کتاب تصوف در افغانستان معاصر

کتاب تصوف در افغانستان معاصر نوشته سیدجمال الدین موسوی، جایگاه طریقت‌های صوفیانه، پژوهش‌های عرفانی و چهره‌های این جریان را در زندگی فرهنگی و اجتماعی افغانستان بررسی می‌کند. نویسنده به‌دنبال شناخت بخشی از میراث منطقه است که شرح حال شخصیت‌ها و مسیر گسترش طریقت‌هایش کمتر ثبت شده است. این کتاب، علاوه‌بر معرفی مشایخ و پژوهشگران، کارکردها و آسیب‌های تصوف را نیز موضوع بحث قرار می‌دهد. سید حسن اخلاق مقدمه‌ی این کتاب را نوشته است و انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تصوف در افغانستان معاصر

کتاب تصوف در افغانستان معاصر حاصل پژوهش سیدجمال الدین موسوی درباره‌ی حضور عرفان و تصوف در تاریخ فکری، مذهبی و اجتماعی افغانستان است. نویسنده در پیشگفتار، افغانستان را بخشی از بستر فرهنگی خراسان بزرگ معرفی کرده است؛ بستری که شناخت میراث فرهنگی‌اش بدون بررسی عارفان، صوفیان و آثارشان ناتمام می‌ماند. مسئله‌ی اصلی پژوهش، فاصله‌ی میان شناخت چهره‌های مشهور گذشته و آگاهی از مشایخ کمترشناخته‌شده است. تذکره‌های کهن، شرح حال بسیاری از عارفان را حفظ کرده‌اند، اما نویسنده از کمبود منابع مشابه برای شناخت شخصیت‌های موضوع پژوهش سخن می‌گوید. این کتاب به‌جای محدودکردن تصوف به مباحث نظری، حضور طریقت‌ها در مناطق مختلف و سهم پیروانشان در مناسبات فرهنگی و اجتماعی را دنبال می‌کند. مقدمه‌ی سید حسن اخلاق نیز زمینه‌ای برای توجه به وجه انسانی تصوف فراهم می‌سازد. او شناخت حلقه‌های عرفانی و رفتارهای اجتماعی پیروانشان را در کنار مطالعه‌ی اندیشه‌های بزرگان ضروری می‌داند و درباره‌ی تقلیل عرفان به چند شخصیت برجسته هشدار می‌دهد.
کتاب تصوف در افغانستان معاصر در شش فصل تنظیم شده است. فصل نخست، پیشینه‌ی عرفان‌پژوهی را بررسی می‌کند و پژوهش‌ها را در چهار گروه شخصیت‌پژوهی، جریان‌پژوهی، تذکره‌پژوهی و ترجمه‌های عرفانی جای می‌دهد. معرفی پژوهشگران، همراه با توضیح آثارشان، نشان می‌دهد که ادبیات، شرح حال‌نویسی، تصحیح متون و مطالعات عرفانی چگونه به یکدیگر پیوند خورده‌اند. فصل‌های طریقت نقشبندیه و طریقت قادریه، مسیر بررسی را به‌سوی خاندان‌ها و مشایخ می‌برند. تقسیم‌بندی جغرافیایی مشاهیر نقشبندیه در هرات، کابل، شمال افغانستان و دیگر مناطق، گستردگی موضوع را نشان می‌دهد. فصل کارکردها و آسیب‌شناسی تصوف در افغانستان معاصر نیز جایگاه این جریان را فراتر از معرفی اشخاص دنبال می‌کند. نویسنده پرسش‌هایی درباره‌ی دستاوردهای عرفان برای جامعه و ضعف‌های تهدیدکننده‌ی تصوف مطرح کرده است. حاصل این مسیر، آشنایی با پیوند میان میراث مکتوب، انتقال معارف عرفانی و حضور اجتماعی طریقت‌هاست؛ پیوندی که موضوع پژوهش را از فهرستی از نام‌ها فراتر می‌برد.

خلاصه کتاب تصوف در افغانستان معاصر

پژوهش با این پرسش آغاز می‌شود که عرفان و تصوف در افغانستان چگونه مطالعه شده‌اند و نتیجه‌ی این مطالعات در چه آثاری بازتاب یافته است. نویسنده ابتدا گونه‌های پژوهش عرفانی را تفکیک می‌کند و سپس پژوهشگرانی مانند صلاح‌الدین سلجوقی، محمد عبدالحمید اسیر، عبدالحی حبیبی و خلیل‌الله خلیلی را همراه با آثار مرتبطشان معرفی می‌کند. بخش‌های بعدی، طریقت‌ها، خاندان‌ها و مشایخ را موضوع بررسی قرار می‌دهند. دغدغه‌ی محوری این کتاب، ثبت بخشی از تاریخ فرهنگی افغانستان و شناخت نقش تصوف در زندگی مردم است. نویسنده در کنار این هدف، ضرورت بررسی کارکردهای مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی طریقت‌ها و شناخت آسیب‌هایشان را مطرح کرده است. تصوف در این بررسی، هم میراثی فکری است و هم جریانی حاضر در مناسبات جامعه.

چرا باید کتاب تصوف در افغانستان معاصر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تصوف در افغانستان معاصر عبارت‌اند از:

• این کتاب گونه‌های عرفان‌پژوهی در افغانستان را تفکیک می‌کند و نمونه‌های هریک را معرفی می‌کند.
• معرفی پژوهشگران و آثارشان، نقطه‌ی شروعی برای پیگیری مطالعات مرتبط با تصوف فراهم می‌سازد.
• بررسی طریقت‌ها و پراکندگی جغرافیایی مشایخ، شناخت تصوف را از اندیشه‌های چند چهره‌ی مشهور فراتر می‌برد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• پژوهشگران تاریخ فرهنگی افغانستان که به شناخت طریقت‌ها و مشایخ صوفیه نیاز دارند.
• دانشجویان مطالعات عرفان که به پیشینه‌ی پژوهش و منابع مرتبط با تصوف علاقه‌مندند.
• خوانندگان علاقه‌مند به پیوند میان میراث عرفانی، ادبیات و زندگی اجتماعی افغانستان.