کتاب فقه و مقاصد شریعت

کتاب فقه و مقاصد شریعت، نوشته علی اکبر ضیایی، از سوی انتشارات بین‌المللی امین منتشر شده است. نویسنده در این اثر به بررسی رابطه‌ی میان نصوص شرعی و مقاصد شریعت می‌پردازد و این موضوع را از منظر نقش غایت‌های احکام در فرایند فهم و استنباط فقهی بررسی می‌کند. کتاب دیدگاهی میانه را دنبال می‌کند که بر اساس آن مقاصد شریعت در اجتهاد مورد توجه قرار می‌گیرند، اما جایگزین نصوص شرعی نمی‌شوند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فقه و مقاصد شریعت

کتاب فقه و مقاصد شریعت، اثر علی اکبر ضیایی، به بررسی جایگاه مقاصد شریعت در فهم و استنباط احکام می‌پردازد و نسبت آن‌ها را با قرآن، سنت، اجماع و عقل بررسی می‌کند. این اثر بر پایه‌ی بازپردازی و توضیح یک مقاله‌ی تخصصی شکل گرفته و مسئله‌ی اصلی آن تعیین مرز میان توجه به حکمت احکام و تبدیل این حکمت‌ها به منبعی مستقل برای استنباط است. نویسنده در همین مسیر، مباحثی مانند تعریف شریعت در مذهب امامیه، حکمت و غایت‌مندی تشریع، تفاوت علت و حکمت و نسبت مقام ثبوت و مقام اثبات را نیز مطرح می‌کند.

کتاب فقه و مقاصد شریعت دیدگاه‌های مختلف درباره‌ی نقش مقاصد در فرایند اجتهاد را بررسی و نقد می‌کند. در یک سوی این بحث، رویکردی قرار دارد که برای مقاصد شریعت نقش بسیار محدودی قائل است و در سوی دیگر، دیدگاهی قرار می‌گیرد که مصلحت و غایت را تا حد مقدم‌شدن بر نص پیش می‌برد. نویسنده در برابر این دو رویکرد، از دیدگاهی میانه دفاع می‌کند که بر نص‌بسندگی همراه با توجه به مقاصد استوار است. بر اساس این دیدگاه، مقاصد شریعت در فهم و تفسیر نصوص نقش هدایتی دارند، اما به منبعی مستقل برای تأسیس حکم تبدیل نمی‌شوند.

در بخش‌های مختلف کتاب، با استناد به آیات، روایات و مباحث اصولی، اهداف کلی شریعت مانند عدالت، رفع ظلم و حفظ دین، جان، عقل، نسل و مال بررسی می‌شوند. در عین حال، نویسنده بر این نکته تأکید می‌کند که تشخیص شخصی مصلحت نمی‌تواند جایگزین ادله‌ی معتبر شرعی شود. کتاب با کنار هم قرار دادن توضیح مفاهیم، بررسی دیدگاه‌های مختلف و تفکیک‌های روش‌شناختی، به مسئله‌ی حدود و شیوه‌ی استفاده از مقاصد شریعت در اجتهاد می‌پردازد.

خلاصه کتاب فقه و مقاصد شریعت

کتاب فقه و مقاصد شریعت از این دیدگاه آغاز می‌کند که احکام الهی دارای حکمت و غایت هستند، اما شناخت این غایت‌ها لزوماً به معنای امکان استناد مستقیم به آن‌ها در استنباط احکام نیست. نویسنده ابتدا مفهوم شریعت و مبنای حکمت‌مندی تشریع را در اندیشه‌ی امامیه توضیح می‌دهد و سپس میان مفاهیمی مانند علت، حکمت، مصلحت و غایت تمایز می‌گذارد. پس از آن، رویکردهای مختلف به مقاصد شریعت را بررسی می‌کند تا جایگاه دیدگاه میانه‌ای را که مقاصد را راهنمای فهم نصوص می‌داند، اما جایگزین آن‌ها نمی‌کند، روشن سازد.

در این چارچوب، کتاب از یک سو بر اهمیت شناخت اهداف کلی شریعت تأکید می‌کند و از سوی دیگر، درباره‌ی تکیه‌ی گسترده بر برداشت‌های شخصی از مصلحت در فرایند اجتهاد هشدار می‌دهد. نتیجه‌ی این بحث، تصویری از مقاصد شریعت است که در آن توجه به غایت‌های احکام با حفظ جایگاه ادله‌ی شرعی همراه می‌شود.

چرا باید کتاب فقه و مقاصد شریعت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فقه و مقاصد شریعت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب نسبت میان نصوص شرعی و مقاصد شریعت را از زاویه‌ای مسئله‌محور بررسی می‌کند.
• خواننده با تفاوت میان علت، حکمت، مصلحت و غایت در بحث احکام آشنا می‌شود.
• اثر دیدگاه‌های مختلف درباره‌ی نقش مقاصد در اجتهاد را بررسی می‌کند و تفاوت میان آن‌ها را نشان می‌دهد.
• مباحث کتاب جایگاه مقاصد را در فهم آیات و روایات، در کنار اعتبار ادله‌ی اصلی، روشن‌تر می‌کند.

خواندن کتاب فقه و مقاصد شریعت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فقه و مقاصد شریعت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فقه و اصول که به بررسی جایگاه مقاصد شریعت در اجتهاد علاقه دارند.
• طلاب و علاقه‌مندانی که درباره‌ی نسبت میان نص، مصلحت و اجتهاد مطالعه می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند با دیدگاه امامیه درباره‌ی حکمت احکام و غایت‌مندی تشریع آشنا شوند.
• مخاطبانی که به فلسفه‌ی فقه و روش‌شناسی استنباط علاقه دارند.