کتاب چطور قصه بگوییم

کتاب چطور قصه بگوییم (راهنمای کهن داستان‌گویی برای نویسندگان و خوانندگان) (How to tell a story) نوشته ارسطو است. فیلیپ فریمن این کتاب را از یونانی به انگلیسی برگردانده و نیلوفر رحمانیان آن را از انگلیسی به فارسی ترجمه کرده است. این کتاب از دل بوطیقا بیرون می‌آید و به پرسشی قدیمی اما زنده پاسخ می‌دهد: قصه چه زمانی استوار، اثرگذار و ماندگار می‌شود؟ ارسطو در این اثر از پی‌رنگ، شخصیت، کشمکش، بازشناسی و نسبت میان عمل و روایت حرف می‌زند و نشان می‌دهد چرا بعضی داستان‌ها در ذهن می‌مانند و بعضی انسجام خود را از دست می‌دهند. انتشارات سرای سپنج این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چطور قصه بگوییم

کتاب چطور قصه بگوییم نوشته‌ی ارسطو بر یکی از مهم‌ترین پرسش‌های هنر روایت متمرکز است. اینکه یک داستان خوب چگونه ساخته می‌شود؟ متن اصلی از بوطیقا گرفته شده و در آن، قصه‌گویی نه صرفاً به‌عنوان سرگرمی بلکه به‌عنوان نوعی بازنماییِ کنش انسانی بررسی شده است. ارسطو از همان ابتدا میان ابزار بازنمایی، نوع شخصیت‌ها و شیوه‌ی روایت تمایز می‌گذارد و از دل این تمایزها به تعریف تراژدی، کمدی و حماسه می‌رسد. در این مسیر، بحث فقط به ادبیات کهن محدود نمی‌ماند، چون نکته‌های مطرح‌شده درباره‌ی پی‌رنگ، اندازه‌ی داستان، نسبت میان رخدادها و چگونگی برانگیختن ترحم و ترس، هنوز هم برای فهم سازوکار روایت اهمیت دارند.

کتاب چطور قصه بگوییم در ادامه به اجزای اصلی داستان می‌پردازد و جایگاه هریک را روشن می‌کند. ارسطو توضیح می‌دهد که چرا پی‌رنگ از شخصیت مهم‌تر است، چرا داستان باید آغاز، میانه و پایان داشته باشد و چرا رخدادها باید به‌صورت محتمل یا ضروری به هم وصل شوند. بخش‌های مربوط به وارونگی، بازشناسی، رنج، گره‌افکنی و گره‌گشایی از نکته‌های محوری این کتاب‌ هستند. این اثر همچنین به ویژگی‌های شخصیت تراژیک، تفاوت میان داستان ساده و پیچیده و نقش کشمکش‌های خانوادگی در اثرگذاری روایت می‌پردازد. در کنار این‌ها، نمونه‌هایی از هومر، سوفوکل، اوریپید و دیگر نویسندگان یونانی آمده تا بحث‌ها از حالت انتزاعی بیرون بیاید و به مصداق نزدیک شود.

کتاب چطور قصه بگوییم اثر ارسطو فقط مجموعه‌ای از تعریف‌ها نیست، نوعی نقشه برای فکرکردن به داستان است. این اثر نشان می‌دهد که قصه وقتی جان می‌گیرد که اجزایش پراکنده نباشند و هر اتفاق در نسبت با کل معنا پیدا کند. ازاین‌رو، این کتاب هم برای کسانی که می‌نویسند اهمیت دارد و هم برای کسانی که می‌خواهند داستان، نمایشنامه یا فیلم را دقیق‌تر بخوانند و بفهمند چه چیزی یک روایت را منسجم یا سست می‌کند.

خلاصه کتاب چطور قصه بگوییم

کتاب چطور قصه بگوییم مجموعه‌ای از دیدگاه‌های ارسطو درباره‌ی ماهیت داستان و شیوه‌ی شکل‌گیری آن است. کتاب از این ایده شروع می‌کند که قصه‌گویی نوعی تقلید از کنش انسان‌هاست و بعد به‌تدریج نشان می‌دهد که یک روایت اثرگذار چه ویژگی‌هایی دارد. ارسطو بر اهمیت پی‌رنگ، پیوستگی رخدادها، اندازه‌ی مناسب داستان و وجود آغاز، میانه و پایان پافشاری می‌کند. او توضیح می‌دهد که چرا وارونگی و بازشناسی در داستان اهمیت دارند، چه نوع شخصیت‌هایی بیشترین اثر را می‌گذارند و چرا کشمکش میان نزدیکان می‌تواند نیرومندتر از درگیری میان غریبه‌ها باشد. این اثر به‌جای نسخه‌دادن، منطق درونی قصه را آشکار می‌کند.

چرا باید کتاب چطور قصه بگوییم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چطور قصه بگوییم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب نشان می‌دهد پی‌رنگ چرا هسته‌ی اصلی داستان است و رخدادها چگونه باید به هم متصل شوند.
• اثر به فهم دقیق‌تر مفاهیمی مثل بازشناسی، وارونگی، رنج، گره‌افکنی و گره‌گشایی کمک می‌کند.
• خواندن این کتاب روشن می‌کند چرا بعضی روایت‌ها باوجود شخصیت‌های جالب، از نظر ساختار سست می‌مانند.
• کتاب حاضر برای بررسی نمایشنامه، رمان و فیلم معیارهایی فکری در اختیار می‌گذارد که از دل خود متن برآمده‌اند.
• این اثر نسبت میان شخصیت، عمل و پیامد را به‌گونه‌ای توضیح می‌دهد که تحلیل داستان را دقیق‌تر می‌کند.
• خواننده از خلال این کتاب با نمونه‌های متعدد از سنت نمایشی و حماسی یونان آشنا می‌شود و بحث‌ها را در عمل می‌بیند.

خواندن کتاب چطور قصه بگوییم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب چطور قصه بگوییم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان‌نویسی که می‌خواهند درباره‌ی استخوان‌بندی روایت شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• خوانندگانی که دوست دارند نمایشنامه، رمان یا فیلم را فراتر از سطح ماجرا بررسی کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات، تئاتر و هنر که با مفاهیم پی‌رنگ، تراژدی و شخصیت سروکار دارند.
• کسانی که می‌خواهند بدانند چرا بعضی داستان‌ها اثر عاطفی بیشتری می‌گذارند و بعضی نه.
• مخاطبانی که به متون کلاسیک و ایده‌های ماندگار درباره‌ی قصه‌گویی علاقه دارند.