کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد

کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد (Ilya Kabakov: the man who flew into space from his apartment)، نوشته بوریس گرویس و ترجمه اشکان صالحی، به بررسی چیدمانی از ایلیا کاباکوف می‌پردازد که هنر، رؤیا، ایدئولوژی و میل فردی به رهایی را در ارتباط با یکدیگر قرار می‌دهد. نشر نی در سال ۱۴۰۱ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر، به موضوعاتی مانند یوتوپیا، هنر شوروی، میل به رهایی و نسبت هنرمند با جهان پیرامون می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد اثر بوریس گرویس

کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد، نوشته‌ی بوریس گرویس، بر یکی از چیدمان‌های مشهور ایلیا کاباکوف تمرکز دارد؛ اتاقی که ساکن آن با دستگاهی دست‌ساز از سقف گذشته و به فضا گریخته است. گرویس با همین تصویر آغاز می‌کند و به‌تدریج نشان می‌دهد که این اتاق فقط یک اثر هنری نیست. پوسترهای شوروی، بقایای دستگاه و روایت‌های همسایه‌ها بهانه‌ای می‌شوند تا نویسنده درباره‌ی رابطه‌ی میان رؤیای جمعی و میل فردی به رهایی تأمل کند. چیدمان کاباکوف در این خوانش، می‌تواند هم‌زمان صحنه‌ای برای فرار، آزمایشی نامتعارف، شوخی با واقعیت و تصویری از یک دوره‌ی تاریخی باشد.

کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد این ماجرا را به زمینه‌ی فکری گسترده‌تری پیوند می‌دهد. بوریس گرویس به ایده‌های روسی درباره‌ی کیهان، نامیرایی و آینده‌ی بشر توجه می‌کند و در کنار آن به آوانگارد روسی و فرهنگ شوروی می‌پردازد. بحث درباره‌ی فضا‌نوردی شوروی، پوسترهای تبلیغاتی، تاتلین، مالویچ، فدوروف و تسیولکوفسکی نشان می‌دهد که پرواز در چیدمان کاباکوف فقط حرکت در فضا نیست و می‌تواند تلاشی برای گریز از نظم موجود و تبدیل یک رؤیای جمعی به تجربه‌ای شخصی باشد.

در این میان، جایگاه خود کاباکوف نیز اهمیت می‌یابد. او به‌جای ارائه‌ی تفسیری مستقیم، مجموعه‌ای از اشیا، نشانه‌ها و روایت‌های پراکنده را در کنار هم قرار می‌دهد و داستانی می‌سازد که در عین شباهت به یک گزارش واقعی، همواره امکان تردید در آن وجود دارد. همین ویژگی باعث می‌شود مخاطب میان واقعیت و خیال، سند و داستان و مشاهده و تفسیر در رفت‌وآمد باشد.

این کتاب با تصاویری از چیدمان و ارجاع‌هایی به آثار هنری و اندیشه‌های مختلف همراه است. این ترکیب باعث می‌شود کتاب صرفاً یک بحث نظری نباشد و تصویر در شکل‌گیری فهم آن نقش داشته باشد. این اثر کمک می‌کند تا دریابیم چگونه یک اتاق کوچک، یک سقف شکافته و غیبت یک انسان می‌تواند زمینه‌ساز بحثی درباره‌ی آزادی، ایدئولوژی، مهاجرت، هنر و امکان تحقق یوتوپیا شود.

خلاصه کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد

کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد با یک چیدمان هنری آغاز می‌شود: اتاقی در شوروی که ساکنش با دستگاهی ابتدایی ظاهراً از سقف گذشته و ناپدید شده است. بوریس گرویس از این صحنه برای بررسی معنای پرواز، یوتوپیا و رابطه‌ی فرد با رؤیای جمعی استفاده می‌کند. پرواز این شخصیت به تاریخ ایده‌های روسی درباره‌ی کیهان، رستاخیز جسمانی، هنر آوانگارد و فرهنگ شوروی پیوند می‌خورد. شخصیت اصلی چیدمان در این میان به فردی تبدیل می‌شود که می‌خواهد رؤیایی مشترک را به تجربه‌ای شخصی بدل کند و راهی برای گریز از جهان پیرامونش بیابد.

چرا باید کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک چیدمان هنری می‌تواند زمینه‌ای برای بحث درباره‌ی سیاست، رؤیا و آزادی باشد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با بخشی از زمینه‌ی فکری هنر روسی، از آوانگارد تا فرهنگ شوروی، آشنا می‌شود.
• این کتاب به درک رابطه‌ی میان اثر هنری، هنرمند و روایت‌های جمعی کمک می‌کند.
• این کتاب مفهوم یوتوپیا را در قالب یک موقعیت عینی و ملموس بررسی می‌کند.
• تصاویر چیدمان و ارجاع‌های تاریخی، خواننده را با خود اثر و زمینه‌های فکری آن آشنا می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به هنر معاصر که می‌خواهند یک چیدمان را در زمینه‌ی تاریخی و فکری آن بررسی کنند.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی میان هنر، ایدئولوژی و تاریخ روسیه علاقه دارند.
• کسانی که درباره‌ی مفهوم یوتوپیا و میل به رهایی مطالعه می‌کنند.
• مخاطبانی که از نوشته‌های تأمل‌برانگیز درباره‌ی تصویر، روایت و غیبت لذت می‌برند.
• دانشجویان و پژوهشگران هنر، فلسفه و مطالعات فرهنگی که به نمونه‌های مشخص برای بررسی رابطه‌ی هنر و ایدئولوژی نیاز دارند.

درباره بوریس گرویس

بوریس گرویس، متولد ۱۹ مارس ۱۹۴۷، منتقد هنر، نظریه‌پرداز رسانه و فیلسوف روسی‌تبار است. او استاد برجسته‌ی مطالعات روسیه و اسلاو در دانشگاه نیویورک و پژوهشگر ارشد دانشگاه هنر و طراحی کارلسروهه در آلمان است. گرویس پیش‌تر در زمینه‌های زیبایی‌شناسی، تاریخ هنر و نظریه‌ی رسانه در دانشگاه هنر و طراحی کارلسروهه و مرکز هنر و رسانه‌ی این شهر تدریس کرده و در دانشگاه‌هایی در آمریکا و اروپا، از جمله دانشگاه پنسیلوانیا، دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و مؤسسه‌ی هنر کورتولد لندن، نیز به تدریس و پژوهش پرداخته است.

گرویس در خانواده‌ای روس به دنیا آمد. دوران دبیرستان را در لنینگراد گذراند و از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۱ در دانشگاه لنینگراد به تحصیل منطق ریاضی پرداخت. پس از پایان تحصیلات، در چند مؤسسه‌ی علمی در لنینگراد به‌عنوان پژوهشگر فعالیت کرد. او از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱ در مؤسسه‌ی زبان‌شناسی ساختاری و کاربردی دانشگاه مسکو پژوهشگر بود. در سال ۱۹۸۱ از اتحاد جماهیر شوروی مهاجرت کرد و به جمهوری فدرال آلمان رفت. گرویس پس از دریافت چند بورس پژوهشی، در دانشگاه مونستر در رشته‌ی فلسفه دکتری گرفت.

او در دوران اقامتش در اتحاد جماهیر شوروی با محافل فرهنگی غیررسمی مسکو و لنینگراد ارتباط داشت و نوشته‌هایش در نشریات مختلف منتشر می‌شد.

گرویس از نظریه‌پردازان تأثیرگذار در مطالعه‌ی هنر سوسیالیستی و هنر پست‌مدرن به شمار می‌رود. او با بازنگری در میراث هنری سوسیالیسم، به‌ویژه رئالیسم سوسیالیستی، برخی از پیش‌فرض‌های رایج در زیبایی‌شناسی غربی درباره‌ی این هنر را به چالش کشید.

گرویس عضو انجمن بین‌المللی منتقدان هنر است و در مؤسسات پژوهشی و دانشگاهی متعددی، از جمله مرکز بین‌المللی پژوهش‌های فرهنگی در وین، موزه‌های هنر هاروارد و دانشگاه پیتسبرگ، به‌عنوان پژوهشگر یا عضو علمی فعالیت کرده است. او در سال ۲۰۰۱ ریاست آکادمی هنرهای زیبای وین را بر عهده داشت. همچنین در فاصله‌ی سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ برنامه‌ی پژوهشی «وضعیت پساکمونیستی» را با همکاری مرکز هنر و رسانه‌ی کارلسروهه و بنیاد فرهنگی فدرال آلمان هدایت کرد.

بخشی از کتاب مردی که از آپارتمانش به فضا پرواز کرد

«هنر کاباکوف قویاً روایت‌محور و تصویرگرانه است و به خودی خود آشکارا با بخش عمدهٔ هنر غربی امروز تفاوت دارد. از نظر مدرنیست‌های غربی، تصویر باید بی‌نیاز از توضیح باشد؛ نظاره کردن ساکت و بی‌سروصدای تصویر بایستی برای متقاعد ساختن بیننده دربارهٔ ارزش تصویر کافی باشد. ژرف‌اندیشی‌های نظری و روایی دربارهٔ کیفیات تصویر باید متوقف می‌شدند. به نظر می‌رسد بهترین گزارش دربارهٔ یک تصویر عبارت است از سکوت، یا متنی که احساس سکوت ایجاد کند. هنرمندان آوانگارد کلاسیک ریشه‌کن‌ کردن مؤلفه‌های ادبی هنر را عالی‌ترین هدف‌ خود می‌دیدند. فقط زمانی که محتوای روایی، قصه‌ها و تصویرگری از یک تابلو حذف شده باشد می‌توان آن را واقعاً مدرن قلمداد کرد. اما دقیقاً همین نوع تصویر ــ آن نوع که صرفاً بی‌نیاز از توضیح است ــ چیزی جز مظهری از دنیای مصرف‌گرایی نیست. وقتی چارچوب روایی یک تصویر حذف شود به ‌طوری که تصویر کاملاً به صورت خودآیین و مستقل درآید، معنای آن تصویر به‌تمامی نامعین می‌شود ــ این تصویر در مقام نشانه‌ای برای هیچ چیز و همه ‌چیز است. و به معنی دقیق کلمه، در جای خود بدل به فقره‌ای مصرفی می‌شود، و می‌بینیم که محدوده‌های مصرف‌گرایی غربی در عین حال تعیین‌کنندهٔ حدود فرهنگی‌اند که یک تصویر کاملاً مستقل و مجزا را ارج می‌گذارد و تحسین می‌کند.»