کتاب ماشین ترور

کتاب ماشین ترور (حقایقی درباره عربستان سعودی و اسلام تندروانه) نوشته پیر کونسا، رابطه‌ی قدرت سیاسی، نهادهای مذهبی و گسترش عقاید وهابی را بررسی می‌کند. نویسنده مسئله را صرفاً به تأمین مالی گروه‌های مسلح محدود نمی‌کند؛ آموزش، بورس‌های تحصیلی، بنیادهای مذهبی و فعالیت‌های تبلیغی نیز در مرکز بحث قرار دارند. این کتاب را رمضان علی روح اللهی ترجمه کرده است و انتشارات کتاب طه منتشر کرده است. پرسش اصلی این است که دیپلماسی مذهبی چگونه به حفظ نظام سعودی و گسترش نفوذ خارجی کمک می‌کند و چه تنش‌هایی می‌سازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ماشین ترور

کتاب ماشین ترور نوشته پیر کونسا، پژوهشی سیاسی درباره‌ی پیوند سلطنت سعودی و دستگاه مذهبی وهابی است. نویسنده مفهوم «دیپلماسی مذهبی» را محور بررسی قرار داده است؛ مجموعه‌ای از فعالیت‌های آموزشی، تبلیغی، مالی و نهادی که نفوذ یک تفسیر مذهبی را فراتر از مرزهای کشور گسترش می‌دهد. کونسا این فعالیت‌ها را جدا از سیاست خارجی و مسئله‌ی بقای خاندان حاکم نمی‌بیند. نگاه او آشکارا انتقادی است و ارزیابی‌هایش درباره‌ی وهابیت و سلفی‌گری باید در چارچوب همین موضع خوانده شوند. بحث اصلی، شرح اختلاف‌های کلامی میان مذاهب نیست؛ نویسنده می‌خواهد نسبت عقیده، مشروعیت سیاسی و ابزارهای قدرت را روشن کند. روایت تاریخی از پیوند خاندان سعودی و خاندان عبدالـوهاب آغاز می‌شود و به رقابت‌های منطقه‌ای و مناسبات حکومت با متحدان خارجی می‌رسد. نقش درآمد نفت، اقتدار روحانیون و نظارت مذهبی بر جامعه نیز در این بررسی جای مشخصی دارد. متن نشان می‌دهد که مصالح حکومت و خواسته‌های نهادهای مذهبی همیشه یکسان نیستند، هرچند حمایت متقابل، پایه‌ی دوام رابطه‌ی دو طرف است.
کتاب ماشین ترور پنج فصل اصلی، پیشگفتار، مقدمه، نتیجه‌گیری و دو پیوست دارد. فصل نخست، دیپلماسی مذهبی را در بنیان نظام سعودی بررسی می‌کند. فصل دوم به تثبیت حکومت، تقابل پان‌اسلامیسم و پان‌عربیسم ناصر و بحران‌های ناشی از انقلاب ایران، اشغال مسجدالحرام و هجوم شوروی به افغانستان اختصاص دارد. فصل سوم نسبت وهابیت و سلفی‌گری را از منظر سیاسی و اجتماعی می‌سنجد. مباحث بعدی، سازوکارهای داخلی و شبکه‌ی خارجی تبلیغ مذهبی را دنبال می‌کنند؛ از وزارت امور مذهبی و تعلیم‌وتربیت تا اتحادیه‌ی جهان اسلام و محصلان دینی خارجی. بررسی‌های جغرافیایی، کشورهایی چون پاکستان، مصر، بوسنی، مالی، فرانسه و آمریکا را دربر می‌گیرند. فصل پنجم با عنوان «انفجار مهمات»، تنش‌های حکومت با جریان‌های سلفی، اخوان‌المسلمین و داعش را مطرح می‌کند. نویسنده از اسناد منتشرشده در ویکی‌لیکس، گزارش‌ها و گفت‌وگوها استفاده کرده است. پیوست‌ها نیز نمونه‌هایی از فعالیت‌های مذهبی خارجی و دانش‌آموختگان دانشگاه اسلامی مدینه ارائه می‌کنند. حاصل این مسیر، تصویری از ارتباط نهادهای داخلی با شبکه‌های فرامرزی است؛ ارتباطی که نویسنده پیامدهای سیاسی و امنیتی آن را موضوع بررسی قرار داده است.

خلاصه کتاب ماشین ترور

کونسا در کتاب ماشین ترور استدلال می‌کند که شناخت سیاست عربستان سعودی بدون بررسی رابطه‌ی سلطنت و علمای وهابی ناقص می‌ماند. حکومت برای حفظ مشروعیت خود به حمایت مذهبی نیاز دارد و نهادهای مذهبی در مقابل، امکان نظارت اجتماعی و گسترش تبلیغ خارجی پیدا می‌کنند. مدارس، دانشگاه‌ها، بورس‌ها، مساجد و بنیادها اجزای شبکه‌ای هستند که نویسنده آن را «صنعت عقیدتی» می‌نامد. او سپس نشان می‌دهد که رقابت با ملی‌گرایی عربی، مقابله با شوروی و رویارویی با ایران چگونه به فعالیت این شبکه جهت داده‌اند. دغدغه‌ی مرکزی، فاصله‌ی میان منفعت کوتاه‌مدت حکومت و پیامدهای گسترده‌ی ترویج عقاید تندروانه است. در این تحلیل، مهار منابع مالی گروه‌های مسلح به‌تنهایی کافی نیست؛ بسترهای آموزش و تبلیغ نیز باید بررسی شوند.

چرا باید کتاب ماشین ترور را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ماشین ترور را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نقش آموزش، بورس‌های تحصیلی و بنیادهای مذهبی را در گسترش نفوذ سیاسی بررسی می‌کند.
• خواننده با مفهوم دیپلماسی مذهبی و رابطه‌ی مشروعیت دینی با بقای حکومت آشنا می‌شود.
• بررسی کشورهای مختلف، امکان مقایسه‌ی شیوه‌های فعالیت شبکه‌های تبلیغی در محیط‌های متفاوت را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به سیاست خاورمیانه که خواهان شناخت رابطه‌ی دین و قدرت در عربستان سعودی هستند.
• دانشجویان روابط بین‌الملل که موضوع قدرت نرم و دیپلماسی مذهبی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که به بررسی زمینه‌های نهادی و آموزشی تندروی مذهبی علاقه دارند.