کتاب نعش کش

کتاب نعش کش (روایت‌های واقعی از فرودستان چین) نوشته لیائو یی وو مجموعه‌ای از گفت‌وگوها با کسانی است که زندگی و کارشان کمتر در تصویر رسمی جامعه‌ی چین دیده می‌شود. یک گریه‌کن حرفه‌ای، سرپرست توالت عمومی و افرادی درگیر جرم و محرومیت، از تجربه‌هایی حرف می‌زنند که مرز میان گذران زندگی، قدرت و خشونت را آشکار می‌کند. فرشاد رضایی مترجم این کتاب است و گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده به شنیدن رنج قربانیان بسنده نمی‌کند؛ پرسش‌های او گاهی توجیه‌های آزارگران را نیز به چالش می‌کشد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نعش کش

کتاب نعش کش نوشته لیائو یی وو، ۲۷ حکایت از زندگی مردمان فرودست چین را در قالب مصاحبه گرد آورده است. مقدمه‌ی وِن هوآنگ، با عنوان صدای مطرودان اجتماع در چین، زمینه‌ی شکل‌گیری مجموعه و پیوند تجربه‌های نویسنده با موضوع مصاحبه‌ها را توضیح می‌دهد. زندان، محرومیت از کار و نوازندگی خیابانی، لیائو را به کسانی نزدیک کرده است که بیرون از محافل ادبی زندگی می‌کنند. بخش‌هایی مانند گریه‌کن حرفه‌ای، آدم‌پران، سرپرست توالت عمومی و نعش‌کش‌ها، مشاغل و سرگذشت‌هایی بسیار متفاوت را کنار یکدیگر قرار می‌دهند. نویسنده معمولاً پیش از آغاز پرسش‌وپاسخ، محل دیدار و وضعیت مصاحبه‌شونده را معرفی می‌کند. این توضیح‌ها امکان می‌دهند گفته‌های هر شخص در زمینه‌ی زندگی او خوانده شود. مقدمه همچنین نشان می‌دهد که مصاحبه‌ها همیشه حاصل یک دیدار نیستند؛ جلب اعتماد و دیدارهای مکرر، بخشی از فرایند آماده‌کردن متن بوده است. نویسنده گاهی نیز بدون امکان استفاده از ضبط‌صوت، گفت‌وگو را از حافظه بازنویسی کرده است.
کتاب نعش کش از خلال جزئیات کار و معاش، رابطه‌ی مردم با سیاست، سنت و منزلت اجتماعی را بررسی می‌کند. خاطره‌ی یک کارگر خدمات شهری می‌تواند بحث را از درآمد و احترام شغلی به تحقیر روشنفکران بکشاند. سخنان یک اجراکننده‌ی مراسم عزا نیز نشان می‌دهد که تغییر سلیقه‌ی مردم و دستورهای سیاسی چگونه بر حرفه‌ای موروثی اثر می‌گذارند. حال‌وهوای مصاحبه‌ها یکسان نیست؛ شوخی، تلخی، خشم و بی‌اعتنایی در پاسخ‌ها جای یکدیگر را می‌گیرند. مصاحبه‌شوندگان همیشه قربانیانی بی‌خطا نیستند و نویسنده نیز در برابر همه‌ی ادعاهایشان ساکت نمی‌ماند. گفت‌وگو با قاچاقچی انسان، نمونه‌ی آشکار فاصله‌ی میان شرح محرومیت و پذیرفتن مسئولیت آسیب‌زدن به دیگران است. مجموعه همچنین گفته‌های اشخاص را به‌جای حقیقتی یکدست عرضه نمی‌کند؛ تردید نویسنده درباره‌ی حکایت‌های نعش‌کشی و پیگیری روایت‌های متفاوت، بخشی از متن است. حاصل، تصویری از زندگی اجتماعی است که تناقض‌های سخنان مردم را نیز در معرض توجه قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب نعش کش

دغدغه‌ی اصلی کتاب نعش کش، شنیده‌شدن تجربه‌ی کسانی است که فقر، شغل، عقیده یا موقعیت اجتماعی، امکان حضورشان در عرصه‌ی عمومی را محدود کرده است. مصاحبه‌ها نشان می‌دهند که سیاست فقط در فرمان‌ها و شعارها باقی نمی‌ماند؛ سیاست می‌تواند نوع کار، شیوه‌ی سوگواری، روابط میان مردم و حتی برداشت اشخاص از ارزش زندگی را تغییر دهد. یکی از مصاحبه‌شوندگان برای حفظ معاش، اجرای خود را مطابق خواسته‌ی صاحبان قدرت عوض می‌کند. فردی دیگر از احترامی می‌گوید که برای کار سختش انتظار دارد. قاچاقچی انسان نیز محرومیت را دستاویزی برای توجیه رفتار خود قرار می‌دهد. نویسنده از کنار هم قراردادن این صداها، نسبت میان نابرابری، سکوت و مسئولیت اخلاقی را پیش می‌کشد؛ بی‌آنکه تجربه‌های متفاوت را به یک پاسخ مشترک تقلیل دهد.

چرا باید کتاب نعش کش را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نعش کش را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• گفت‌وگوها جزئیات مشاغلی را ثبت می‌کنند که شناخت عمومی از شیوه‌ی انجامشان محدود است.
• خاطرات اشخاص، اثر تصمیم‌های سیاسی بر معاش و روابط روزمره را ملموس می‌کنند.
• پرسش‌های چالش‌برانگیز نویسنده، فاصله‌ی میان توضیح علل یک رفتار و توجیه اخلاقی آن رفتار را آشکار می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به تاریخ شفاهی و گزارش‌های مبتنی بر مصاحبه، مخاطبان این مجموعه‌اند.
• خوانندگان کنجکاو درباره‌ی زندگی فرودستان چین، موضوع‌های متنوعی در این کتاب می‌یابند.
• مخاطبان دغدغه‌مند درباره‌ی نابرابری، سانسور و مسئولیت اخلاقی نیز می‌توانند با پرسش‌های مصاحبه‌ها همراه شوند.

بخشی از کتاب نعش کش

«لیائو یی‌وو: چطور می‌توانید جلوی غریبه‌ها گریه و شیون راه بیندازید؟
لی چانگ‌گِنگ: من دوازده سالم بود که پا به عرصهٔ گریه‌کُنی گذاشتم. استادم مجبورم می‌کرد نغمه‌های اساسی سونا را از بر شوم و در کنارش گریه و زاری را هم یاد بگیرم. وقتی آدم اصول را خوب یاد گرفته باشد راحت‌تر می‌تواند بداهه کار کند و تکانی به مجلس بدهد. زاریِ امثال ما از گریهٔ اقوام یا بچه‌های آن مرحوم جانگدازتر است.
اکثر آدم‌هایی که عزیزشان را از دست داده‌اند به محض دیدن جسد مرحوم به گریه می‌افتند و ضجه می‌زنند، ولی ضجه‌هایشان دوام ندارد. چیزی نمی‌گذرد که زانوی غم بغل می‌گیرند. وقتی غم وجودشان را فرابگیرد دو اتفاق برایشان می‌افتد: بُهت‌زده می‌شوند یا غش می‌کنند. ولی ما وقتی حس می‌گیریم مهار احساساتمان را در دست داریم و راحت بداهه‌پردازی می‌کنیم. ما هر چقدر که صاحب‌عزا بخواهد می‌توانیم ضجه بزنیم. اگر عزای آدم مهمی باشد و خوب پول بدهند، حسابی بداهه‌پردازی می‌کنیم تا صاحب‌عزا کِیف کند.
من شانزده‌ساله بودم که کوچ کردم و آمدم به جنوب‌غرب استان سیچوآن. مردم سیچوآن بیشتر از اهالی هِنان مال و منال داشتند و در عروسی و عزایشان ریخت‌وپاش بیشتری می‌کردند. هنوز نرسیده اسمی برای خودم درکردم. کار ما هم مثل بازیگری یک حرفه است. وقتی شروع کنی کم‌کم در نقش فرومی‌روی. بازیگر فیلم باید با فیلمنامه پیش برود. ما گریه‌کُن‌ها هم با نوای عزا پیش می‌رویم.»