدس زدم این بود که هر دو حریف در بالاترین درجه قدرت و آمادگی بودند، و می‌دیدم که همه شهرهای یونانی در جنگ شرکت جسته‌اند، بعضی بی‌فاصله هنگام آغاز درگیری و بعضی دیگر اندکی دیرتر. این واقعه بزرگترین تکانی بود که یونانیان و بخشی از غیریونانیان، و حتی به‌یک معنی تمامی نوع بشر را، بلرزه‌درآورد.

البته بررسی دقیق وقایعی که در روزگاران گذشته روی‌داده‌است به‌علت دوری زمان ممکن نیست ولی با توجه به‌قراینی که در اثنای تحقیق به‌نظر من به‌طور کلی شایان اعتماد می‌نمودند، گمان می‌کنم هیچ کدام از آن وقایع اعم از جنگها و رویدادهای دیگر دارای چنین اهمیتی نبوده‌است.»