کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران

کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران (از صفویه تا پایان پهلوی اول) نوشته روح الله رمضانی و ترجمه روح الله اسلامی و زینب پزشکیان است و نشر نی در سال ۱۳۹۹ آن را منتشر کرده است. این اثر با دنبال‌کردن سیاست خارجی ایران از سال ۸۷۹ تا ۱۳۲۰ شمسی، فقط به شرح جنگ‌ها و پیمان‌ها بسنده نمی‌کند و نشان می‌دهد تصمیم‌های خارجی ایران چگونه از پیوند میان اوضاع داخلی، فشار قدرت‌های بیرونی و تصور حاکمان از هدف و توان کشور شکل گرفته‌اند. یکی از محورهای مهم آن، فاصله میان آرزوهای سیاسی و ابزارهای واقعی تحقق آن‌هاست. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران اثر روح الله رمضانی

کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران (The Foreign Policy of Iran: A Developing Nation in World Affairs, 1500-1941)، نوشته‌ی روح الله رمضانی، پژوهشی گسترده دربار‌ه‌ی مسیر سیاست خارجی ایران از آغاز صفویه تا پایان پهلوی اول است. نویسنده از همان ابتدا روشن می‌کند که موضوع اصلی فقط ثبت رویدادها نیست، بلکه فهمیدن الگوهایی است که در دوره‌های مختلف تکرار شده‌اند. در این مسیر، سیاست خارجی ایران نه به‌صورت مجموعه‌ای از تصمیم‌های جدا از هم، بلکه در پیوند با ساخت دولت، نوع حکومت، مسئله‌ی امنیت، رقابت قدرت‌های همسایه و فشار بازیگران بزرگ بررسی می‌شود. یکی از ایده‌های مرکزی اثر، سنجش نسبت میان هدف‌های سیاسی و ابزارهای در دسترس است؛ یعنی همان جایی که بسیاری از کامیابی‌ها و شکست‌ها معنا پیدا می‌کنند.
کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران در بخش‌های آغازین، شکل‌گیری دولت صفوی، نقش تشیع در تثبیت حکومت، درگیری‌های طولانی با عثمانی، فروپاشی صفویه، احیای دولت در دوره‌ی نادر و سپس ضعف ساختاری ایران در آستانه‌ی ورود به قرن نوزدهم را دنبال می‌کند. در ادامه، توجه کتاب به دوره‌ای جلب می‌شود که ایران بیش از پیش درگیر رقابت روسیه و بریتانیا شد. در این بخش‌ها، اتحادها، جنگ‌ها، مسئله‌ی جانشینی، نبود همبستگی اجتماعی، تمرکز قدرت در سلطنت و اثر این عوامل بر تصمیم‌های خارجی کشور کنار هم قرار می‌گیرند. نویسنده در مقدمه، چارچوبی را با عنوان تعامل سه‌جانبه‌ی پویا مطرح کرده است؛ چارچوبی که بر اثرگذاری هم‌زمان وضعیت داخلی، محیط خارجی و خود سیاست خارجی تکیه دارد.
کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران به پادشاهان و قراردادها محدود نمی‌ماند و به این پرسش هم نزدیک می‌شود که چرا در دوره‌هایی، ایران هدف‌هایی فراتر از توان خود برمی‌گزید و در دوره‌هایی دیگر به‌سوی نوعی واقع‌بینی بیشتر حرکت می‌کرد. از خلال فصل‌هایی که به صفویه، قاجار و دوره‌ی رضاشاه می‌رسند، تصویری از کشوری شکل می‌گیرد که همواره میان حفظ بقا، بازسازی اقتدار و مقابله با فشار بیرونی در نوسان بوده است. همین نگاه، اثر را به متنی مهم برای فهم ریشه‌های تاریخی رفتار خارجی ایران تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران

کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران مسیر چند قرن از تصمیم‌ها، جنگ‌ها، اتحادها و عقب‌نشینی‌های ایران را دنبال می‌کند و نشان می‌دهد سیاست خارجی کشور چگونه از دلِ کشمکش میان خواست حاکمان، توان واقعی دولت و فشار محیط بیرونی بیرون آمده است. روایت از شکل‌گیری دولت صفوی و نبردهای آن با عثمانی آغاز می‌شود، به فروپاشی و احیای دوباره‌ی دولت در سده‌ی بعد می‌رسد و سپس ایرانِ قاجاری را در برابر رقابت روسیه و بریتانیا قرار می‌دهد. در ادامه، کتاب به تغییراتی می‌پردازد که با تمرکز قدرت در دولت جدید و تعریف متفاوتی از منافع ملی پدید آمد. در سراسر اثر، مسئله‌ی اصلی این است که سیاست خارجی ایران در چه زمان‌هایی با امکانات کشور هماهنگ بوده و در چه زمان‌هایی از آن فاصله گرفته است.

چرا باید کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سیاست خارجی ایران را در یک بازه‌ی بلند تاریخی دنبال می‌کند و امکان دیدن تداوم‌ها و تغییرها را فراهم می‌آورد.
• نویسنده فقط رویدادها را ردیف نمی‌کند و رابطه‌ی میان اوضاع داخلی، فشار خارجی و تصمیم‌های دولت را توضیح می‌دهد.
• کتاب نشان می‌دهد فاصله‌ی میان هدف‌های سیاسی و ابزارهای واقعی چگونه بر سرنوشت کشور اثر گذاشته است.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند ریشه‌ی تاریخی بسیاری از الگوهای رفتاری ایران در برابر قدرت‌های همسایه و بزرگ را بهتر درک کند.
• اثر برای کسانی که می‌خواهند تاریخ ایران را از زاویه‌ی تصمیم‌گیری سیاسی و مسئله‌ی بقا و امنیت بخوانند، منبعی پربار است.

خواندن کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و تاریخ که به سیر تحول سیاست خارجی ایران علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند پیوند میان سیاست داخلی و رفتار خارجی دولت‌ها را در یک نمونه‌ی تاریخی مفصل بررسی کنند.
• کسانی که به دوره‌های صفویه، قاجار و پهلوی اول و نقش آن‌ها در شکل‌گیری مرزها و منافع ملی ایران توجه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند رقابت قدرت‌های بیرونی با ایران را فراتر از روایت‌های ساده و یک‌علتی بفهمند.
• علاقه‌مندانی که به دنبال شناخت دقیق‌تر از ریشه‌های تاریخی مسئله‌ی امنیت، بقا و استقلال در ایران هستند.

بخشی از کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران

«این پژوهش اولین تلاش برای توصیف نظام‌مند و تحلیل انتقادی سیاست خارجی ایران در سال‌های ۸۷۹ تا ۱۳۲۰ ش./ ۱۵۰۰ تا ۱۹۴۱ م. است. به [سیاست خارجیِ] قرون شانزدهم، هفدهم و هجدهم در چارچوبی کلی پرداخته می‌شود و ویژگی‌های اصلی نظام سیاسی و سیاست خارجی ایران در این دوران مشخص می‌شود. به قرن حاضر و نیم‌قرن پس از ۱۱۷۹ ش./ ۱۸۰۰ م. با جزئیات بیشتری پرداخته می‌شود و [مباحث مربوط به این دوره] بیشتر شبیه پژوهش یک متخصص علوم سیاسی است تا پژوهش یک تاریخدان. افزون بر این، فقط در همین دوره است که ایران درگیر نقشهٔ قدرت‌های سیاسی اروپایی می‌شود.
براساس دغدغهٔ تحلیلی‌ام، نباید اجازه دهم آرمان بی‌طرفی علمی مرا از بیان داوری انتقادی بازدارد. باور ندارم که بی‌طرفی به معنای خودداری‌کردن از داوری است؛ زیرا چنین خودداری‌کردنی نوعی داوریِ ارزشی خواهد بود و حتی می‌تواند بر رضایت از وضعیت امور در گذشته یا اکنون دلالت کند. برداشت من از بی‌طرفی مستلزم این است که داوری‌هایم را شواهد در دسترس پشتیبانی کنند و هر زمان که داده‌های کامل‌تر و اعتمادپذیرتر به دست آمد، ابطال‌پذیر باشند. تمام داوری‌ها در این کتاب چنین سرشتی دارند.»