کتاب ریطوریقا (فن خطابه)

کتاب ریطوریقا (فن خطابه) نوشتهٔ علی‌‌اکبر ضیایی در انتشارات بین المللی امین چاپ شده است. در این تحقیق، علاوه بر بیان تاریخ خطابه از یونان تا دوره اسلامی، سعی شده است که سبک منطقی کتب قدیم و مباحث جدید روان‌شناسی و تجربی این فنّ در یکدیگر به‌گونه‌ای نو ادغام شود و این فنّ در طرحی جدید با کارایی بیشتر ارائه گردد. مزیت کتب قدیم چون خطابه ارسطو، ابن‌سینا، فارابی، ابن رشد و خواجه‌نصیرالدین طوسی در طرح محکم، موجز و نسبتاً منطقی و کلاسیک آن‌ها است، درحالی‌که کتب جدید چون آیین سخنوری محمدعلی فروغی و آیین سخن پاشا صالح و غیره بیش از هر چیز به جنبه‌های علمی و پراتیک این فنّ پرداخته‌اند و مباحث را به طور پراکنده و غیرمنطقی بیان نموده‌اند.

درباره کتاب ریطوریقا (فن خطابه)

از قدیمی‌ترین زمان‌ها و از ابتدایی‌ترین روزگاری که نوع بشر در راه تمدن و زندگی اجتماعی و تکامل گام نهاده است، امتیاز انسان و شرافت او به قوه سخن و بیان شناخته شده است. در اهمیت و رفعت مقام سخن همین بس که خداوند متعال در قرآن مجید مهم‌ترین موضوع را پس از آفرینش انسان اعطای نیروی بیان می‌داند، آنجا که می فرماید: «الرّحمن علّمَ القرآنُ خَلَقَ الانسانَ علّمهُ البیانَ».

هرچند خطابه و سخنوری موهبتی الهی و نعمتی خدادادی است و بیشتر تأثیر آن نتیجه ذوق انسان است، با وجود این، سخنوران باید سخنان خود را بر اصول این فنّ متکی سازند، تا بیشتر بتوانند به مقصود خود که اقناع و شورانگیزی است، دست یابند.

کتاب ریطوریقا (فن خطابه) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به فن بیان و خطابه پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب ریطوریقا (فن خطابه)

پیشگفتار مؤلف:

پیش از پیشرفت‌های صنعتی و عصر الکترونیک از جمله مهم‌ترین وسائل تفاهم و ایجاد ارتباط میان مردم گفتار بود. به سخنانی که دارای اصول و قواعد ویژه‌ای بود و در تنظیم آن ها ذوق و سلیقه خاصی به کار می‌رفت و در مجالس عمومی برای ایجاد انگیزه‌ای نسبت به یک عمل ایراد می‌شد خطابه گفته می‌شد و چون عامّه مردم اهل مطالعه کتاب نبودند، به مجامع عمومی چون مساجد و میدان‌های شهر می‌آمدند و به سخنان خطیبان گوش فرا می‌دادند.

در جوامع کنونی نیز کرسی سخنرانی همچنان از اهمیت بسزایی برخوردار است، سیاستمداران، رهبران مذهبی و ملی در پشت همین جایگاه است که به تبیین مصالح کشور و اصلاح امور دینی و دنیوی مردم می‌پردازد. سخنوران توانا و چیره‌دست با سخنان مهیج خود گاهی گروهی از مردم را به انجام کاری تشویق و ترغیب و گاهی آنان را به سخت‌ترین کارها چون گذشت از جان و مال و فرزند دعوت می‌کنند، اما نه آن‌گونه که در دل از عاقبت کار بداندیش باشند یا به‌اجبار و اکراه آن را انجام دهند، زیرا هنر سخنور در این‌گونه امور آن است که در روح و قلب مردم نفوذ کند و آنان را ازروی طیب خاطر به مقصود خود رهنمون سازد.

در ایران منبر و خطابه همواره از برترین وسائل ارتباط‌جمعی محسوب می‌شد. خطیبان مذهبی و سیاسی در مساجد و مجالس وعظ زمام افکار مردم را در دست می‌گرفتند و بر روی منابر سرنوشت مردم را ورق می‌زدند و الان نیز چنین است.

در عصر کنونی ماهواره‌ها و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی تا حدودی توانسته‌اند به رقابت با منبر و خطابه در میان مردم جای بیشتری باز کنند، اما درهرحال منابر و مساجد به علت بافت دینی کشورهای منطقه خاورمیانه و از جمله ایران همچنان یک ابزار مهمّ در تبلیغ امور دینی و حتی سیاسی و اجتماعی باقی‌مانده است و بسیاری از مردم با یک سخنرانی پرشور تهییج شده و در سرنوشت سیاسی خود مشارکت فعال‌تری می‌نمایند و نقش منبر و خطابه در انتخابات نمایندگان مجلس و ریاست‌جمهوری و حتی شوراهای شهر و روستا بر همگان روشن و مبرهن است؛ لذا این فنّ در اسلام و ایران اسلامی و تألیف و تحقیق پیرامون سخنوران اسلامی و کیفیت القای خطابه به‌وسیله آنان و چگونگی تدوین فنّ خطابه از یونان تا عصر اسلامی از اهمیت والایی برخوردار بوده است. آثاری چند در این زمینه تألیف شده است که هر یک دارای مزایا و معایبی است.