کتاب آبادانی ها

کتاب آبادانی ها نوشته کیانوش عیاری، فیلم‌نامه‌ی یکی از آثار ابتدایی و مهم عیاری است و در کنار آن به جهان سینمایی او هم نگاهی می‌اندازد. عیاری در این اثر فقط روایتگر جست‌وجوی یک اتومبیل دزدیده‌شده نیست، بلکه تصویرگر زندگی مهاجران جنگ‌زده، فشار معیشت، رابطه‌ی پدر و پسر و شهری است که ناامنی و بی‌ثباتی در آن به بخشی از روزمرگی بدل شده است. نشر گیلگمش این متن سینمایی را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آبادانی ها

کتاب آبادانی ها با تکیه بر فیلم‌نامه‌ی کیانوش عیاری، فضای زندگی خانواده‌ای آبادانی را دنبال می‌کند که پس از جنگ و آوارگی، در تهران با دشواری‌های معیشتی و بی‌پناهی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در مرکز ماجرا، اتومبیلی قرار دارد که برای خانواده فقط یک وسیله نیست، بلکه بخشی از امکان ادامه‌دادن زندگی است؛ چیزی میان نان، آبرو و امید.

کتاب از همان صحنه‌های آغازین، جهان خود را با جزئیات روزمره می‌سازد؛ رادیو، کوپن، راه‌پله‌های اقامتگاه، مسافرکشی، شلوغی خیابان و اضطرابی که مدام در پس‌زمینه حضور دارد. عیاری به‌ جای توضیح‌دادن مستقیم، موقعیت شخصیت‌ها را از خلال کنش، گفت‌وگو و نشانه‌های تصویری پیش می‌برد. پدر، پسر و اطرافیان‌شان در مسیری قرار می‌گیرند که هم جست‌وجوی یک ماشین است و هم عبور از لایه‌های مختلف شهر؛ از کلانتری و قهوه‌خانه تا اوراقچی‌ها و حاشیه‌های ناامن تهران. این جابه‌جایی‌ها، تصویری فشرده از وضعیت اجتماعی آن دوره می‌سازد.

کتاب آبادانی ها علاوه‌بر ارزش روایی، برای شناخت شیوه‌ی کار کیانوش عیاری هم مهم است. متن نشان می‌دهد که او چگونه از نشانه‌گذاری، سکوت، حرکت و جزئیات محیط برای ساختن تنش استفاده کرده است. رابطه‌ی درویش و برنا نیز فقط یک پیوند خانوادگی ساده نیست؛ این رابطه زیر فشار فقر، خستگی، ترس و امید مدام تغییر حالت می‌دهد. این کتاب در مجموع تصویری از آدم‌هایی به دست می‌دهد که در میانه‌ی بحران، هنوز ناچارند زندگی روزانه را پیش ببرند و همین کشمکش، هسته‌ی اصلی اثر را شکل می‌دهد.

خلاصه فیلمنامه آبادانی ها

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب آبادانی ها ماجرای درویش، مردی آبادانی و جنگ‌زده و پسرش برنا را دنبال می‌کند که پس از دزدیده‌شدن پیکان خانواده، در تهران به جست‌وجوی آن می‌افتند. این ماشین برای درویش فقط دارایی شخصی نیست و بخشی از گذران زندگی خانواده به آن وابسته است. 

جست‌وجوی آن‌ها از کلانتری و تعاونی تا قهوه‌خانه، قبرستان ماشین‌ها و دیدار با آدم‌های مختلف کشیده می‌شود. در این مسیر، فشار اقتصادی، آوارگی، ترس جنگ و فرسودگی روحی پدر و پسر کم‌کم آشکارتر می‌شود. روایت، همزمان که یک تعقیب بیرونی را پیش می‌برد، فرسایش درونی شخصیت‌ها را هم نشان می‌دهد.

چرا باید کتاب آبادانی ها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آبادانی ها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌ای روشن از فیلم‌نامه‌نویسی کیانوش عیاری و شیوه‌ی او در ساختن موقعیت از دل جزئیات روزمره را نشان می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تصویری ملموس از زندگی مهاجران جنگ‌زده و فشار اقتصادی بر یک خانواده به دست آورد.
• این اثر رابطه‌ی پدر و پسر را در شرایط بحران به‌ شکلی دقیق و چندوجهی پیش می‌گذارد.
• متن کتاب نشان می‌دهد که چگونه نشانه‌ها، فضاها و حرکت در شهر می‌توانند بار دراماتیک روایت را پیش ببرند.
• خواندن آن برای کسانی که به پیوند سینما و متن مکتوب علاقه دارند، امکان بررسی یک فیلم‌نامه در قالب مستقل را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب آبادانی ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب آبادانی ها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فیلم‌نامه و کسانی که می‌خواهند شیوه‌ی شکل‌گیری صحنه و موقعیت را در متن دنبال کنند.
• خوانندگانی که به روایت‌های اجتماعی درباره‌ی فقر، آوارگی و زندگی پس از جنگ علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند با جهان کاری کیانوش عیاری و نوع نگاه او به زندگی روزمره آشنا شوند.
• مخاطبانی که از روایت‌های شخصیت‌محور با تنش پیوسته و فضای شهری لذت می‌برند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که در مورد سینمای ایران و بازنمایی طبقات فرودست مطالعه می‌کنند.

درباره کیانوش عیاری

کیانوش عیاری (متولد ۱۳۳۰)، نویسنده و کارگردان سینما و تلویزیون است. او فعالیت فیلم‌سازی خود را در اواخر دهه‌ی ۱۳۴۰ و با ساخت فیلم‌های کوتاه هشت‌میلی‌متری در سینمای آزاد اهواز آغاز کرد که آثاری چون «خاکباران» و «رود زهر» از نمونه‌های آن دوره به شمار می‌روند. عیاری در دهه‌ی ۱۳۶۰ به فیلم‌سازی حرفه‌ای بلند روی آورد و آثاری مانند «تنوره دیو» (۱۳۶۴) و «آن‌سوی آتش» (۱۳۶۶) را کارگردانی کرد.

سبک آثار عیاری بر رویکرد واقع‌گرایانه، پرهیز از دراماتیزه‌کردن تصنعی صحنه‌ها و تمرکز بر مسائل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی طبقات مختلف جامعه متمرکز است. او علاوه‌بر ساخت فیلم‌های سینمایی متعدد، در حوزه‌ی تلویزیون نیز مجموعه‌هایی نظیر «روزگار قریب» و «هزاران چشم» را نویسندگی و کارگردانی کرده است.

اقتباس‌ها از کتاب آبادانی ها

عیاری در سال ۱۳۷۱ این فیلم‌نامه را به فیلمی سینمایی تبدیل کرد. در ساخته‌ی او سعید پورصمیمی، بهروز رضوی و حسن رضایی بازی می‌کردند. این فیلم نامزد دو سیمرغ بلورین از جشنواره‌ی فیلم فجر و برنده‌ی جایزه‌ی پلنگ نقره‌ای از جشنواره‌ی لوکارنو شده بود.

بخشی از کتاب آبادانی ها

«نگهبان: چی شده، آقا هژیر؟
مسئول فروشگاه: ماشین این بنده‌خدا رو دزدیدن.
نگهبان: کِی؟
مسئول فروشگاه: نمرهٔ ماشینت چند بود، آقا؟
درویش: (با صدای لرزان) ۶۲۴۱۲.
مسئول فروشگاه: چی بود؟ پیکان؟
درویش: پیکان طوسی.
مسئول فروشگاه: (به نگهبان) سریع از فروشگاه زنگ بزن کلانتری.
مسئول فروشگاه به سمت ماشین خود می‌رود. جمعیت به‌تدریج پراکنده می‌شود.
(به درویش) د بیا! سوار شو دیگه!
درویش سمت ماشین می‌رود و بار خود را عقب ماشین می‌گذارد.
بشین جلو. زود باش!
درویش جلو می‌نشیند و بی‌درنگ شیشه را پایین می‌دهد و تا پهلو از شیشه دولا می‌شود.»