کتاب معماری ایرانی

کتاب معماری ایرانی نوشته مهدی حامدی نیا، پژوهشی درباره‌ی حمام‌های تاریخی دزفول است که انتشارات اهورا قلم آن را منتشر کرده است. این کتاب با بررسی شکل‌گیری شهر دزفول، محله‌های قدیمی، فرهنگ آب و جایگاه حمام در زندگی جمعی، تصویری از پیوند معماری با بهداشت، هویت و سازمان اجتماعی شهر ارائه می‌دهد. تمرکز اثر فقط بر توصیف بناها نیست، بلکه نشان می‌دهد که حمام چگونه در مرکز محله، حافظه‌ی شهری و شیوه‌ی زیست مردم نقش داشته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب معماری ایرانی اثر مهدی حامدی نیا

کتاب معماری ایرانی نوشته مهدی حامدی نیا، با تمرکز بر حمام‌های تاریخی دزفول، معماری را فقط به‌عنوان شکل و کالبد بنا بررسی نمی‌کند، بلکه آن را بخشی از تاریخ زیست شهری می‌بیند. نویسنده از همان فصل‌های آغازین، شکل‌گیری دزفول را در پیوند با رود دز، استقرارهای کهن، مسیرهای دفاعی، محله‌ها و عناصر عمومی شهر توضیح داده است، تا جایگاه حمام در بافت تاریخی روشن شود. در این نگاه، حمام فقط محل شست‌وشو نیست؛ فضایی است که به بهداشت، درمان، معاشرت، هویت محله و حتی نظم اجتماعی گره خورده است.

کتاب معماری ایرانی در فصل‌های بعدی سراغ تاریخچه‌ی حمام در شهرستان دزفول می‌رود و هم‌زمان چند موضوع را کنار هم می‌گذارد؛ ویژگی‌های معماری دزفول، وضعیت بهداشت پیش از گسترش امکانات جدید، آیین‌های مرتبط با حمام و اجزای کالبدی آن مانند دهلیز ورودی، بینه، میاندر، تون و مخزن آب. سپس نام و مشخصات حمام‌های متعدد شهر را ثبت می‌کند؛ از حمام مسجد جامع و حمام وزیر تا حمام خان، حمام سیاه‌پوشان، حمام گلشن و حمام جنت. این گستردگی نشان می‌دهد که حمام در هر محله یکی از عناصر اصلی مرکزیت شهری بوده است.

بخش مهم دیگری از کتاب معماری ایرانی به مفهوم هویت اختصاص دارد. مهدی حامدی نیا با آوردن دیدگاه‌هایی از سنت فلسفی و معماری، تلاش کرده است نسبت میان فضا، حافظه، تعلق به مکان و تداوم فرهنگی را توضیح دهد. به‌ همین دلیل، اثر فقط یک فهرست از بناهای قدیمی نیست؛ بلکه مطالعه‌ای است درباره‌ی اینکه چگونه تغییر سبک زندگی و کناررفتن حمام‌های عمومی، بخشی از روابط محله‌ای و خاطره‌ی جمعی را کم‌رنگ کرده است. در مجموع، این اثر تصویری از دزفول به‌عنوان شهری است که معماری آن از آب، اقلیم، نیازهای جمعی و تجربه‌ی تاریخی مردم جدا نیست.

خلاصه کتاب معماری ایرانی

کتاب معماری ایرانی روند شکل‌گیری دزفول را از پیوند انسان، آب و سکونت آغاز می‌کند و بعد نشان می‌دهد که چگونه عناصر شهری مانند بازار، مسجد و حمام در کنار هم هویت محله‌ها را ساخته‌اند. مهدی حامدی نیا سپس به‌سراغ حمام‌های تاریخی دزفول می‌رود و از کارکردهای بهداشتی، درمانی، اجتماعی و فرهنگی آن‌ها حرف می‌زند. در ادامه، اجزای معماری حمام، آیین‌های وابسته به آن و نمونه‌های متعدد حمام‌های شهر معرفی می‌شوند. در لایه‌ای عمیق‌تر، این اثر توضیح می‌دهد که حذف تدریجی این فضاها فقط ازمیان‌رفتن چند بنا نبوده، بلکه به کم‌رنگ‌شدن بخشی از حافظه‌ی شهری و پیوندهای اجتماعی محله‌ها انجامیده است.

چرا باید کتاب معماری ایرانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب معماری ایرانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان معماری، آب، بهداشت و زندگی محله‌ای در دزفول را به‌صورت روشن نشان می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند نقش حمام را فراتر از یک بنای خدماتی و به‌عنوان بخشی از فرهنگ شهری درک کند.
• این اثر نام، جایگاه و ویژگی‌های شمار زیادی از حمام‌های تاریخی دزفول را یک‌جا گرد آورده است.
• این کتاب به شناخت بهتر مرکزیت محله و رابطه‌ی بناهای عمومی با هویت شهری کمک می‌کند.
• بخش‌های مربوط به اجزای حمام و شیوه‌ی کار آن، تصویری دقیق‌تر از معماری سنتی دزفول به دست می‌دهد.
• این اثر نشان می‌دهد که تغییرات سبک زندگی چگونه بر فراموشی فضاهای جمعی و خاطره‌ی شهری اثر گذاشته است.

خواندن کتاب معماری ایرانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب معماری ایرانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به معماری سنتی ایران که می‌خواهند نمونه‌ای مشخص از بافت تاریخی دزفول را بشناسند.
• پژوهشگران تاریخ محلی و شهری که درباره‌ی شکل‌گیری محله‌ها و بناهای عمومی کنجکاوند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نقش حمام‌های عمومی را در زندگی اجتماعی و فرهنگی شهرها بهتر بفهمند.
• دانشجویان معماری، مرمت و شهرسازی که به رابطه‌ی کالبد شهر و هویت مکان توجه دارند.
• مخاطبانی که به میراث فرهنگی دزفول و بناهای به‌جای‌مانده از دوره‌های مختلف علاقه دارند.